Rilb'al li na'leb'

Rilb'al li xk'ab' tusulal na'leb'

Rilb'al li xtusulal naʼlebʼ

Testiiw re li Jehobʼa

Q’eqchi’

Chexwanq Junelik saʼ «Xrahom li Yos»

 TZOLOM 14

Junelik Tiikaq li Qachʼool ut Maajunwa Toobʼalaqʼiq!

Junelik Tiikaq li Qachʼool ut Maajunwa Toobʼalaqʼiq!

«Naqaj xbʼaanunkil chixjunil chi chaabʼil.» (HEBREOS 13:18.)

1, 2. Kʼaʼut nasahoʼk saʼ xchʼool li Jehobʼa naq inkʼaʼ nokoobʼalaqʼik?

JUN LI chʼinaʼal kiwulak rochbʼeen li xnaʼ saʼ jun li kʼayibʼaal. Li chʼinaʼal kixchap jun li bʼatzʼuul re naq tloqʼeʼq chiru, abʼan kisach saʼ xchʼool xpatzʼbʼal re li xnaʼ. Naq keʼelk chaq saʼ li kʼayibʼaal, li chʼinaʼal kixaqli ut kiʼok chi yaabʼak. Abʼan, kʼaru kixkʼul? Li chʼinaʼal inkʼaʼ kixkʼe reetal naq kixkʼam chaq li bʼatzʼuul. Naq li naʼbʼej kiril aʼin kiʼok xqʼunbʼesinkil li xchʼina yum ut keʼsutqʼiik saʼ li kʼayibʼaal. Li chʼinaʼal kixpatzʼ xkuybʼal chiru laj kʼay ut kixqʼaxtesi li bʼatzʼuul. Naq li xchʼinaʼal kixbʼaanu aʼin, kʼajoʼ kisahoʼk saʼ xchʼool li naʼbʼej!

2 Ebʼ li naʼbʼej yuwabʼej sahebʼ saʼ xchʼool naq ebʼ li ralal xkʼajol junelik nekeʼxbʼaanu li us. Ut joʼkan ajwiʼ nareekʼa li Jehobʼa li «Yos tiik xchʼool, li inkʼaʼ nabʼalaqʼik» (Deuteronomio 32:4). Li Jehobʼa nasahoʼk saʼ xchʼool chi rilbʼal naq joʼ aj paabʼanel naqakʼe qaqʼe chi wank junelik saʼ tiikilal. Ut saʼ xkʼabʼaʼ naq naqaj xsahobʼresinkil xchʼool ut naqaj wank junelik saʼ li xrahom, joʼ kixye li Apostol Pablo: «Naqaj xbʼaanunkil chixjunil chi chaabʼil» (Hebreos 13:18). Anaqwan ok qe rilbʼal kaahibʼ li naʼlebʼ li nachʼaʼajkink re chiqu xbʼaanunkil li us, ut chirix chik aʼan tqil kʼaru rusilal tqataw wi junelik tiik li qachʼool.

MAAJUNWA TQABʼALAQʼI QIBʼ

3-5. a) Chanru nokooxtenqʼa li Santil Hu re naq inkʼaʼ tqabʼalaqʼi qibʼ? b) Ut kʼaru ttenqʼanq qe chi xtzʼilbʼal qix?

3 Xbʼeenwa, tento tqatzol naq maajunwa tqabʼalaqʼi qibʼ.  Moko chʼaʼaj ta tʼaneʼk saʼ li bʼalaqʼink ibʼ xbʼaan naq laaʼo aj maak. Joʼkan keʼxkʼul ebʼ laj paabʼanel re Laodicea. Joʼkan naq li Jesus kixye rehebʼ naq usta nekeʼxye naq bʼihomebʼ, abʼan saʼebʼ li xpaabʼal nebʼaʼebʼ, mutzʼebʼ ut tʼustʼuukebʼ (Apocalipsis 3:17). Chʼaʼaj li xwanjikebʼ ut ra rilbʼalebʼ, abʼan li xnimal ru chʼaʼajkilal naq inkʼaʼ keʼraj rilbʼal chanru wankebʼ.

4 Ut laj Santiago kixye ajwiʼ: «Wi ani naxkʼoxla ribʼ naq tzʼaqal aj paabʼanel ut inkʼaʼ naxqʼus li ruʼuj raqʼ, aʼan naxbʼalaqʼi ribʼ xjunes, ut li xpaabʼaal maakʼaʼ rajbʼal» (Santiago 1:26). Joʼkan ajwiʼ, yooqo xbʼalaqʼinkil qibʼ wiʼ naqakʼoxla naq li Jehobʼa naxkʼulubʼa li kʼanjel li naqabʼaanu chiru usta inkʼaʼ us yooko roksinkil li ruʼuj qaqʼ. Chi joʼkan, maakʼaʼaq xwankil ut rusilal li qapaabʼal. Abʼan, kʼaru tento tqabʼaanu re naq inkʼaʼ tootʼaneʼq saʼ li rahilal aʼin?

