لۇ‌قا 9‏:‏1‏—62

  • 12 ە‌لشىگە قىزمە‌تكە قاتىستى نۇ‌سقاۋ بە‌رۋ ‏(‏1—‏6‏)‏

  • يسا تۋرالى ە‌ستىپ،‏ يرودتىڭ ابىرجۋى ‏(‏7—‏9‏)‏

  • يسانىڭ 5000 ادامدى تاماقتاندىرۋى ‏(‏10—‏17‏)‏

  • پە‌تىردىڭ يسانىڭ ٴ‌ماسىح ە‌كە‌نىن ايتۋى ‏(‏18—‏20‏)‏

  • يسانىڭ ٶلىمى جايلى الدىن الا ايتىلۋى ‏(‏21،‏ 22‏)‏

  • ناعىز شاكىرتكە قويىلاتىن تالاپ ‏(‏23—‏27‏)‏

  • يسانىڭ سىرت كورىنىسىنىڭ وزگە‌رىسكە ٴ‌تۇ‌سۋى ‏(‏28—‏36‏)‏

  • جىن بۋعان بالانىڭ ساۋىعۋى ‏(‏37—‏43ا‏)‏

  • يسانىڭ ٶلىمى جايلى تاعى دا الدىن الا ايتىلۋى ‏(‏43ا—‏45‏)‏

  • ۇ‌لى بولۋعا قاتىستى شاكىرتتە‌ر اراسىنداعى داۋ ‏(‏46—‏48‏)‏

  • بىزگە قارسى بولماعان ادام بىزگە جاق ‏(‏49،‏ 50‏)‏

  • ساماريالىق اۋىلدىڭ يسانى قابىلداماۋى ‏(‏51—‏56‏)‏

  • يسانىڭ سوڭىنان ە‌رۋ ‏(‏57—‏62‏)‏

9  بۇ‌دان كە‌يىن يسا 12 ە‌لشىسىن شاقىرىپ الىپ،‏ ولارعا جىنداردى قۋىپ شىعاراتىن جانە اۋرۋ-‏سىرقاۋلاردى ساۋىقتىراتىن كۇ‌ش پە‌ن بيلىك بە‌ردى⁠+‏.‏  سوسىن ولاردى قۇ‌داي پاتشالىعى تۋرالى ۋاعىزداۋعا،‏ اۋرۋلاردى ساۋىقتىرۋعا جىبە‌رىپ،‏  بىلاي دە‌دى:‏ «جولعا ە‌شتە‌ڭە —‏ تاياق تا،‏ تاماق سالاتىن دوربا دا،‏ نان دا،‏ اقشا* دا،‏ ارتىق* كيىم دە —‏ الماڭدار⁠+‏.‏  بارعان جە‌رلە‌رىڭدە قاي ۇ‌يگە تۇ‌سسە‌ڭدە‌ر،‏ قايتا جولعا شىققانشا،‏ سوندا قالىڭدار⁠+‏.‏  ە‌گە‌ر قايسىبىر جە‌ردە جۇ‌رت سە‌ندە‌ردى قابىلداماسا،‏ ولارعا كۋالىك بولۋ ٷشىن سول قالادان شىعاردا اياقتارىڭداعى شاڭدى قاعىپ تاستاڭدار*+‏».‏  ولار جولعا شىعىپ،‏ اۋىل-‏اۋىلدى ارالاپ،‏ بارلىق جە‌ردە ىزگى حاباردى جاريالادى جانە ناۋقاستاردى ساۋىقتىردى⁠+‏.‏  ايماق اكىمى يرود* بولىپ جاتقان جايتتىڭ ٴ‌بارىن ە‌ستىگە‌ندە،‏ ابدە‌ن ابىرجىدى.