Maũndũ marĩa marĩ gĩcunjĩ-inĩ gĩkĩ

•  Itemi rĩa baba nĩ rĩrĩkũ?

•  Itemi rĩa baba nĩ rĩa mwanya

•  Mũirĩtu nĩ erutaga kuuma kũrĩ ithe

•  Ũtaaro kũrĩ maithe

 Itemi rĩa baba nĩ rĩrĩkũ?

•   Mwana atanaciarũo. Maũndũ marĩa wĩkaga ihinda-inĩ rĩrĩ wĩ ta mũthuri nĩ monanagia ũgaakorũo ũhaana atĩa thutha-inĩ rĩrĩa ũgaatuĩka baba. Ibuku rĩa Do Fathers Matter? riugaga:

   “Mũthuri ũrĩa ũteithagia mũtumia wake rĩrĩa arĩ na nda, maũndũ-inĩ ta kũmũgũrĩra indo iria arabatara na kũmũtwara thibitarĩ, na akona mwana arĩ nda kana agathikĩrĩria ngoro yake ĩkĩhũũra, nĩ anyitaga itemi inene harĩ gũteithia mũtumia wake thutha wa mwana ũcio gũciarũo.”

   “Ndieendaga mũtumia wakwa aigue atiganĩirio rĩrĩa aarĩ na nda, na kwoguo nĩ ndamũteithagia ũrĩa wothe ingĩahotire. O na twathondekire rumu ya mwana twĩ hamwe. Ihinda rĩu twehaaragĩrĩria nĩ ũndũ wa kaana gaitũ rĩarĩ rĩa mwanya mũno harĩ ithuĩ.”—James.

   Ũtaaro wa Bibilia: “[Mũtikarũmbũyagie] o maũndũ manyu moiki, no mũkarũmbũyagia nginya maũndũ ma arĩa angĩ.”—Afilipi 2:4.

•   Thutha wa mwana gũciarũo. Ũngĩcaragia mahinda ma gũthaaka na kũnyita mwana waku arĩ o gakenge, no mũkuhanĩrĩrie makĩria. Ningĩ nĩ wega gũteithĩrĩria harĩ kũmũrũmbũiya. Gũkũra kwa mwana waku nĩ kũhutagio mũno nĩ ũrĩa ũrahingia itemi rĩaku wĩ ta mũciari. Rĩrĩa werutanĩria gwaka ũrata wa hakuhĩ hamwe na mwana waku, wonanagia atĩ nĩ ũmwendete mũno.

   “Handũ ha kuoyaga maũndũ mothe na ũritũ, thaakaga hamwe na mwana waku, mũgakuruma hamwe, na mũgakia waana nake. Ririkana atĩ maũndũ ma mbere marĩa mwana waku ekwĩruta megiĩ wendo mekuumana na ciĩko iria ũramwĩkĩra ũrĩ ta mũciari.”—Richard.

   Ũtaaro wa Bibilia: “Ciana nĩ igai kuuma kũrĩ Jehova; maciaro ma nda nĩ kĩheo.”—Thaburi 127:3.

•   O ũrĩa mwana waku arakũra. Ũthuthuria nĩ wonanagia atĩ ciana iria ikoragwo na ũrata wa hakuhĩ na maithe ma cio nĩ ciĩkaga wega cukuru, itikoragwo na mĩtangĩko mĩingĩ ya meciria, na no hinya cihũthĩre ndawa cia kũrebia kana ciĩingĩranie na mĩtugo ĩngĩ ya waganu. Kwoguo caragia mahinda ma gwaka ũrata wa hakuhĩ hamwe na mwana waku.

   “Mũrũ wakwa aanjĩrire atĩ ũndũ ũrĩa akaaiguaga aagĩte mũno oima mũciĩ, nĩ ndeereti iria twakoragwo nacio tũgĩthiĩ thabarĩ ndaihu kana tũkĩrĩa irio cia hwaĩ-inĩ. Mamwe ma maũndũ ma bata twanaarĩrĩria maaumagĩra o na iterĩgĩrĩire. Twagĩaga na mĩeke ta ĩyo nĩ ũndũ wa kũhũthagĩra mahinda maingĩ hamwe.”—Dennis.

   Ũtaaro wa Bibilia: “Mwĩroragei biũ atĩ ũrĩa mũthiaga ti ta andũ matarĩ ogĩ no nĩ ta andũ ogĩ, mũkĩhũthagĩra mahinda manyu wega biũ.”—Aefeso 5:15, 16.

