Ciũria

•   Rĩrĩa waigua andũ arĩa angĩ makĩaria ũũru-rĩ, ũndũ ũcio ũkũhutagia atĩa?

  •  Nditindanagĩra tondũ nyonaga ũrĩ ũndũ wa kawainda.

  •  Ũndũ ũcio nĩ ũthumbũraga hanini no ngawĩtĩkĩra tu.

  •  Nĩ ndakaraga, na ũndũ ũcio ndũngenagia o na hanini.

•   Nĩ maita maigana wee waragia ũũru?

  •  Gũtirĩ hĩndĩ njaragia ũũru

  •  Rĩmwe na rĩmwe

  •  Kaingĩ

•   Wee wonaga atĩa ũhoro ũcio wa kwaria ũũru?

  •  Ti ũndũ mũnene

  •  Nĩ ũndũ ũbatiĩ kuoywo na ũritũ

 Nĩkĩ nĩ ũndũ wa bata gwĩciria ũhoro ũcio?

 Hihi nĩ wonaga kwaria ũũru kũrĩ ũndũ wagĩrĩire kuoywo na ũritũ? Wahota kuuga, ‘Aca. Kwĩ na mathĩna mangĩ manene thĩinĩ wa thĩ ma gwĩciria ũhoro wamo. Ningĩ, andũ othe nĩ maragia ũũru!’ Hihi ũhoro ũcio nĩ wa ma?

 Ũrĩa kũrĩ nĩ atĩ, kwĩ na andũ aingĩ methemaga kwaria ũũru. Na nĩ moĩ maũndũ maigana ũna marĩa andũ angĩ matoĩ. Kwa ngerekano:

•  Kwaria ũũru nĩ kũguũragia ũrĩa mũndũ ahaana. Ciugo ciaku nĩ cionanagia kĩrĩa kĩrĩ ngoro-inĩ yaku. Kwoguo kwaria ũũru no kuonanie atĩ ndũmakagio nĩ ũrĩa andũ arĩa angĩ mekũigua. No hihi ũguo nĩguo wee ũhaana?

   Bibilia yugaga ũũ: “Maũndũ marĩa mothe moimaga kanua makoragwo moimĩte ngoro-inĩ.”​—Mathayo 15:18.

•  Kwaria ũũru no gũtũme arĩa angĩ mecirie ũũru gũkwerekera. Ibuku rĩtagwo Cuss Control riugĩte ũũ: “Ũrĩa twaragia no kuonanie nĩa megũkorũo marĩ arata aitũ, gĩtĩo kĩrĩa tũrĩheagwo nĩ andũ aitũ a famĩlĩ na arĩa tũrutaga wĩra nao, ũrĩa ũrata witũ na arĩa angĩ ũgũkorũo ũhaana, ũrĩa tũkũhutia andũ arĩa angĩ, ũrĩa andũ tũtoyaine nao megũtuona, na kana nĩ tũkũheo wĩra kana tũhaicio ngathĩ wĩra-inĩ.” Ningĩ riugĩte ũũ: “No wĩyũrie kana ũrata waku hamwe na andũ arĩa angĩ no ũkorũo ũrĩ mwega makĩria korũo ndwaragia ũũru.”

   Bibilia yugaga ũũ: “Eheriai . . . irumi.”​—Aefeso 4:31.

•  Kwaria ũũru gũtitũmaga woneke ũrĩ mũndũ mwega ũrĩa ũngĩciria. Ibuku-inĩ rĩtagwo How Rude! rĩrĩa andĩkĩte, Dr. Alex Packer augĩte ũũ: “Andũ arĩa maragia ũũru hĩndĩ ciothe nĩ manogagia mũndũ.” Acokete akauga atĩ kwaria ũũru “gũtirekaga mũndũ onanie ũtaũku, ũũgĩ, kana tha. Ũngĩmenyera kwaria o ũguo ũtecirĩtie, ũndũ ũcio no ũhutie mwĩcirĩrie waku.”

   Bibilia yugaga ũũ: “Mũtikanareke kiugo kĩbuthu kiume kanua-inĩ kanyu.”​—Aefeso 4:29.

 Ũrĩa ũngĩka

•  Wĩigĩre muoroto. Geria kwaga kwaria ũũru ihinda-inĩ rĩa mweri ũmwe kana ininanini. No wandĩke handũ ũrĩa ũrathiĩ na mbere. No nĩguo ũkinyĩre muoroto waku, nĩ harĩ makinya mangĩ ũngĩbatara kuoya. Kwa ngerekano:

•  Wĩtheme maũndũ ma gwĩkenia marĩa mangĩtũma meciria maku maiyũre ciugo njũru. Bibilia yugaga ũũ: “Thiritũ njũru nĩ ithũkagia mĩtugo mĩega.” (1 Akorintho 15:33) Kiugo “thiritũ” gĩtiaragia o ũhoro wa andũ, no nĩ nginya maũndũ ma gwĩkenia ta thenema iria wĩroragĩra, mĩthaako ya video ĩrĩa ũthaakaga, na nyĩmbo iria ũthikagĩrĩria. Kenneth, ũrĩa ũrĩ na mĩaka 17 aaugire ũũ: “Nĩ ũndũ mũhũthũ kũina rwĩmbo wendete ũtegũtindanĩra na ciugo njũru iria irĩ rwĩmbo-inĩ rũu, atĩ tondũ tu rwĩ na mbiti njega.”

•  Onania atĩ wĩ mũndũ mũgima. Andũ amwe mahũthagĩra ciugo njũru magĩciria atĩ nĩ igũtũma moneke marĩ andũ agima. No ũrĩa kũrĩ nĩ atĩ ũndũ ũcio wonanagia atĩ mũndũ ndagimarĩte. Bibilia yugaga atĩ andũ agima makoragwo “mamenyeretie ũhoti wao wa gũtaũkĩrũo na njĩra ya kũũhũthĩra, makahota gũkũũrana wega na ũũru.” (Ahibirania 5:​14) Matigũithagũithagia ithimi ciao nĩguo makenie andũ arĩa angĩ.

 Hatarĩ nganja, ciugo njũru ithũkagia meciria ma ũrĩa ũraciaria, o hamwe na ma andũ arĩa angĩ. Thĩinĩ wa thĩ kũrĩ na maũndũ moru ma kũigana. Nĩkĩo ibuku rĩĩtagwo Cuss Control riugĩte ũũ: “Tiga kuongerera mathĩna makĩria na njĩra ya kwaria ũũru. Wĩrutanagĩrie kũhũthĩra ciugo njega. Nĩ ũrĩiguaga wega wee mwene, na arĩa angĩ nĩ marĩiguaga wega nĩ ũndũ waku.”