‏ ويتكە‌نى بىرە‌ۋلە‌ر:‏ «جاقيا قايتا ٴ‌تىرىلىپتى»،‏—‏ دە‌سە⁠+‏،‏  وزگە بىرە‌ۋلە‌ر:‏ «ٸلياس كە‌لىپتى»،‏—‏ دە‌پ،‏ ال تاعى بىرە‌ۋلە‌ر:‏ «ە‌جە‌لگى پايعامبارلاردىڭ ٴ‌بىرى قايتا ٴ‌تىرىلىپتى»،‏—‏ دە‌پ ٴ‌جۇ‌ر ە‌دى⁠+‏.‏  يرود:‏ «جاقيانىڭ باسىن ٶزىم الدىرتتىم⁠+‏.‏ ال وسى ە‌ستىگە‌ندە‌رىمدى ىستە‌پ جۇ‌رگە‌ن بۇ‌ل كىسى كىم ە‌كە‌ن؟‏»—‏ دە‌پ،‏ ونى قاتتى كورگىسى كە‌لدى⁠+‏.‏ 10  ە‌لشىلە‌ر قايتىپ كە‌لىپ،‏ ىستە‌گە‌ندە‌رىنىڭ ٴ‌بارىن يساعا ايتىپ بە‌ردى⁠+‏.‏ يسا ولاردى ە‌رتىپ،‏ وزدە‌رى عانا بە‌تسايدا دە‌گە‌ن قالاعا جونە‌لدى⁠+‏.‏ 11  ٴ‌بىراق مۇ‌نى ٴ‌بىلىپ العان حالىق ونىڭ سوڭىنان ىلە‌ستى.‏ يسا ولاردى جىلى قابىلداپ،‏ قۇ‌داي پاتشالىعى تۋرالى ايتا باستادى،‏ سونداي-‏اق ارالارىنداعى ناۋقاستاردى ساۋىقتىردى⁠+‏.‏ 12  كە‌ش تۇ‌سە باستاعاندا 12 ە‌لشىسى يساعا كە‌لىپ:‏ «جۇ‌رتتى تاراتىپ جىبە‌رىڭىز.‏ ولار توڭىرە‌كتە‌گى اۋىلدار مە‌ن ە‌لدى مە‌كە‌ندە‌رگە بارىپ،‏ جاتار ورىن مە‌ن تاماق تاۋىپ السىن.‏ بۇ‌ل —‏ ە‌لسىز جە‌ر عوي»،‏—‏ دە‌دى⁠+‏.‏ 13  ٴ‌بىراق يسا:‏ «ولارعا تاماقتى سە‌ندە‌ر بە‌رىڭدە‌ر»⁠+‏،‏—‏ دە‌پ جاۋاپ بە‌ردى.‏ شاكىرتتە‌ر بولسا:‏ «بىزدە بە‌س نان مە‌ن ە‌كى بالىقتان باسقا ە‌شتە‌ڭە جوق.‏ الدە بارىپ،‏ مىنا ادامداردىڭ بارىنە تاماق ساتىپ اكە‌لە‌يىك پە؟‏»—‏ دە‌دى.‏ 14  ال ول جە‌ردە 5000 داي ە‌ر ادام بار ە‌دى.‏ يسا شاكىرتتە‌رىنە:‏ «حالىقتى شامامە‌ن ە‌لۋ-‏ە‌لۋدە‌ن توپتاستىرىپ،‏ جايعاستىرىڭدار»،‏—‏ دە‌دى.‏ 15  ولار ٴ‌بارىن سولاي ە‌تىپ جايعاستىردى.‏ 16  سوسىن يسا بە‌س نان مە‌ن ە‌كى بالىقتى الىپ،‏ كوككە قاراپ دۇ‌عا ە‌تتى دە،‏ حالىققا ۇ‌لە‌ستىرۋ ٷشىن ناندى سىندىرىپ،‏ شاكىرتتە‌رىنە بە‌رە باستادى،‏ بالىقتاردى دا بە‌ردى.‏ 17  سودان ٴ‌بارى تاماقتانىپ،‏ تويىپ الدى.‏ ال ارتىلعانىن جيناپ العاندا،‏ 12 سە‌بە‌ت بولدى⁠+‏.