5 Naq laj Santiago kiʼaatinak chirix aʼin, xbʼeenwa kixye naq tzʼaqal re ru xchaqʼrabʼ li Yos ut kixjuntaqʼeeta rikʼin jun li lem bʼarwiʼ tqil qibʼ re xnawbʼal kʼaru tqayiibʼ saʼ xnaqʼ qu (chaawil Santiago 1:23-25). Joʼkan bʼiʼ, li Santil Hu nokooxtenqʼa chi xtzʼilbʼal chiʼus ma chaabʼil li qanaʼlebʼ ut wiʼ yooko chi paltoʼk tqajal qanaʼlebʼ (Lamentaciones 3:40; Ageo 1:5). Naru naqaye ajwiʼ re li Jehobʼa naq tixtzʼil qix, tooxtenqʼa chi rilbʼal ma inkʼaʼ yooko chi maakobʼk ut tooxtenqʼa ajwiʼ chi xjalbʼal qanaʼlebʼ (Salmo 139:23, 24). Ut maare wank sut inkʼaʼ tqakʼe reetal naq inkʼaʼ chik us li qanaʼlebʼ. Abʼan, misach saʼ qachʼool xkʼoxlankil chanru naril aʼin li Qayuwaʼ li wank saʼ choxa. Saʼ Proverbios 3:32, naxye naq li Jehobʼa «xikʼ narilebʼ» li nekeʼwulak chiru bʼalaqʼik, ut «naxrahebʼ li tiikebʼ xchʼool». Li Yos tooxtenqʼa chi qilbʼal qibʼ joʼ chanru nokooril Aʼan ut re naq t-alaaq saʼ qachʼool xbʼaanunkil li nawulak chiru. Ut chi joʼkan tooruuq xyeebʼal joʼ kixye li Apostol Pablo: «Naqaj xbʼaanunkil chixjunil chi chaabʼil». Relik chi yaal naq naqaj xbʼaanunkil aʼin usta inkʼaʼ tqabʼaanu chi tzʼaqal re ru xbʼaan naq laaʼo aj maak.

 MAAJUNWA TQABʼALAQʼI LI QAJUNKABʼAL

Wi tiik li qachʼool inkʼaʼ tqakʼoxla xmuqbʼal li qamaak

6. Kʼaʼut li sumsuukebʼ junelik teʼxye li yaal chiribʼilebʼ ribʼ, ut kʼaru li chʼaʼajkilal naru teʼxkol wiʼ ribʼebʼ?

6 Aajel ru naq maakʼaʼaq li bʼalaqʼik saʼ li junkabʼal. Li sumsuukebʼ junelik teʼxye li yaal ut maajunwa teʼxtikʼtiʼi ribʼebʼ. Inkʼaʼ teʼtʼaneʼq saʼ li yiibʼru aj naʼlebʼ joʼ xmutzʼuchiʼinkil li maawaʼ xsumʼaatin, payok saʼ li ulul chʼiichʼ malaj rilbʼalebʼ li nekeʼxtʼusubʼ ribʼ. Usta ra xyeebʼal, wankebʼ laj paabʼanel keʼxbʼaanu aʼin chirix xjolom li xsumʼaatin. Li yiibʼru aj naʼlebʼ aʼin naxkʼutbʼesi naq moko wank ta chik li yaal rikʼinebʼ! Qakʼamaq qe rikʼin laj David li awabʼej naq kixye: «Inkʼaʼ xinhilank saʼ xyanqebʼ laj bʼalaqʼ, chi moko xinjunaji wibʼ rikʼinebʼ laj kaʼpakʼal u» (Salmo 26:4). Maajunwa toonaʼlebʼaq saʼ kaʼpakʼal u rikʼin li qasumʼaatin.

7, 8. Kʼaru ebʼ li eetalil naru nakʼanjelak chiruhebʼ li kokʼal re naq teʼxtzol roxloqʼinkil li wank saʼ tiikilal?

7 Ebʼ li yuwabʼej tento teʼxkʼut chiruhebʼ li ralal xkʼajol naq inkʼaʼ us bʼalaqʼik. Ut naq yooqebʼ xkʼeebʼal li xnaʼlebʼ tento teʼroksi li Santil Hu. Saʼ li Santil Hu wank wiibʼ oxibʼ li eetalil li inkʼaʼ naru tqakʼam qe rikʼinebʼ. Laj Acan kiʼelqʼak ut kixyal xmuqbʼal li kixbʼaanu. Laj Guehazi kitikʼtiʼik re naq wanq xtumin. Ut laj Judas moko kaʼaj tawiʼ kiʼelqʼak, kibʼalaqʼik re naq trahobʼtesiiq li Jesus (Josue 6:17-19; 7:11-25; 2 Reyes 5:14-16, 20-27; Mateo 26:14, 15; Juan 12:6).

8 Abʼan wank ajwiʼ chaabʼil eetalil. Naq laj Jacob kirabʼi naq ebʼ li ralal keʼxtaw tumin  saʼebʼ li suqʼ kixtaqlahebʼ chi xqʼaxtesinkil xbʼaan naq kixkʼoxla naq keʼsachk ebʼ laj eechal tumin. Laj Jefte ut li xrabʼin, kixkʼulubʼa li xyeechiʼom li xyuwaʼ usta chʼaʼaj xbʼaanunkil. Ut naq jun chʼuut chi poyanam kichalk chi xkamsinkil li Jesus, li Jesus moko kixuwak ta chi moko kixjal ta xkʼabʼaʼ xbʼaan xxiw, ut chi joʼkan kixkʼutbʼesi naq naraj chi anchal xchʼool naq ttzʼaqloq ru li kixye li Santil Hu ut kiraj naq inkʼaʼ teʼrahobʼtesiiq li xtzolom (Genesis 43:12; Jueces 11:30-40; Juan 18:3-11). Saʼ li Santil Hu wank naabʼal li eetalil abʼan kaʼajwiʼ xooʼaatinak chirix wiibʼ oxibʼ rehebʼ li eetalil aʼin ut us raj xkʼutbʼal chiruhebʼ li kokