Inda koshikalimo

Inda kelandulafano etivali

Inda koshikalimo

Eendombwedi daJehova

Oshikwanyama

Ouhamba waKalunga otau pangele!

 ETUKULWA 13

Nghee ovaudifi vOuhamba va kala tava popile paveta oilonga yokuudifa

Nghee ovaudifi vOuhamba va kala tava popile paveta oilonga yokuudifa

ENENEDILADILO LETUKULWA

Ngaashi Jesus a li a xunganeka, ovashikuli vaye ova kala tava twalifwa keemhangu omolwoilonga yokuudifa

1, 2. (a) Ovawiliki vomalongelokalunga ova li va ninga po shike shi na sha noilonga yokuudifa, ndele ovayapostoli ova li ve linyenga ngahelipi? (b) Omolwashike ovayapostoli va li va anya okudulika kelombwelo olo tali shilike oilonga yokuudifa?

DIVA ashike konima yOpentekoste yomo 33 O.P., oivike inini okudja eshi eongalo lopaKriste lomuJerusalem la totwa, osha yela kutya Satana okwa li a diladila kutya osha li omhito iwa kuye oku li ponokela. Okwa li a hala oku li hanauna po fimbo inali tamunuka mo. Divadiva, okwa li a xwaxwameka ovawiliki vomalongelokalunga vopefimbo olo opo va shilike oilonga yokuudifa Ouhamba. Ndele ovayapostoli ova twikila okuudifa nouladi, novanhu vahapu, ovalumenhu novakainhu, ova li “va itavela Omwene.”—Oil. 4:18, 33; 5:14.

Ovayapostoli ova li va hafa “eshi va talwa va wana okushekelwa edina laJesus”

2 Osho osha li sha handula ovapataneki, nomolwaasho ova li va kwatifa po ovayapostoli aveshe noku va tulifa modolongo. Ndele mokati koufiku, ovayapostoli ova li va yeululwa mo modolongo komweengeli waJehova, naashi kwa sha, ova hovela natango okuudifa. Ova li va kwatwa po natango ndele tava twalwa kovapangeli, ovo va li ve va tamaneka molwaashi kutya ova nyona oshipango osho tashi va dilike okuudifa. Ovayapostoli ova li va nyamukula nouladi tava ti: “Okudulika kuKalunga ku dule okudulika kovanhu.” Osho osha li sha handula neenghono ovapangeli ovo, nova li nokuli va hala ‘okudipaa’ ovayapostoli. Ndele pomhito oyo, omuhongi wOmhango a shiivika nawa, Gamaliel, okwa li a londwela ovapangeli ovo a ti: “Lidiladileni nawa . . . Efeni ovalumenhu ava, va kale [ngaho].” Noinashi teelelwa, ovapangeli ovo ova li va tambula ko omayele aGamaliel ndele tava efa ovayapostoli va ye. Ovayapostoli ovo ovadiinini ova li va ninga po ashike? ‘Inava efa okulonga motembeli nomomaumbo nova udifa evangeli laKristus Jesus’ vehe na oumbada washa. — Oil. 5:17-21, 27-42; Omayel. 21:1, 30.

3, 4. (a) Satana okwa ika okulongifa omukalo ulipi opo a ponokele oshiwana shaKalunga? (b) Oshike tashi ka kundafanwa metukulwa eli nosho yo mumakwao avali taa landula ko?

3 Eshi ovayapostoli va li va twalwa keemhangu mo 33 O.P., osho oshikando shotete ovakwanepangelo va li va pataneka eongalo lopaKriste, ashike omapataneko hapo a xulila opo. (Oil. 4:5-8; 16:20; 17:6, 7) Nokunena Satana oha xwaxwameke ovatondi velongelokalunga lashili va twe ovakwanepangelo omaminimini opo va shilike oilonga yetu yokuudifa. Ovatondi ovo ohave shi ningi mokulundila oshiwana shaKalunga kutya ihashi dulika keemhango doshilongo. Pashihopaenenwa, ohava ti kutya fye ovapiyaaneki, hatu nyono po ombili nelandulafano, ile kutya ohatu tu ondubo nepangelo, nonokutya fye ovashingifi. Ovamwatate ohava tale kutya onaini  sha yuka okutwalifa oibofa ya tya ngaho keemhangu ku nyanekwe pomutenya omalundilo a tya ngaho. Eemhangu da tya ngaho ohadi etifa oidjemo ya tya ngahelipi? Oibofa yopamhangu oyo ya findanwa omido omilongo da pita oye ku kuma ngahelipi kunena? Natu ka taleni kuimwe yomuyo, tu mone nghee ovamwatate va kala tava “amene nokupopila paveta onghundana iwa.” — Fil. 1:7NW.

4 Metukulwa eli, ohatu ka tala kunghee twa kala hatu popile oufemba wetu wokuudifa. Momatukulwa avali taa ka landula ko, ohatu ka tala kunghee twa kala hatu popile omufika wetu wokukala tuhe fi oshitukulwa shounyuni nosho yo oufemba wetu wokudulika komifikamhango dOuhamba.