‏ 18  كە‌يىندە‌ۋ يسا وڭاشا جە‌ردە دۇ‌عا ە‌تىپ وتىرعاندا،‏ قاسىنا شاكىرتتە‌رى كە‌لدى.‏ يسا ولاردان:‏ «جۇ‌رت مە‌نى كىم دە‌پ ٴ‌جۇ‌ر؟‏»—‏ دە‌پ سۇ‌رادى⁠+‏.‏ 19  بۇ‌عان ولار:‏ «بىرە‌ۋلە‌ر شومىلدىرۋ ٴ‌راسىمىن جاساۋشى جاقيا دە‌سە،‏ وزگە بىرە‌ۋلە‌ر ٸلياس،‏ تاعى بىرە‌ۋلە‌ر ە‌جە‌لگى پايعامبارلاردىڭ ٴ‌بىرى قايتا ٴ‌تىرىلىپتى دە‌پ ٴ‌جۇ‌ر»،‏—‏ دە‌دى⁠+‏.‏ 20  سوندا يسا:‏ «ال سە‌ندە‌ر مە‌نى كىم دە‌يسىڭدە‌ر؟‏»—‏ دە‌پ سۇ‌رادى.‏ بۇ‌عان پە‌تىر:‏ «ٴ‌سىز قۇ‌داي جىبە‌رگە‌ن ٴ‌ماسىحسىز»،‏—‏ دە‌پ جاۋاپ بە‌ردى⁠+‏.‏ 21  يسا ولارعا بۇ‌ل تۋرالى ە‌شكىمگە ٴ‌تىس جارماۋدى قاتاڭ ە‌سكە‌رتىپ⁠+‏،‏ 22  تاعى بىلاي دە‌دى:‏ «ادام ۇ‌لى كوپ قاسىرە‌ت شە‌گۋى ٴ‌تيىس.‏ اقساقالدار،‏ جوعارعى ٴ‌دىني قىزمە‌تكە‌رلە‌ر* مە‌ن ٴ‌دىن مۇ‌عالىمدە‌رى ودان باس تارتادى.‏ سوسىن ول ولتىرىلە‌دى⁠+‏،‏ ٴ‌بىراق ٷشىنشى كۇ‌نى قايتا تىرىلە‌دى»⁠+‏.‏ 23  سودان كە‌يىن بارىنە مىنانى ايتتى:‏ «كىم مە‌نىڭ سوڭىمنان ە‌رگىسى كە‌لسە،‏ وزىنە‌ن باس تارتىپ⁠+‏،‏ كۇ‌ن سايىن ازاپ باعاناسىن* الىپ،‏ ۇ‌دايى سوڭىمنان ە‌رىپ ٴ‌جۇ‌رسىن⁠+‏.‏ 24  سە‌بە‌بى كىم جانىن ساقتاعىسى كە‌لسە،‏ ودان ايىرىلادى،‏ ال كىم مە‌ن ٷشىن جانىنان ايىرىلسا،‏ ونى ساقتاپ قالادى⁠+‏.‏ 25  شىنىندا دا،‏ ادام بۇ‌كىل دۇ‌نيە‌گە يە بولىپ،‏ ٴ‌بىراق وزىنە نۇ‌قسان كە‌لتىرسە نە ومىرىنە‌ن ايىرىلسا،‏ بۇ‌دان نە پايدا⁠+‏؟‏ 26  كىم مە‌نىڭ شاكىرتىم بولۋعا جانە مە‌نىڭ سوزىمە سە‌نۋگە ۇ‌يالسا،‏ ادام ۇ‌لى ٶزىنىڭ،‏ اكە‌نىڭ جانە كيە‌لى پە‌رىشتە‌لە‌ردىڭ سالتاناتتى ۇ‌لىلىعىمە‌ن كە‌لگە‌ندە،‏ سول ادام ٷشىن ۇ‌يالاتىن بولادى⁠+‏.‏ 27  سە‌ندە‌رگە شىندىعىن ايتامىن،‏ وسىندا تۇ‌رعانداردىڭ كە‌يبىرى قۇ‌داي پاتشالىعىنىڭ كە‌لگە‌نىن كورمە‌يىنشە،‏ ولمە‌يدى⁠+‏».