Kwenda na mambu ke na kati

Kwenda na tansi ya malongi

Keti Piere Vandaka Pape ya Ntete?

Keti Piere Vandaka Pape ya Ntete?

“Bo me tula kardinale Jorge Mario Bergoglio, S.J., Pape, kilandi ya 265 ya Piere.”VATICAN INFORMATION SERVICE, YA VATICAN, MARSI 13, 2013.

“Episikopo ya Roma kele ntwadisi ya ntete ya Dibundu ya ntoto ya mvimba, sambu yandi kele kilandi ya Santu Piere, muntu yina Yezu Kristu pesaka kiyeka.”THE PRIMACY OF THE BISHOP OF ROME DURING THE FIRST THREE CENTURIES, 1903, YA VINCENT ERMONI.

“Kana muntu mosi kutuba . . . nde Pape ya Roma kele ve kilandi ya Piere yina bo sakumunaka, yandi kele ya kusingama [disongidila, bo fwete baka yandi bonso mbeni].”—THE FIRST VATICAN COUNCIL, YULI 18, 1870.

SAMBU na bantu mingi ya Katolika na ntoto ya mvimba, lukanu ya bo bakaka na Lukutakanu ya ntete ya Vatican na 1870 kele dilongi ya Dibundu, dilongi yina ata muntu mosi ve lenda soba mpi yina bantu fwete zitisa. Kansi, beto fwete kudiyula nde: Keti dilongi yai kele na Biblia? Keti Pape François kele mpenza kilandi ya ntumwa Piere? Keti Piere vandaka pape ya ntete?

“NA ZULU YA DITADI YINA MONO TA TUNGA DIBUNDU NA MONO”

Lukanu ya bo bakaka na Lukutakanu ya Vatican na 1870 katukaka na mutindu bo vandaka kubakisa Matayo 16:16-19 mpi Yoane 21:15-17. Mambu yina Yezu solulaka ti Piere na baverse yai mpi masolo ya nkaka ya Biblia ke monisa nde ntumwa Piere vandaka ti mukumba ya nene na disolo ya Bakristu ya mvu-nkama ya ntete. Ya kieleka, ntangu Yezu kutanaka ti Piere na mbala ya ntete, yandi tubaka nde na luzingu ya Piere, Piere ta vanda ti bikalulu ya me fwanana ti ditadi. (Yoane 1:42) Keti Kristu pesaka Piere kiyeka ya kuvanda ntwadisi ya ntete ya dibundu?

Mukanda ya Matayo 16:17, 18 ke monisa mambu yai ya Yezu tubilaka Piere: “Mono ke tubila nge nde: Piere, nge kele ditadi, ebuna na zulu ya ditadi yina mono ta tunga Dibundu na mono.” * Keti Yezu vandaka kutuba nde yandi ta tunga “dibundu” na yandi na zulu ya Piere, disongidila na zulu ya muntu? Keti Piere zolaka kukuma mfumu ya balongoki yonso ya Yezu? Inki mutindu bantumwa ya nkaka yina vandaka ntangu Yezu vandaka kusolula ti Piere bakisaka mambu yina Yezu tubaka? Ba-evanzile ke monisa nde na nima ya kusolula ti Piere, balongoki ya Yezu vandaka kutula ntembe mbala na mbala sambu na kuzaba nani vandaka muntu ya kuluta nene na kati na bo. (Matayo 20:20-27; Marko 9:33-35; Luka 22:24-26) Kana Yezu pesaka dezia Piere kiyeka ya kuvanda ntwadisi, to muntu ya kuluta nene, keti bantumwa zolaka diaka kudiyula kana nani vandaka muntu ya me luta nene na kati na bo?

Inki mutindu Piere yandi mosi bakisaka mambu yina Yezu tubaka? Sambu yandi vandaka muntu ya Izraele, yo fwete vanda nde Piere zabaka mbote bambikudulu mingi ya Masonuku ya Kiebreo yina  vandaka kutubila “ditadi” to “ditadi mosi ya ngolo.” (Yezaya 8:13, 14; 28:16; Zekaria 3:9) Na mukanda mosi yina Piere sonikilaka bampangi na yandi Bakristu, yandi tubilaka mbikudulu mosi na kati ya bambikudulu yina Masonuku ya Kiebreo tubilaka. Yandi tendulaka nde ‘ditadi ya ngolo’ yina bo tubilaka vandaka Mfumu Yezu Kristu, disongidila Mesia. Piere sadilaka ngogo ya Kigreki pe’tra (beto ke mona mpi ngogo yango na mambu ya Yezu tubaka na Matayo 16:18) kaka sambu na Kristu.1 Piere 2:4-8.

Ntumwa Polo vandaka longoki ya nkaka ya kwikama ya Yezu. Keti Polo vandaka kumona Piere bonso muntu yina Yezu pesaka kiyeka ya kuvanda ntwadisi? Polo ndimaka kisika ya Piere na dibundu ya Bukristu ya mvu-nkama ya ntete, yo yina yandi sonikaka nde Piere vandaka na kati ya bantu yina “vandaka kumonika bonso nde bo kele makunzi ya Dibundu.” Sambu na Polo, “makunzi” vandaka mingi. (Bagalatia 2:9) Diaka, kana Yezu tulaka Piere mfumu ya dibundu, nki mutindu Polo lendaka kutuba nde Piere vandaka kumonana bonso dikunzi, disongidila nde bampangi na yandi Bakristu vandaka kumona yandi bonso dikunzi?