Otu li ovapiyaaneki ile otu li ovapopikalelipo ovadiinini vOuhamba waKalunga?

5. Omolwashike ovaudifi vOuhamba vamwe va li va kwatwa po lwopexulilo lo 1930 nasha, naavo va li tava kwatele komesho ova li va ninga po shike?

5 Lwopexulilo lo 1930 nasha, oilando noitukulwalongo yomOilongo ya Hangana yaAmerika oya li ya hala Eendombwedi daJehova di kale hadi pewa omikanda dopambelewa odo tadi ulike kutya odi na oufemba wopaveta wokuudifa. Ndele ovamwatate ova li va anya okuninga omaehelo e na sha nomikanda da tya ngaho, molwaashi omikanda odo oho dulu oku di kufwa. Ova li yo va itavela kutya kape na epangelo li na oufemba wokuya moshipala elombwelo laJesus li na sha nokuudifa etumwalaka lOuhamba. (Mark. 13:10) Omolwokwaanya oshinima osho, ovaudifi vOuhamba omafele ova li va kwatwa po. Nomolwaasho, ovamwatate ovo va li tava kwatele komesho ova li va twala oshinima osho komhangu, ve na elineekelo kutya omhangu otai ka pa epangelo oushima eshi tali nyono po oufemba wEendombwedi wokukala nelongelokalunga lado. Mo 1938, opa li oshiningwanima osho sha li sha ningifa omhangu i ninge etokolo lididilikwedi. Oshike mbela sha li sha ningwa po?

6, 7. Oshike sha li sha ningilwa oukwaneumbo womumwatate Cantwell?

6 Efiku limwe, ongula, mEtivali, mo 26 Aprili 1938, omumwatate Newton Cantwell, womido 60; nomukulukadi waye Esther nosho yo ovanamati vavo Henry, Russell, naJesse ova li va ya va ka udife koshilando shedina New Haven, shomuConnecticut. Aveshe vatano ova li ovakokolindjila ve likalekelwa. Ova li va pangela omhangela va longe efiku alishe. Ova li va kwatwa po lwoikando omolwokuudifa, ashike osho kasha li she va shololifa, nonande ova li ve shii kutya oshi na oupu va kwatwe po natango. Ova li va ya neehauto mbali koshilando osho. Newton okwa li ta shingi ohauto omo mwa li oileshomwa neengalamafona, ofimbo Henry, womido  22, a li ta shingi ohauto ikwao oyo ya li ya longelwa omambako. Ohaluka meni ashike leevili donhumba ova kanghekwa kopolifi, ndele osho kasha li she va kumwifa.

7 Tete, Russell, womido 18, oye a li a kwatwa po kopolifi. Opo nee Newton naEsther navo ova ka kwatwa po. Jesse, oo a li e na omido 16, okwa li a mona eshi ovadali vaye nomumwainamati tava kwatwa po. Henry okwa hangwa ta udifile kombinga imwe yoshilando, nomolwaasho Jesse a hangwa oye aeke. Ndele nande ongaho, Jesse okwa li a kufa ongalamafona yaye ndele ta hovele okuudifa. Okwa li ta pwilikinifa ovalumenhu vavali Ovakatolika oshipopiwa  shomumwatate Rutherford, shi na oshipalanyole, “Ovatondi.” Eshi ngoo va uda oshipopiwa osho, ova fula onya nova li va hala okudenga Jesse. Jesse okwe va fiya po nombili, nokonima yokafimbo okwa kwatwa po kopolifi ndele ta tulwa modolongo. Opolifi oya li ya efa omumwameme Esther, ndele oya li ya tamaneka omumwatate Newton novanamati vaye. Ashike ova li ve lifutila mo modolongo efiku olo tuu olo.

8. Omolwashike omhangu ya li ya mona Jesse Cantwell etimba mokonda yaashi taku tiwa omupiyaaneki?

8 Konima yeemwedi dinini, oukwaneumbo oo owa li wa holoka momhangu yomoNew Haven, muSeptemba 1938. Newton, Russell, naJesse ova li va monika ondjo mokonda yaashi vati va li tava ehela oimaliwa vehe na omikanda dopaveta doku shi ninga. Nonande ova li va pula oshibofa osho shi talululwe kOmhangu yoPombadambada yomuConnecticut, Jesse okwa li a monika natango ondjo, eshi vati a piyaaneka nokwa nyona po ombili yovanhu. Omolwashike taku tiwa okwa nyona po ombili yovanhu? Ovalumenhu venya vavali Ovakatolika ova li va popya momhangu kutya oshipopiwa osho va pwilikinifwa osha li tashi nyane eitavelo lavo, nokungaho ova li ve udite kutya okwe va shinda. Ovamwatate ovo va li tava kwatele komesho mehangano ova li va pula oshibofa osho shi twalwe kOmhangu yoPombadambada mOilongo ya Hangana.

9, 10. (a) Omhangu yoPombadambada yomOilongo ya Hangana oya li ya tokola ngahelipi moshinima shi na sha noukwaneumbo wooCantwell? (b) Ouwa ulipi hatu mono kunena metokolo olo?