‏ 28  وسى سوزدە‌ردى ايتقاننان شامامە‌ن سە‌گىز كۇ‌ن وتكە‌ن سوڭ،‏ ول پە‌تىردى،‏ جوحان مە‌ن جاقىپتى ە‌رتىپ،‏ دۇ‌عا ە‌تۋ ٷشىن تاۋعا كوتە‌رىلدى⁠+‏.‏ 29  ول دۇ‌عا ە‌تىپ جاتقاندا،‏ بە‌ت الپە‌تى وزگە‌رىپ،‏ ال كيىمى اپپاق بولىپ جارقىرادى.‏ 30  كە‌نە‌تتە‌ن ە‌كى ادام پايدا بولىپ،‏ ونىمە‌ن سويلە‌سىپ تۇ‌ردى.‏ ونىڭ ٴ‌بىرى مۇ‌سا،‏ ە‌كىنشىسى ٸلياس بولاتىن.‏ 31  بۇ‌ل ە‌كە‌ۋى سالتاناتتى ۇ‌لىلىقپە‌ن كورىنىپ،‏ يسامە‌ن ونىڭ يە‌رۋساليم قالاسىندا وسى دۇ‌نيە‌دە‌ن كە‌تۋى ٴ‌تيىس ە‌كە‌نى جونىندە سويلە‌ستى⁠+‏.‏ 32  ال پە‌تىر مە‌ن قاسىنداعى جولداستارىن ۇ‌يقى باسقان ە‌دى.‏ ولار ويانعاندا،‏ يسانىڭ ۇ‌لىلىعىن ٵرى قاسىندا تۇ‌رعان ە‌كى ادامدى كوردى⁠+‏.‏ 33  ول ە‌كە‌ۋى كە‌تكە‌لى جاتقاندا،‏ پە‌تىر يساعا:‏ «ۇ‌ستاز،‏ وسىندا بولعانىمىز قانداي جاقسى!‏ ٴ‌بىز بىرە‌ۋىن سىزگە،‏ بىرە‌ۋىن مۇ‌ساعا،‏ تاعى بىرە‌ۋىن ٸلياسقا ارناپ ٷش كۇ‌ركە جاسايىق»،‏—‏ دە‌دى.‏ ول ٶزىنىڭ نە ايتىپ تۇ‌رعانىن تۇ‌سىنگە‌ن جوق.‏ 34  پە‌تىر ٵلى سويلە‌پ تۇ‌رعاندا،‏ ٴ‌بىر بۇ‌لت پايدا بولىپ،‏ ولاردى وراپ الدى.‏ بۇ‌لتتىڭ اراسىندا قالعان ولار قورقىپ كە‌تتى.‏ 35  سوندا بۇ‌لت اراسىنان:‏ «بۇ‌ل —‏ مە‌نىڭ تاڭداپ العان ۇ‌لىم⁠+‏.‏ ونى تىڭداڭدار⁠+‏!‏»—‏ دە‌گە‌ن داۋىس شىقتى⁠+‏.‏ 36  داۋىس ە‌ستىلگە‌ندە،‏ ولار يسانىڭ جالعىز تۇ‌رعانىن كوردى.‏ ٴ‌بىراق وسى كورگە‌ندە‌رى تۋرالى سول كۇ‌ندە‌رى ە‌شكىمگە ايتپاي،‏ ىشتە‌رىندە ساقتاپ ٴ‌جۇ‌ردى⁠+‏.‏ 37  ە‌رتە‌سىنە ولار تاۋدان تۇ‌سكە‌ندە،‏ قالىڭ جۇ‌رت ونى كۇ‌تىپ الدى⁠+‏.‏ 38  سوندا جۇ‌رتتىڭ اراسىنان بىرە‌ۋ داۋىستاپ بىلاي دە‌دى:‏ «ۇ‌ستاز،‏ مە‌نىڭ ۇ‌لىما نازار سالا كورىڭىز!‏ ول —‏ جالعىز ۇ‌لىم⁠+‏.‏ 39  جىن بۋعاندا،‏ ول ايعايلاپ جىبە‌رە‌دى.‏ جىن ونى قالشىلداتىپ،‏ اۋزىنان كوبىگىن اعىزىپ،‏ ابدە‌ن ازاپتاپ،‏ ارە‌ڭ بوساتادى.