Inda koshikalimo

Inda koshikalimo

Oshi li ngoo mbela paushitwe okukala ndi udite ngaha?

Oshi li ngoo mbela paushitwe okukala ndi udite ngaha?

OMUNHU umwe oo a li a filwa okwa ti: “MuEngland omo nda kulila, onda li nda hongwa kutya nghi na okuulika omaliudo ange moipafi. Ohandi dimbuluka tate oo a li omukwaita, ta lombwele nge e likesha ta ti: ‘Ino lila!’

ngeenge pa li pe na oshinima shonhumba sha nyemateka nge. Itandi dimbuluka nande ngeenge ope na ngoo efiku limwe meme a xupitile umwe womufye ile e tu papatela, tu li ounona vane. Eshi tate a fya, onda li ndi na omido 56, nonda li nda nyika oluhodi neenghono, ndele potete kanda li handi dulu okulila.”

Momaputuko amwe, ovanhu ohava ulike omaliudo avo moipafi. Momaputuko omo, vamwe ohava didilike kutya omunhu okwa hafa ile okwa nyika oluhodi. Mepingafano naasho, moilongo imwe mounyuni, unene tuu kolundume laEuropa nomuBritania, ovanhu, unene tuu ovalumenhu ova hongwa okuholeka omaliudo avo ngeenge ve li moudjuu. Ndele ngeenge wa filwa omuholike woye, mbela osha puka okuulika kutya owa nyika oluhodi? Ombibeli otai ti ngahelipi shi na sha naasho?

Ovanhu vamwe ovo va tumbulwa mOmbibeli ovo va li va lila

Ombibeli oya shangwa kOvaheberi vokoshitukulwa shokoushilo wEfuta lOpokati, ovo va li hava ulike omaliudo avo. Oi na oihopaenenwa ihapu yovanhu ovo va li va ulika oluhodi lavo moipafi. Pashihopaenenwa, ohamba David oya li ya lila eshi omonamati wayo Amnon a dipawa, ya li ya “lila nokulililila.” (2 Samuel 13:28-39) Okwa li nokuli a lila eshi omona waye omukengeleledi Absalom, oo a li ta kendabala oku mu kufa ouhamba a fya. Ombibeli oya ti: “Opo nee ohamba [David] ya [nyika oluhodi] unene nokukakama ndele ya londa, ya ya molupale li li kombada yoshivelo ndee tai lili, mokuya kwayo tai ti: Omumwange Absalom, omumwange, omumwange Absalom! Woo, ngeno ame mwene nda fya ponhele yoye! Absalom, omumwange, omumwange.” (2 Samuel 18:33) David okwa li a lila ngaashi naanaa xe omudali keshe ha lili ngeenge a filwa omona waye. Ovadali ohava kala luhapu tava ti ngeno ovo va file ponhele yovana vavo, molwaashi ohashi kala sha fa itashi shiiva okaana oko ka fye tete kovadali vako..

Jesus okwa li e linyenga ngahelipi eshi kaume kaye Lasarus a li a fya? Okwa li a lila eshi a li a fika pombila yaLasarus. (Johannes 11:30-38) Maria Magdalena naye okwa li a lila eshi a li pokufika pombila yaJesus. (Johannes 20:11-16) Ndele nande ongaho, Omukriste oo e shii osho Ombibeli ya popya kombinga yenyumuko iha kala a nyika oluhodi la pitilila ngaashi ovanhu ovo vehe na eshiivo li na sha nonghalo yoonakufya. Ndele molwaashi Ovakriste vashili navo ove na omaliudo ngaashi ovanhu vakwao,  navo ohava kala va nyika oluhodi nohava lili ngeenge va filwa umwe womovaholike vavo nonande ove na eteelelo lenyumuko. — Ovatessaloniki 4:13, 14.

Omunhu oku na ngoo okulila ngeenge a filwa ile hasho?