9 Okuhovela mo 29 Marsa 1940, Omupanguli Omukulunhu Charles E. Hughes nosho yo ovapanguli pamwe naye vahetatu ova li va pwilikina etomhafano li na sha noshibofa osho, olo la li li kwetelwe komesho komumwatate Hayden Covington, oo a li  hahende wEendombwedi daJehova. * Eshi hahende woshitukulwalongo shaConnecticut a li ta popile ombinga yoshitukulwalongo shavo opo a yandje oumbangi kutya Eendombwedi odi li ovapiyaaneki, omupanguli umwe okwe mu pula a ti: “Etumwalaka olo Kristus Jesus a li ha udifa ola li ngoo hali tambulwa ko kovanhu vahapu?” Hahende oo okwa nyamukula a ti: “Ahowe, na eshi nda fa handi dimbulukwa eshi nda lesha mOmbibeli yange, oya popya yo kutya oshike sha li she mu ningilwa omolwokuudifa etumwalaka olo.” Hahende oo ka li tuu e limanga ye mwene! Kungaho, okwa ulika kutya Eendombwedi oda li tadi longo oilonga ya faafana naayo yaJesus nonokutya oshitukulwalongo shavo osha fa ovapataneki vaJesus. Mo 20 Mei 1940, Omhangu oyo oya li ya popila Eendombwedi.

Hayden Covington (komesho, pokati), Glen How (kolumosho), nosho yo vamwe tava di momhangu konima eshi va findana moshibofa

10 Omolwashike etokolo olo la li lididilikwedi? Ola li la amena oufemba waaveshe wokukala melongelokalunga olo va hoolola nokapa li vali oshitukulwalongo ile oshilando osho tashi dulu okungabeka paveta emanguluko lopalongelokalunga lavamwe. Kakele kaasho, Omhangu oya li ya mona moshinima shaJesse kutya “ka li a piyaaneka ombili nelandulafano.” Kungaho, etokolo lOmhangu ola ulika kutya Eendombwedi daJehova kadi fi ovapiyaaneki. Olo kali fi tuu efindano leemhangu la fimana kovapiya vaKalunga! Ouwa ulipi hatu mono metokolo olo? Hahende umwe wOndombwedi okwa ti: “Okukala tu na oufemba wokukala hatu longele Kalunga tuhe na oumbada wokutulilwa po eendjidikila dihe li pauyuki otashi kwafele Eendombwedi kunena di lombwele vamwe etumwalaka leteelelo moitukulwa omo di li.”

Otu li ovatwindubo nepangelo ile otu li ovaudifi voshili?

Okafo kOshiingilisha, Outondwe waQuebec wokutonda Kalunga naKristus nosho yo Emanguluko otau fifa ohoni Kanada ashishe

11. Oshikonga shilipi sha li sha ningwa kovamwatate muKanada, nomolwashike?

11 Mo 1940 nasha, Eendombwedi daJehova oda li tadi patanekwa nonyanya muKanada. Onghee hano, opo ovamwatate va nyaneke pomutenya okuhenefimaneko kwoshilongo osho shi na sha noufemba wetu wokulongela Kalunga twa manguluka, ova li va ninga oshikonga shomafiku 16 shokuyandja okafo kOshiingilisha ke na oshipalanyole, Outondwe waQuebec wokutonda Kalunga naKristus nosho yo Emanguluko otau fifa ohoni Kanada ashishe. Okafo oko komapandja a-4 oka li ka nyaneka pomutenya filufilu ovakwatelikomesho vomalongelokalunga ovo va li va xwaxwameka opolifi novakwashiwana va kale tava ponokele nonyanya ovamwatate moshitukulwa shaQuebec. Okafo oko oka tile: “Eendombwedi daJehova otadi twikile okukwatwa po shihe li pauyuki. MuGreater Montreal, Eendombwedi daJehova otadi tamanekelwa oikoya 800 lwaapo.”

12. (a) Ovapataneki ova li ve linyenga ngahelipi koshikonga shokuyandja okafo? (b) Ovamwatate ova li tava tama- nekelwa shike? (Tala yo eshangelo lopedu.)

12 Omolwokafo oko, omukulunhu woshitukulwa shaQuebec, Maurice Duplessis, nomuwiliki umwe wongeleka yaKatolika wedina Villeneuve ova li va tula oukuni kumwe, va ‘kondjife Eendombwedi nopehe na onghenda.’ Omolwomhangela yavo, oikoya oyo ya li tai tamanekelwa Eendombwedi oya li ya hapupala okudja po 800, ndele tai ningi 1 600. Omumwameme umwe omukokolindjila okwa ti: “Opolifi oya li ye tu kwata po lwoikando ihapu neenghono, nolwanima otwa ka dimbwa kutya otwa kwatwa po lwoikando ingapi.” Eendombwedi odo da kwatwa tadi yandje okafo oda li tadi  tamanekwa kutya otadi tandavelifa “oishangomwa i li omhinge nepangelo.” *

13. Oolyelye va li va tamanekwa tete kutya ove li ovatwindubo nepangelo, nomhangu oya li ya tokola ngahelipi moshinima osho?