‏ 40  شاكىرتتە‌رىڭىزدە‌ن جىندى قۋىپ شىعارۋىن وتىنگە‌ن ە‌دىم،‏ ٴ‌بىراق قولدارىنان كە‌لمە‌دى».‏ 41  يسا:‏ «ە‌ي،‏ سە‌نىمى جوق،‏ بۇ‌زىلعان ۇ‌رپاق-‏اي⁠+‏!‏ قاشانعا دە‌يىن قاستارىڭدا بولىپ،‏ سە‌ندە‌رگە توزبە‌كپىن؟‏ بالاڭىزدى وسىندا اكە‌لىڭىز»،‏—‏ دە‌دى⁠+‏.‏ 42  بالا وعان جاقىنداپ قالعاندا،‏ جىن ونى جە‌رگە الىپ ۇ‌رىپ،‏ قاتتى قالشىلداتتى.‏ يسا جىنعا قاتاڭ تيىم سالدى دا،‏ بالانى ساۋىقتىرىپ،‏ اكە‌سىنە تابىس ە‌تتى.‏ 43  سوندا جۇ‌رتتىڭ ٴ‌بارى قۇ‌دايدىڭ زور قۇ‌دىرە‌تىنە قايران قالدى.‏ ولار يسانىڭ جاساعان بارلىق ىستە‌رىنە تاڭعالىپ تۇ‌رعاندا،‏ ول شاكىرتتە‌رىنە بىلاي دە‌دى:‏ 44  ‏«مىنا سوزدە‌رگە مۇ‌قيات قۇ‌لاق سالىپ،‏ ە‌ستە‌رىڭدە ۇ‌ستاڭدار:‏ ادام ۇ‌لى جاۋلارىنىڭ قولىنا ۇ‌ستالىپ بە‌رىلە‌دى»⁠+‏.‏ 45  ٴ‌بىراق شاكىرتتە‌رى بۇ‌ل سوزدە‌ردىڭ ماعىناسىن تۇ‌سىنبە‌دى،‏ ويتكە‌نى بۇ‌ل ولار ٷشىن جاسىرىن ە‌دى.‏ الايدا سۇ‌راق قويۋعا باتىلدارى بارمادى.‏ 46  شاكىرتتە‌ردىڭ اراسىندا قايسىسى ە‌ڭ ۇ‌لى ە‌كە‌نىنە قاتىستى داۋ تۋدى⁠+‏.‏ 47  يسا ولاردىڭ جۇ‌رە‌كتە‌رىندە‌گى ويلارىن ٴ‌بىلىپ،‏ ٴ‌بىر كىشكە‌نتاي بالانى شاقىرىپ الىپ،‏ قاسىنا تۇ‌رعىزدى دا،‏ 48  بىلاي دە‌دى:‏ «كىمدە-‏كىم مە‌نىڭ اتىمنان وسى كىشكە‌نتاي بالانى قابىلداسا،‏ مە‌نى دە قابىلداعانى،‏ ال مە‌نى قابىلداسا،‏ مە‌نى جىبە‌رگە‌ندى دە قابىلداعانى⁠+‏.‏ ويتكە‌نى ارالارىڭدا كىم ٶزىن كىشى تۇ‌تسا،‏ سول —‏ ۇ‌لىلارىڭ»⁠+‏.‏ 49  جوحان وعان:‏ «ۇ‌ستاز،‏ ٴ‌سىزدىڭ اتىڭىزبە‌ن جىنداردى قۋىپ شىعارىپ جۇ‌رگە‌ن بىرە‌ۋدى كوردىك،‏ بىزبە‌ن بىرگە جۇ‌رمە‌گە‌ندىكتە‌ن،‏ وعان تيىم سالۋعا تىرىستىق»،‏—‏ دە‌دى⁠+‏.‏ 50  يسا:‏ «وعان كە‌دە‌رگى جاساماڭدار.‏ ويتكە‌نى سە‌ندە‌رگە قارسى بولماعان ادام سە‌ندە‌رگە جاق»،‏—‏ دە‌پ جاۋاپ بە‌ردى.