Ohatu linyenge ngahelipi kunena ngeenge twa filwa? Mbela oho mono shidjuu okuulika omaliudo oye? Mbela oho kala wa fya ohoni okuulika omaliudo oye? Ovayandjimayele ohava ladipike ovanhu ovo va filwa va ninge shike? Omayele oo hava yandje kunena luhapu okwa faafana nomayele onale Ombibeli a nwefwa mo. Ohava ti kutya otu na okuulika oluhodi letu, ndele katu na oku li holeka. Osho otashi tu dimbulukifa ovalumenhu ovadiinini vonale, ngaashi Job, David naJeremia, ovo eendjovo davo di na sha nanghee va li va nyika oluhodi da shangwa mOmbibeli. Kava li nandenande va fitikinina omaliudo avo. Onghee hano, kashi li pandunge okulitongola ko kovanhu. (Omayeletumbulo 18:1) Ndele oluhodi ohali ulikwa meenghedi di lili noku lili, momaputuko e lili  noku lili, noshe likolelela yo komaitavelo opalongelokalunga oo e li momudingonoko. *

Ongahelipi ngeenge ou udite wa hala okulila ngeenge wa filwa? Oshi li paushitwe kovanhu okulila. Dimbuluka natango eshi Lasarus a fya kutya Jesus okwa li a ‘tukuluka momhepo yaye ndele ta lili.’ (Johannes 11:33, 35) Kungaho, okwa li a ulika kutya okulila oku li oshinima shopaushitwe ngeenge omunhu a filwa omuholike waye.

Oshi li paushitwe okunyika oluhodi nokulila ngeenge twa filwa omuholike wetu

Oushili oo otau kolekwa koshiningwanima shomudalakadi umwe, Anne, oo a li a filwa okahanana kaye kedina Rachel. Omushamane waye okwa ti: “Osha li shi kumwifa eshi Anne naame inatu lila nandenande pepako nonande ovanhu aveshe ovo va li po ova li tava lili.” Anne okwa popya shi na sha naasho a ti: “Osho, ndele ame onda li nda lila nale sha wana noponhele yaye. Ndele onda ka nyika unene oluhodi konima yoivike inini omolwefyo lokaana kange eshi nda li meumbo aame andike efiku limwe. Onda uhala handi lili efiku alishe, nonda mona kutya osha li sha kwafela nge, molwaashi onda li ndi udite nda fululuka. Onda li shili ndi na okulila eshi okahanana kange ka fya. Onda mona kutya otu na okweefa ovanhu ovo va nyika oluhodi va lile. Nonande ovanhu vamwe luhapu ohava kala tava ladipike omunhu oo a filwa kutya: ‘Ino lila,’ ihashi kwafa sha lela.”

Nghee ovanhu vamwe have linyenge ngeenge va filwa

Ovanhu vamwe ova li ve linyenga ngahelipi eshi va li va kumwa neenghono kefyo lovaholike vavo? Tala koshihopaenenwa shaJuanita. Okwa li e shii kutya omunhu oha kala e udite ngahelipi ngeenge a filwa okahanana kaye, molwaashi okwa li a dja omateelelo lwoikando itano. Ndele okwa ka ninga eteelelo natango, nokonima yefimbo okwa li a ya moshiponga shohauto ndele ta i moshipangelo, nomolwaasho okwa li te lipula unene. Oivike ivali konima yaasho, okwa li ta fetwa nonande okaana kaka li ka fika okudalwa. Konima yokafimbo, Juanita okwa li a dala okaana kaye kedina Vanessa, oko ka li ke na oshivixa shi li koshi yokilograma imwe. Juanita okwa ti: “Onda li nda tunhukwa neenghono molwaashi onda li nda ninga omudalakadi!”

Ndele ehafo olo Juanita a li e udite ola li ashike lopokafimbo. Vanessa okwa ka fya konima yomafiku  ane. Juanita okwa ti: “Onda li ndi udite nda fyaala po hautuka, molwaashi ngha li vali omudalakadi. Onda li ndi udite nda fyaala po eenyala dongaho. Osha li shinyikifa oluhodi okuuya keumbo nokuya monduda oyo twa li twa longekidila Vanessa nokutala koumbidja ovo nda li nde mu landela. Oule weemwedi donhumba da ka landula ko, onda kala handi diladila kombinga yefiku olo a dalwa. Kanda li nda hala okweendafana novanhu.”