13 Mo 1947, omumwatate Aimé Boucher novanakadona vaye, Gisèle, womido 18, naLucille, womido 11, ovo tetetete va li va tamanekwa kutya otava tu ondubo nepangelo. Ova hangwa tava yandje okafo oko popepi nofaalama yavo kolukadi loshilando shaQuebec, ashike kava li nande tava monika va fa ovapiyaaneki ile ovakaulinyanga. Omumwatate Boucher okwa li omushamane omulininipiki nomunambili, a li ashike kokafaalama kaye oko kwe limwenenena nokwa li ashike hai koshilando omalufe e li mokatemba taka shilwa konghambe. Ndele nande ongaho, oukwaneumbo wavo nao owa li hau hepekwa ngaashi sha tongwa mokafo. Omupanguli oo a li a tokola oshibofa shavo okwa li e tonde Eendombwedi, nomolwaasho ka li a hala okutambula ko oumbangi oo tau ulike kutya oukwaneumbo oo kau na ondjo. Ponhele yaasho, omupanguli oo okwa li a tambula ko epopyo lovatamaneki olo kutya okafo oko va yandja otaka xwaxwameke outondwe, nokufika pexulifodiladilo kutya oukwaneumbo oo ou na ondjo. Kungaho omupanguli oo okwa li ta ti paulelalela: Okupopya oshili oku li ekaulonyanga. Aimé naGisèle ova li va tokolwa kutya ove li ovatwindubo nepangelo, na Lucille naye okwa li a tulwa modolongo oule womafiku avali, nonande okwa li okaana natango. Ovamwatate ova li va pula oshibofa osho shi talululwe kOmhangu yoPambadambada moKanada, nOmhangu oyo oye shi dimina.

14. Ovamwatate muQuebec ova li va ninga po shike pefimbo lomahepeko?

14 Ofimbo Omhangu tai ungaunga noshinima osho, ovamwatate novamwameme muQuebec ova twikila okuudifa nouladi etumwalaka lOuhamba, nonande ova li natango hava ponokelwa nonyanya. Ashike oudiinini wavo owa etifa oidjemo iwa. Pashihopaenenwa, moule womido nhee konima eshi oshikonga shokafo sha hovela mo 1946, omuvalu wEendombwedi muQuebec owa hapupala okudja po 300 fiyo 1 000. *

15, 16. (a) Omhangu yoPombadambada yomuKanada oya li ya tokola ngahelipi moshinima shi na sha noukwaneumbo wooBoucher? (b) Efindano olo ola li la kuma ngahelipi ovamwatate nosho yo vamwe?

15 MuJuni 1950, Omhangu yoPombadambada yomuKanada, oyo ya li ya fikama po movapanguli omuwoi, oya li ya pwilikina oshibofa shaAimé Boucher. Opo nee konima yeemwedi hamano, mo 18 Desemba 1950, Omhangu oyo oya li ya popila Eendombwedi. Omolwashike mbela? Omumwatate Glen How, oo a li hahende yEendombwedi, okwa yelifa kutya Omhangu oya twa kumwe netomhafano lEendombwedi kutya “okutwa ondubo nepangelo” ongeenge omunhu ta xwaxwameke elongifo leenghono ile ta hongaifa ovanhu va umbe ko epangelo koshipundi. Ndele okafo ketu kaka li “ke na nande osha tashi xwaxwameke ovanhu, ponhele yaasho, oka li ashike taka holola emanguluko lokupopya.” Omumwatate How okwa weda ko a ti: “Onde shi limonena kwaame mwene nghee Jehova e tu pa efindano.” *

16 Etokolo lOmhangu oyo ola li la ulika kutya Ouhamba waKalunga owa findana filufilu. Osho osha li sha ningifa oibofa ikwao 122 oyo ya li ya kwatela mo Eendombwedi muQuebec i ekelweshi. Navali, etokolo olo ola li tali ti kutya ovakwashiwana vomuKanada nosho yo vomoilongo oyo i na oukumwe naBritania ove na oufemba wokupopya nhumbi epangelo tali ungaunga navo. Kakele  kaasho, efindano olo ola li la fifa ohoni Ongeleka yomuQuebec nepangelo laKanada olo la li tali kendabala okungabeka Eendombwedi daJehova. *

Otu li ovashingifi ile otu li ovaudifi vOuhamba waKalunga ovaladi?

17. Omapangelo amwe ohaa kendabala ngahelipi okungabeka oilonga yetu yokuudifa?

17 Ngaashi Ovakriste vonale, ovapiya vaJehova vokunena navo ‘ihava shingifa eendjovo daKalunga.’ (Lesha 2 Ovakorinto 2:17.) Ndele nande ongaho, omapangelo amwe ohaa kala a hala oku tu tala ko tu li onga ongeshefa ponhele yoku tu tala ko ashike tu li elongelokalunga. Natu ka taleni koibofa yopavali yopamhangu i na sha nepulo olo kutya, otu li ovashingifi ile otu li ovakalele.