 Itemi rĩa baba nĩ rĩa mwanya

 Kaingĩ athuri nĩ mehokagĩrũo wĩra wa kũhe famĩlĩ ciao mabataro ma kĩĩmwĩrĩ na kũmagitĩra, nao atumia merĩgagĩrĩrũo kũũmĩrĩria andũ famĩlĩ-inĩ ciao rĩrĩa marĩ na mĩtangĩko. (Gũcokerithia Maathani 1:31; Isaia 49:15) No famĩlĩ-inĩ imwe, mawĩra mamwe marĩa athuri merĩgagĩrĩrũo marute marutagwo nĩ atumia namo marĩa atumia merĩgagĩrĩrũo marute marutagwo nĩ athuri. O na kũrĩ ũguo, athuthuria maugaga atĩ itemi rĩa o mũndũ thĩinĩ wa famĩlĩ, akorũo nĩ rĩa mũthuri kana rĩa mũtumia, nĩ rĩa mwanya harĩ kũrera ciana. a

 Mũthuthuria ũmwe wa maũndũ ma famĩlĩ wĩtagwo Judith Wallerstein nĩ aataarĩirie ũndũ eeyoneire ũrĩa ũranyita mbaru ũhoro ũcio. Aandĩkire ũũ: “Rĩrĩa mũirĩtu witũ wa mĩaka 12 aaringirũo nĩ ngaari, eendaga makorũo na ithe ngaari-inĩ agĩtwarũo thibitarĩ tondũ aarĩ na ma ithe nĩ ekũmũgitĩra. Na rĩrĩa aakomire thibitarĩ, eendaga njikare hakuhĩ nake nĩguo ndĩmũmĩrĩrie.” b

 “Mũthuri nĩ ateithagia famĩlĩ kũigua ĩĩhandĩte na ĩrĩ na ũgitĩri, ũndũ ũrĩa mũtumia angĩritũhĩrũo nĩ gwĩka arĩ wiki. Nake mũtumia nĩ ateithagia ciana kũigua ciendetwo na irũmbũĩtio na njĩra ya gũcithikĩrĩria arĩ na tha. Na njĩra ĩyo, o ũmwe wao akahingia itemi rĩake.”—Daniel.

 Ũtaaro wa Bibilia: “Mũrũ wakwa, thikagĩrĩria ũtaaro wa thoguo, na ndũkanatigane na ũrutani wa maitũguo.”—Thimo 1:8.

 Mũirĩtu nĩ erutaga kuuma kũrĩ ithe

 Mũirĩtu waku nĩ erutaga kuuma kũrĩ we ũrĩa arũme mabatiĩ kũrũmbũyania nake. Erutaga ũndũ ũcio na njĩra ici igĩrĩ:

•   na njĩra ya kũrora ũrĩa ũrũmbũyanagia na mami wao. Angĩkorũo nĩ wendete mũtumia waku na ũkamũhe gĩtĩo, mũirĩtu waku nĩ onaga ngumo icio irĩ cia bata na nĩ agaacirora harĩ mũndũ ũrĩa agaathuura wa kũhikania nake.—1 Petero 3:7.

•   na njĩra ya kũrora ũrĩa ũrũmbũyanagia nake. Rĩrĩa wahe mũirĩtu waku gĩtĩo, nĩ ũmuonagia atĩ o nake nĩ abatiĩ kwĩhe gĩtĩo. Ningĩ nĩ erutaga atĩ nĩ abatiĩ kwĩrĩgĩrĩra arũme arĩa angĩ marũmbũyanie nake na njĩra ya gĩtĩo.

   No angĩkorũo nĩ ũmenagĩrĩria mũirĩtu waku hingo ciothe, ũndũ ũcio no ũtũme eyagĩre kĩene na ambĩrĩrie kũgeria gwĩtĩkĩrĩka nĩ arũme arĩa angĩ, arĩa mangĩkorũo matekũmwendera maũndũ mega.

   “Mũirĩtu wendetwo na akarũmbũiyo nĩ ithe no hinya aheenererio nĩ mũndũrũme matume ndũgũ angĩkorũo mũndũrũme ũcio ndarĩ na ngumo cia gũtuĩka mũthuri mwega.”—Wayne.