Mbela Juanita okwa li a nyika oluhodi sha pitilila? Ovanhu vamwe otashi dulika itave shi udu ko, ndele ovo va pita meenghalo da tya ngaho, ngaashi Juanita, otava hokolola kutya ohava lili ouhanana vavo ngaashi naanaa ovanhu hava lili ovanhu ovo va kula. Ovanhu ohava ti kutya ovadali ohava kala ve hole okahanana kavo nokuli nofimbo inaka dalwa. Okaana ohaka kala ke na ekwatafano le likalekelwa naina. Ngeenge okaana oka fi, ina oha kala e udite kutya okwa filwa omunhu ngaashi ashike omunhu ha kala e udite ngeenge a filwa omunhu a kula. Naasho osho ovanhu vamwe va pumbwa okuuda ko.

Nghee ehandu nosho yo okukala u udite ondjo taku dulu oku ku kuma

Omudalakadi umwe okwa popya nghee a li e udite eshi a li a lombwelwa kutya okamonamati kaye komido hamano oka fya ombadilila omolwoudu womutima oo ka li ka dalwa nao. Okwa ti: “Onda li nda kanghwa, okwa tya ngoo ame onda li nda kwatwa kehaluko, okwa li nda nyengwa oku shi itavela, ame okwa li ndi udite ndi na ondjo nonda li nda handukila omushamane wange nosho yo ndokotola molwaashi kava li ve wete kutya onghalo yokaana oya li ya kwata moiti.”

Omunhu ota dulu okukala a handuka omolwokunyika oluhodi. Otashi dulika omunhu oo a filwa a kale a handukila ndokotola nosho yo ovapangi, ta diladila kutya ova li tava dulu okuninga shihapu opo va hakule nakufya. Ile otashi dulika omunhu a kale a handukila ookaume kaye nosho yo ovapambele ovo e wete va fa tava popi ile tava ningi oinima ya puka. Vamwe ohava kala va handukila nakufya molwaashi ka li e na ko nasha noukolele waye. Stella okwa ti: “Ohandi dimbuluka eshi nda li nda handukila omushamane wange molwaashi ondi shii kutya ngeno onghalo oya ka kala shimwe shi lili. Okwa kala ta vele neenghono, ndele okwa li he lipwililikile omalondwelo andokotola.” Omafimbo amwe oonakufilwa ohava kala va handukila nakufya molwaashi efyo laye ole va fiila omaupyakadi.

Ovanhu vamwe ovo va filwa ohava kala tave lipe oushima ngeenge va handuka. Vamwe ohave lipe oushima omolwefyo lomuholike wavo. Ohava ti: “Ngeno onde mu ladipikile diva a ye kundokotola, ngeno  ina fya, “ ile “ngeno onde mu twalele kundokotola umwe vali” ile “ngeno onde mu kwafelele a file oshisho oukolele waye.”

Ohashi kala shinyikifa oluhodi neenghono okufilwa okaana, nomolwaasho ovadali ova pumbwa okuulikilwa olukeno nosho yo oukwao wananghali

Vamwe ohava kala tave lipe oushima neenghono, unene tuu ngeenge omuholike wavo okwa fya efyo lombadilila. Ohava dimbuluka omafimbo oo va li hava kala va handukila nakufya ile va li tava tanguna naye. Ile tashi dulika va kale ve udite kutya kava li hava ungaunga nawa nanakufya.

Ovadalakadi vahapu ovo va kala va nyika oluhodi oule wefimbo otava yandje oumbangi waasho sha popiwa kovashiivi nawa vahapu, kutya okufilwa okaana ohashi fiye po omwaka tau kalelele monghalamwenyo yovadali, unene tuu ovadalakadi.

Ngeenge wa filwa kaume koye kopahombo

Okufilwa kaume kopahombo nako ohaku eta oluhodi linene, unene tuu ngeenge ovalihomboli ova li hava ningi oinima pamwe monghalamwenyo. Ngeenge kaume kopahombo umwe a fi, ohashi xulifa po oinima oyo va li hava ningi pamwe monghalamwenyo, ngaashi okweenda pamwe, okulonga pamwe, okuhafela pamwe nosho yo okukwafelafana.

Eunice okwa hokolola osho sha li sha ningwa po eshi omushamane waye a fya ombadilila omolwoudu womutima. Okwa ti: “Oshivike shotete, onda li nda lyalyakana. Kanda li nokuli handi dulu okuuda omulyo woinima ile okuuda edimba layo. Ndele nande ongaho, omadiladilo ange kaa li a lyalyakana. Onda li nda itavela diva kutya  okwa fya shili, molwaashi onda li pomushamane wange eshi [eendokotola] da li tadi longifa eshina loku mu kwafela a kale ta fuda noku mu pa omiti. Ndele nande ongaho, onda li nda nyemata neenghono, nda fa omunhu ta tale ohauto tai filukile mefilu tai di komulondo nokanda li ndi na osho handi dulu okuninga po.”