18, 19. Ovakwanepangelo muDenmark ova li va kendabala ngahelipi okungabeka oilonga yokuudifa?

18 Denmark. Mu 1 Oktoba 1932, opa li omhango oyo ya tulwa moilonga moshilongo osho, oyo ya li tai dilike okulandifa oishangomwa nopehe na omikanda deefelo lokulandifa. Ndele ovamwatate kava li va ninga eehelo va pewe omikanda da tya ngaho. Efiku la landula ko, ovamwatate vatano ova li va ya va ka udife koRoskilde, odoolopa oyo ya li eekilometa da konda po 30 kouninginino woshilandopangelo Copenhagen. Komatango eshi va mana okuudifa, omumwatate August Lehmann ka li e wetike. Mboli okwa li a mangwa po omolwomhango oyo tai dilike okulandifa oishangomwa nopehe na omikanda.

19 Mo 19 Desemba 1932, omumwatate August Lehmann okwa li a holoka momhangu. Okwa dimina kutya okwa li ta popi novanhu nokwa li te va pe oishangomwa yopaMbibeli, ashike okwa popya kutya ka li ta landifa. Omhangu oyo oya li ye mu popila ya ti: “Omutamanekwa . . . oku na oilonga yokulikongela ombolota, na iha mono ouwa washa wopashimaliwa moilonga yokuyandja oileshomwa noke na elalakano lokulikola, ndele ponhele yaasho oilonga oyo ohai mu pula a longife oimaliwa yaye mwene.” Omhangu oya fika pexulifodiladilo kutya oilonga yomumwatate Lehmann yokuyandja oishangomwa itai dulu “okutalwa ko i li ongeshefa.” Ndele nande ongaho, ovatondi voshiwana shaKalunga ova li va tokola okungabeka oilonga yokuudifa moshilongo osho. (Eps. 94:20) Omutamaneki oo e lile po epangelo okwa li a pula oshibofa osho shi twalwe kOmhangu yoPombadambada moshilongo. Mbela ovamwatate ova li ve linyenga ngahelipi kwaasho?

20. Omhangu yoPombadambada yomuDenmark oya li ya tokola ngahelipi, novamwatate ova li ve linyenga ngahelipi?

20 Ofimbo kwa li ku na oshivike oshibofa osho shi twalwe kOmhangu yoPombadambada, Eendombwedi oda li tadi udifa nouladi muDenmark. Omhangu oyo oya li ya ninga etokolo layo mEtivali, mo 3 Oktoba 1933. Oya li ya twa kumwe nomhangu yopedu kutya August Lehmann ke nondjo. Kungaho, osha yela kutya Eendombwedi oda li tadi dulu okuudifa da manguluka. Opo ovamwatate novamwameme va ulike kutya ova pandula Jehova omolwefindano olo leemhangu, ova li va tamununa mo oukalele wavo. Okudja petokolo olo, ovamwatate muDenmark ova kala tava udifa va manguluka, nepangelo inali hetekela vali okuya moshipala oilonga yavo.

Eendombwedi diladi domuDenmark mo 1930 nasha

21, 22. Omhangu yoPombadambada yomOilongo ya Hangana oya li ya tokola ngahelipi moshinima shi na sha nomumwatate Murdock?

21 Oilongo ya Hangana. MOsoondaxa yo 25 Februali 1940, omukokolindjila wedina Robert Murdock nosho yo Eendombwedi  dikwao heyali ova li va kwatwa po ofimbo va li tava udifa muJeannette, oshilando osho sha li popepi naPittsburgh, moshitukulwalongo shaPennsylvania. Ova kwatwa po molwaashi vati inava landa omukanda weefelo lokuyandja oileshomwa. Oshibofa osho hauxuuninwa osha li sha twalwa kOmhangu yoPombadambada moshilongo.

22 Mo 3 Mei 1943, Omhangu yoPombada oya li ya ninga etokolo layo tai popile Eendombwedi. Oya ti kutya okulanda omukanda weefelo lokuyandja oileshomwa oku li “omhinge noufemba oo wa yandjwa kekotamhango loshilongo.” Oya ti yo kutya omhango yoshilando “otai imbi ovanhu emanguluko lokunyanyangida oileshomwa notai nyono po oufemba wavo wokukala palongelokalunga lavo.” Omupanguli William O. Douglas, oo a popila ko ovapanguli vakwao vahapu shi na sha netokolo olo, okwa ti kutya oilonga yEendombwedi “kai fi ashike okuudifa kwongaho ile okuyandja shinya oileshomwa yopalongelokalunga. Ndele oya kwatela mo oinima aishe oyo yopavali.” Okwa weda ko yo a ti: “Oilonga yopalongekalunga ya tya ngaho oi na okutalwa ko ashike . . . ngaashi okuya kongeleka nokuudifa koaltari.”