Sambu na kutubila bifu yina Piere salaka na mutindu na yandi ya kusadila bantu mambu, Polo sonikaka na luzitu yonso mpi na pwelele yonso nde: “Mono nganinaka yandi na meso ya bantu ya nkaka, sambu yandi salaka mbi.” (Bagalatia 2:11-14) Polo vandaka kukwikila ve nde Kristu tungaka dibundu na yandi na zulu ya Piere to na zulu ya muntu ya nkaka ya kukonda kukuka. Kansi, yandi vandaka kukwikila nde dibundu tungamaka na zulu ya Yezu Kristu yina kele fondasio. Sambu na Polo, “ditadi yango vandaka Kristo.”1 Bakorinto 3:9-11; 10:4.

“NGE KELE DITADI . . .”

Inki mutindu beto fwete bakisa bangogo yai: “Nge kele ditadi, ebuna na zulu ya ditadi yina mono ta tunga Dibundu na mono”? Sambu na kubakisa mbote-mbote verse mosi ya Biblia, yo ke lombaka kutanga baverse yina kele na ntwala mpi na nima ya verse yango. Nki mambu Yezu ti Piere vandaka kutubila? Yezu yantikaka ntete kuyula balongoki na yandi nde: “Beno ke tubaka nde mono kele nani?” Na mbala mosi, Piere vutulaka nde: “Nge kele Mesia, Mwana ya Nzambi ya moyo!” Yo yina, Yezu sikisaka Piere. Na nima, Yezu tubaka nde yandi ta tunga “dibundu”  na yandi na zulu ya “ditadi” mosi ya kuluta ngolo, ditadi yina Piere katukaka kumonisa nde yandi kwikilaka na yo, disongidila Yezu yandi mosi.Matayo 16:15-18.

Inki mutindu beto fwete bakisa bangogo yai ya Yezu: “Nge kele ditadi, ebuna na zulu ya ditadi yina mono ta tunga Dibundu na mono”?

‘Batata mingi ya Dibundu’ ke ndimaka diambu yai, mpi bo me sonikaka nde ditadi yina Matayo 16:18 ke tubilaka kele Kristu. Mu mbandu, na mvu-nkama ya tanu, Augustin sonikaka nde: “Kana Mfumu tubaka nde: ‘Na zulu ya ditadi yina mono ta tunga Dibundu na mono,’ yo kele sambu Piere songaka yandi nde: ‘Nge kele Mesia, Mwana ya Nzambi ya moyo!’ Ebuna na zulu ya ditadi yina ya nge me ndima, mono ta tunga Dibundu na mono.” Augustin vandaka kutuba mbala na mbala nde “Ditadi (Petra) yango vandaka Kristu.”

Kana bo fwanisa malongi ya Katolika ya bubu yai ti mambu yina Augustin mpi bantu ya nkaka tubaka, bantu ya Katolika zolaka kubaka bo bonso bambeni. Sambu na Ulrich Luz, muntu ya Suisse ya ke longukaka mambu ya Nzambi mpi ya mabundu (teolozi), bantu yina salaka Lukutakanu ya Vatican ya 1870 zolaka kubaka bantu ya mayele ya bubu yai bonso bambeni sambu na dibanza yina bo ke ndimaka.

KETI PAPE KELE KILANDI YA PIERE?

Ntumwa Piere zabaka ve titre “pape.” Ya kieleka, tii na mvu-nkama ya uvwa, ba-episikopo mingi yina vandaka ve bantu ya Roma vandaka kusadila titre yai sambu na bo mosi. Ata mpidina, tii na nsuka ya mvu-nkama ya 11, bo vandaka ve kusadila kibeni titre yai bonso titre ya ke monisa kiyeka. Ata Mukristu mosi ve ya mvu-nkama ya ntete vandaka kuyindula nde Piere bikisilaka bantu ya nkaka kiyeka ya bantu ke yindulaka nde Yezu pesaka yandi. Yo yina, Martin Hengel, muntu mosi ya mayele ya Allemagne, tubaka nde “ata mukanda mosi ve ya mabundu to ya istware lenda tendula mutindu ngogo pape me kumaka kumonisa ‘kiyeka mosi ya nene.’”

Sambu na kusukisa: Keti Piere vandaka pape ya ntete? Keti yandi vandaka ti bilandi? Keti dilongi ya Katolika ya ke tadila kiyeka ya pape kele na Biblia? Mvutu ya mbote kele kaka mosi na bangiufula yai: ve. Diambu ya kieleka kele nde Yezu tungaka mpenza dibundu na yandi ya kieleka na zulu na yandi mosi. (Baefezo 2:20) Konso muntu lenda kudiyula ngiufula yai ya mfunu: Keti mono me zwaka dibundu ya kieleka? ▪

^ par. 8 Baverse yonso ya kele na disolo yai me katuka na Biblia na Kituba.