Mbela Eunice okwa li ngoo a lila? Okwa ti: “Onda li nda lila, unene tuu eshi nda li handi lesha oukalata omafele vomahekeleko ovo nda li nda yakula. Onda li nda lila eshi nda lesha okakalata keshe. Osho osha li sha kwafela nge ndi dule okukala handi lididimike efiku keshe. Ngeenge ovanhu tava pula nge lwoikando kutya ondi li po ngahelipi, okwa li handi kala nda nyika oluhodi. Onda li nda nyika oluhodi neenghono shili.”

Oshike sha li sha kwafela Eunice e lididimikile oluhodi? Okwa ti: “Nonande inandi shiiva osho nda li handi ningi, onda li nda tokola okutwikila nonghalamwenyo. Ndele nande ongaho, ohandi kala natango nda nyika oluhodi ngeenge nda dimbuluka kutya omushamane wange, oo a li ha hafele onghalamwenyo neenghono ke po vali e i hafele.”

‘Ino efa vamwe ve ku pangele’

Ovashangi voshileshomwa Leavetaking — When and How to Say Goodbye ova yandja omayele va ti: “Ino efa vamwe va kale tave ku pangele kutya ou na okuninga shike ile kutya ou na okukala u udite ngahelipi. Keshe umwe oha kala a nyika oluhodi monghedi yaye i lili. Vamwe otashi dulika ve ku lombwele kutya owa nyika unene oluhodi ile ino nyika naanaa oluhodi. Va dimina po ndele to dimbwa shi na sha naasho va popya. Ngeenge owa kendabala okuninga osho vamwe tave ku lombwele ile osho sha tambulwa ko momudingonoko weni, ito ka xupula noupu.”

Oshoshili kutya ovanhu ve lili noku lili ohava ungaunga noluhodi meenghedi da yoolokafana. Ndele inatu hala okutya onghedi imwe yomeenghedi omo ovanhu hava unga-unga noluhodi oyo tai wapalele ovanhu aveshe. Ndele ohashi kala sha nyika oshiponga ngeenge omunhu oo a nyika oluhodi ina hala okwiitavela osho sha ningwa po. Omunhu a tya ngaho otashi dulika a kale a pumbwa ekwafo lookaume ovanalukeno. Ombibeli oya ti: “[Kaume] oku hole alushe, nomumwaina omulumenhu ta dalwa, a kwafe moluhepo.” Onghee hano, ino kala wa tila okukonga ekwafo kuvamwe, okupopya navo ile okulila. — Omayeletumbulo 17:17.

Oshi li paushitwe okunyika oluhodi ngeenge omunhu a filwa, noinashi puka okukala u wetike kuvamwe kutya owa nyika oluhodi. Onghee hano, otwa pumbwa okumona omanyamukulo komapulo amwe vali aa taa landula apa: ‘Ongahelipi handi dulu okuungaunga noluhodi? Oshi li ngoo paushitwe okukala handi lipe oushima ile nda handuka? Ongahelipi handi dulu okuungaunga nomaliudo a tya ngaho? Oshike tashi dulu okukwafela nge ndi dule okulididimikila oluhodi ngeenge nda filwa?’ Oshitukulwa tashi landula otashi ka nyamukula omapulo oo nosho yo amwe vali.

^ okat. 9 Pashihopaenenwa, Ovawambo ova itavela pamufyuululwakalo kutya omwenyo womunhu ihau fi. Onghee hano, opo va ulike kutya ova nyika oluhodi ngeenge umwe a fya, ohava djala oikutu ilaula ile oshikaiwa shitoka ile shilaula nohava djala oshipando nokupilikila. Ndele Eendombwedi daJehova ihadi landula nandenande omifyuululwakalo de likolelela koidila ya kanghamena kehongo lihe li paMbibeli olo kutya omwenyo ihau fi. — Omuudifi 9:5, 10; Hesekiel 18:4, 20.