‏ 51  كوككە كوتە‌رىلە‌تىن كۇ‌نى جاقىنداپ كە‌لە جاتقاندىقتان⁠+‏،‏ يسا يە‌رۋساليمگە بارۋعا بە‌ل بۋدى.‏ 52  ول الدىن الا بىرنە‌شە شاكىرتىن جىبە‌ردى.‏ ولار جولعا شىعىپ،‏ يساعا كە‌رە‌كتى دايارلىقتار جاساۋ ٷشىن ساماريالىقتاردىڭ ٴ‌بىر اۋىلىنا كىردى.‏ 53  ٴ‌بىراق سول اۋىلدىڭ ادامدارى يسانى قابىلدامادى⁠+‏،‏ ويتكە‌نى ول يە‌رۋساليمگە بە‌ت العان ە‌دى.‏ 54  شاكىرتتە‌رى جاقىپ پە‌ن جوحان⁠+ مۇ‌نى كورىپ:‏ «يە‌م،‏ كوكتە‌ن وت ٴ‌تۇ‌سىپ،‏ ولاردى جويسىن دە‌پ بۇ‌يىرعانىمىزدى قالايسىز با؟‏»⁠+‏—‏ دە‌دى.‏ 55  ٴ‌بىراق ول ە‌كە‌ۋىنە بۇ‌رىلىپ،‏ تيىم سالدى.‏ 56  ٴ‌سۇ‌يتىپ،‏ ولار باسقا اۋىلعا بە‌ت الدى.‏ 57  ولار جولدا كە‌لە جاتقاندا،‏ بىرە‌ۋ وعان:‏ «قايدا بارساڭىز دا،‏ مە‌ن سىزگە ە‌رە‌مىن»،‏—‏ دە‌دى.‏ 58  يسا وعان:‏ «تۇ‌لكىلە‌ردىڭ ٸنى،‏ قۇ‌ستاردىڭ ۇ‌ياسى بار،‏ ال ادام ۇ‌لىنىڭ باس تىرە‌يتىن تۇ‌راعى دا جوق»،‏—‏ دە‌پ جاۋاپ قاتتى⁠+‏.‏ 59  باسقا بىرە‌ۋگە يسا:‏ «مە‌نىڭ ٸزباسارىم بول»،‏—‏ دە‌گە‌ندە،‏ ول:‏ «يە‌م،‏ الدىمە‌ن اكە‌مە بارايىن،‏ ونى جە‌رلە‌گە‌ن سوڭ كە‌لۋگە رۇ‌قسات ە‌تىڭىز»،‏—‏ دە‌دى⁠+‏.‏ 60  ٴ‌بىراق يسا:‏ «ولگە‌ندە‌رىن جە‌رلە‌ۋدى ولىلە‌رگە قالدىر⁠+‏.‏ ال ٶزىڭ بارىپ،‏ بارلىق جە‌ردە قۇ‌داي پاتشالىعى تۋرالى ىزگى حاباردى جاريالا»،‏—‏ دە‌دى⁠+‏.‏ 61  تاعى بىرە‌ۋ وعان:‏ «يە‌م،‏ مە‌ن سىزگە ە‌رە‌مىن.‏ ٴ‌بىراق الدىمە‌ن ٷي ىشىممە‌ن قوشتاسىپ كە‌لۋگە رۇ‌قسات ە‌تىڭىز»،‏—‏ دە‌دى.‏ 62  يسا بولسا:‏ «قولىنا سوقا ۇ‌ستاپ،‏ ارتىنا جالتاقتاي بە‌رە‌تىن ادام⁠+ قۇ‌داي پاتشالىعىنا كىرۋگە لايىقسىز⁠+‏»،‏—‏ دە‌پ جاۋاپ بە‌ردى.‏

سىلتەمەلەر

سوزبە-‏ٴ‌سوز «كۇ‌مىس».‏
سوزبە-‏ٴ‌سوز «ە‌كى».‏
اياقتىڭ شاڭىن قاعۋ ادامنىڭ ٶز موينىنان جاۋاپكە‌رشىلىكتى الىپ تاستاۋىن بىلدىرە‌دى.‏
ياعني يرود انتيپاس.‏ تۇ‌سىندىرمە‌نى قاراڭىز.‏