23. Omolwashike omafindano eemhangu omo 1943 taa ti sha kufye kunena?

23 Efindano olo leemhangu ola li tali ti sha lela koshiwana shaKalunga. Ola holola filufilu oushili oo kutya fye katu fi ovashingifi, ndele otu li Ovakriste ovakalele. Mefiku olo tuu olo, mo 1943, Eendombwedi daJehova oda li da findana moibofa 12 yomo 13, oyo  ya li tai ungaungwa nayo kOmhangu yoPombadambada, mwa kwatelwa osho shaMurdock. Omatokolo oo opamhangu ohae tu kwafele moibofa oyo hai holoka po kunena eshi ovapataneki tava kendabala okuya moshipala oilonga yetu yokuudifa etumwalaka lOuhamba moipafi nosho yo eumbo neumbo.

“Okudulika kuKalunga ku dule okudulika kovanhu”

24. Ohatu ningi po shike ngeenge omapangelo a shilika oilonga yetu yokuudifa?

24 Tu li ovapiya vaJehova, ohatu kala twa hafa ngeenge omapangelo e tu pitika paveta tu udife etumwalaka lOuhamba twa manguluka. Ndele ngeenge epangelo ola shilike oilonga yetu yokuudifa, ohatu twikile okuudifa ngaashi tashi dulika, hatu longifa omikalo dimwe di lili. Ngaashi ovayapostoli, otwa itavela yo kutya “okudulika kuKalunga ku dule okudulika kovanhu.” (Oil. 5:29; Mat. 28:19, 20) Ashike ngeenge oilonga ya shilikwa, ohatu indile eemhangu di talulule oibofa i na sha neendjidikila odo twa tulilwa po opo di kufwe po. Tala koihopaenenwa yopavali tai landula.

25, 26. Oiningwanima ilipi ya li ya ningifa ovamwatate va ninge eindilotalululo kOmhangu yoPombadambada muNicaragua, naasho osha li sha etifa oidjemo ilipi?

25 Nicaragua. Mo 19 Novemba 1952, omutumwa oo a li ta longo yo e li omupiya woshitaimbelewa, Donovan Munsterman, okwa li a ya kombelewa yoikwameni yoshilongo koshilandopangelo, Managua. Okwa li a pulwa a ka holoke koshipala shomunambelewa omukulunhu, Arnoldo García. Omunambelewa oo okwe mu lombwela kutya Eendombwedi daJehova adishe oda “shilikwa diha udife omahongo ado nokuxumifa komesho oilonga yado.” Omumwatate Donovan eshi a pula kutya omolwashike, omunambelewa oo okwa ti kutya Eendombwedi inadi pitikwa kominista yoipambele yepangelo di kale tadi udifa nokwa ti yo kutya vati otadi yambidida oukomonisi. Oolyelye va li va etifa oshinima osho? Ovawiliki vOngeleka yaKatolika.

Ovamwatate muNicaragua eshi oilonga yavo ya li ya shilikwa

26 Omumwatate Munsterman okwa li a tula mo divadiva eindilotalululo ta pula Oministeli yOipambele yEpangelo noyOmalongelokalunga nosho yo omupresidende Anastasio Somoza García  a tale nawa oshinima, ndele eindilotalululo olo kala li la diminwa. Onghee hano, ovamwatate ova li va hovela okulonga momikalo dimwe di lili. Ponhele yokulongifa Olupale lOuhamba, ova li hava ongala moungudu vanini. Ova li yo va efa po okuyandja oundombwedi momapandavanda, ashike ova twikila okuudifa etumwalaka lOuhamba meenghedi dimwe di lili. Pefimbo opo tuu opo, ova li va ninga eindilo opo Omhangu yoPombadambada yaNicaragua i talulule oshinima osho shi na sha nokushilika oilonga yavo yokuudifa. Oifokundaneki ihapu oya li ya nyanyangida ouyelele u na sha neshiliko nosho yo eindilotalululo lEendombwedi, nOmhangu yoPombadambada oya li ya dimina okutalulula oshinima osho. Oshidjemo, mo 19 Juni 1953, Omhangu oyo oya li ya popila Eendombwedi. Oya mona kutya eshiliko olo oli li omhinge noufemba wovanhu wokupopya, nokukatuka metwokumwe neliudo lavo ile okuninga oinima palongelokalunga lavo. Oya lombwela yo epangelo laNicaragua li kale la tala ko nawa Eendombwedi ngaashi la li le di tala ko nale.

27. Omolwashike Ovanicaragua va li va kuminwa etokolo lOmhangu, ndele ovamwatate ova li va tala ko ngahelipi efindano olo?

27 Ovanicaragua ova li va kumwa eshi Omhangu yoPombadambada ya popila Eendombwedi. Nale Omhangu oyo oya li hai efa i nwefwe mo noupu kovawiliki vongeleka molwaashi kaya li ya hala okukala i na okalamauka nongeleka. Ovakwanepangelo navo ova li ve lishii eenghonopangelo, nomolwaasho Omhangu oyo kaya li naanaa hai tokola i li omhinge nepangelo. Onghee hano, ovamwatate ova li va tomwa va itavele kutya Ohamba yavo, Kristus, oyo ye va kwafela va findane momhangu nokutwikila okuudifa. — Oil. 1:8.

28, 29. Lwopokati ko 1980 nasha, oshike sha li sha ningwa po moZaire?

28 Zaire. Lwopokati ko 1980 nasha, moZaire, osho paife hashi ifanwa Orepablika yoPaudemokoli yaKongo (DRC), omwa li mu na Eendombwedi 35 000 lwaapo. Omolwekulo olo la li tali endelele, oshitaimbelewa osha li tashi tungu eembelewa dipe. MuDesemba 1985, Eendombwedi oda li da ningila oshoongalele shopaiwana moKinshasa, oshilandopangelo shaZaire. Mokapale komoshilando omo mwa ningilwa oshoongalele omwa li ovanhu 32 000 va dja koilongo i lili noku lili mounyuni aushe. Ndele lwopokati opo onghalo oya ka lunduluka. Mbela oshike sha li sha ningwa po shi na sha novapiya vaJehova?

29 Pefimbo opo, omumwatate Marcel Filteau, oo a dile kuQuebec, shomuKanada, okwa hangwa ta longo e li omutumwa moZaire. Fimbo a li kuKanada, okwa li a pita momayeleko oo a li etifwa kuDuplessis. Okwa hokolola osho sha ningwa po moZaire, a ti: “Mo 12 Marsa 1986, ovamwatate ovo va li tava kwatele komesho ova li va pewa omukanda oo tau ti kutya ehangano lEendombwedi daJehova moZaire kali li paveta.” Omukanda weshiliko olo owa li wa shainwa komupresidende woshilongo, Mobutu Sese Seko.

30. Etokolo la kwata moiti lilipi Okomitiye yOshitaimbelewa ya li i na okuninga, noya li ya ninga po shike?

30 Ngomongula, oradio yopashiwana oya li ya shiivifa tai ti: “Itatu ka uda mo vali Eendombwedi daJehova [moZaire].” Divadiva omahepeko okwa li a hovela. Omalupale Ouhamba okwa li a hanaunwa po; ovamwatate ova li va nyekwa oinima yavo, va kwatwa po nokutulwa meedolongo nokudengwa. Ounona vEendombwedi navo ova li nokuli va tulwa meedolongo. Mo 12 Oktoba 1988, epangelo ola li la kwata po ombabyona oiniwe yehangano  noshitaimbelewa osha li hashi kalwa kovakwaita vepangelo. Ovamwatate ovo va li tava kwatele komesho ova li va indila omupresidende Mobutu a kufe po eendjidikila odo a tulila po Eendombwedi, ndele inava pewa enyamukulo lasha. Pefimbo opo, Okomitiye yOshitaimbelewa oya li pokati kamumaka namumaka, tai lipula kutya: “Natu pule Omhangu yoPombadambada i talulule oshinima osho ile natu teelele?” Timothy Holmes, oo a li omutumwa nokwa li yo omuunganeki wOkomitiye yOshitaimbelewa pefimbo olo, okwa ti: “Otwa li twa pula Jehova e tu pe ounongo newiliko.” Konima eshi va kundafana oshinima osho pamwe neilikano, okomitiye oya li i wete shi li xwepo okuteelela manga. Lwopokati opo, ova li tava yandje elitulemo keemhumbwe dovamwaxe nokutala kutya ongahelipi tava dulu okutwikila noilonga yokuudifa.

“Pefimbo loihokolola oyo, otwa li twa mona nghee Jehova ha dulu okuyukifa oinima”

31, 32. Etokolo lididilikwedi lilipi la li la ningwa kOmhangu yoPombadambada yomoZaire, novamwatate ova li va ninga po shike okudja opo?

31 Mokweendela ko kwomido, omafininiko okwa ka lotela kanini, novanhu moshilongo osho ova li ve lihonga okufimaneka oufemba womunhu. Omolwomalunduko oo, Okomitiye yOshitaimbelewa oya li i wete kutya pomhito oyo osha li sha wapala okupula Omhangu yoPombadambada moZaire i talulule oshibofa shi na sha neendjidikila odo Eendombwedi da tulilwa po. Shihokwifa, Omhangu oyo oya li ya dimina okutalulula oshibofa osho. Mo 8 Januali 1993, konima eshi pa pita lunga omido 7 okudja eshi omupresidende a shilika Eendombwedi, Omhangu oyo oya li ya pa oushima epangelo, neendjidikila oda li da xulifwa po. Osho osha li oshinima shikumwifi neenghono, molwaashi okwa li sha nyika oshiponga kovapanguli okutokola etokolo li li omhinge nomupresidende woshilongo. Omumwatate Holmes okwa ti: “Pefimbo loihokolola oyo, otwa li twa mona nghee Jehova ha dulu okuyukifa oinima.” (Dan. 2:21) Efindano olo ola li la pameka eitavelo lovamwatate. Ova li va tomhwa va itavele kutya Ohamba Jesus ohai wilike  ovashikuli vayo va mone kutya eenghatu dilipi ve na okukatuka nonaini sha wapala okukatuka.

Eendombwedi mOrepablika yoPaudemokoli yaKongo da hafa eshi tadi dulu okulongela Jehova da manguluka

32 Eshi eendjidikila da kufwa po, oshitaimbelewa osha li sha pitikwa shi ete mo moshilongo ovatumwa, okutunga eembelewa dipe nokweeta mo oileshomwa yopaMbibeli. * Tu li oshiwana shaJehova mounyuni aushe ihatu kala tuu twa hafa okutala nhumbi Jehova ha amene ovapiya vaye pamhepo! — Jes. 52:10.

“Omwene Oye omukwafi wange”

33. Oshike twe lihonga moibofa oyo twa kundafana?

33 Oibofa yopamhangu oyo twa kundafana metetekelo otai ulike filufilu kutya Jesus okwa kala e li metwokumwe neudaneko laye olo tali ti: “Ohandi mu pe okanya nounongo [tau] nyenge ovakondjifi veni aveshe oku mu nyamukula ile oku mu twifa eemhata.” (Lesha Lukas 21:12-15.) Osha yela kutya omafimbo amwe Jehova ohe linyengifa ovanhu ovo ve na oikala ya fa yaGamaliel va amene oshiwana shaye nohe linyengifa ovapanguli neehahende odo di na ouladi di popile osho shi li pauyuki. Oha fimike oilwifo yovatondi vetu, oku shi popya pafaneko. (Lesha Jesaja 54:17.) Nomolwaasho, ovatondi kave na efiku va xulife po oilonga yaye.

34. Omolwashike omafindano etu eemhangu madidilikwedi, notaa koleke oushili ulipi? (Tala yo oshimhungu “ Omafindano madidilikwedi eemhangu dopombada oo a xumififa komesho oilonga yokuudifa Ouhamba.”)

34 Omolwashike omafindano oo eemhangu e li oshinima shididilikwedi? Diladila kwaashi: Eendombwedi daJehova inadi fimanekwa naanaa ngaashi omalongelokalunga makwao. Ihatu hoolola noihatu yambidida eengudu dopapolotika ile tu kendabale okukala hatu ningilwa omauwa kovanapolotika. Kakele kaasho, ovamwatate ovo luhapu hava kala va kwatelwa mokuungaunga noibofa yopamhangu ohava talika ko ve li “ovanhu vongaho, inava longwa.” (Oil. 4:13) Nomolwaasho, pataleko lopanhu ngeno ino teelela Eendombwedi di findane oibofa omo hadi kala tadi tamanekwa kovapataneki ovanaenghono vomalongelokalunga novopapolotika. Ndele ohatu findana moibofa ihapu ya tya ngaho, naasho otashi ulike kutya ‘ohatu popi muKristus moipafi yaKalunga.’ (2 Kor. 2:17) Onghee hano, ohatu tu kumwe neendjovo domuyapostoli Paulus, odo tadi ti: “Omwene Oye omukwafi wange, ame ihandi tila.” — Heb. 13:6.

^ okat. 9 Oshibofa osho shi na sha nomumwatate Cantwell, eshi a li ta tamanekifwa koshitukulwalongo shaConnecticut, osho sha li shotete shomoibofa 43 oyo ya li ya twalwa kOmhangu yoPombadambada yOilongo ya Hangana, omo omumwatate Hayden Covington a li a dana onghandangala e li hahende yovamwatate. Hayden okwa fya mo 1978. Omufiyekadi waye, Dorothy, oo paife e na omido 90, ota longo noudiinini e li omukokolindjila.

^ okat. 12 Eendombwedi oda li tadi tamanekwa pakanghameno lomhango oyo ya totelwe mo 1606. Omhango oyo oya li ya pitika ovapanguli va mone omunhu ondjo ngeenge ove udite kutya osho a popya otashi xwaxwameke outondwe, nokuli nonande osho a popya oshi li paushili.

^ okat. 14 Mo 1950, muQuebec omwa li ovakalele vefimbo li yadi ve li 164, mwa kwatelwa ovatumwa 63 ovo va dile koGilead, ovo va li va tambula ko nehalo liwa oufembanghenda wokuya koshitukulwa osho nonande ova li ve shii kutya ovamwatate koshitukulwa osho otava hepekwa nonyanya.

^ okat. 15 Omumwatate W. Glen How okwa kala ta longo noudiinini e li hahende yEendombwedi daJehova muKanada nosho yo moilongo imwe i lili, okudja mo 1943 fiyo 2003, nokwa dana onghandangala moibofa omafele.

^ okat. 16 Opo u mone ouyelele muhapu wa pamba oshibofa osho, tala oshitukulwa shoshipalanyole “Olwoodi kali fi leni, ndele olaKalunga” mo-Awake! yo 22 Aprili 2000, epandja 18-24.

^ okat. 32 Lwanima, ovakwaita vepangelo ova li va fiya po omatungo oshitaimbelewa, ashike oshitaimbelewa shipe osha li konhele imwe i lili.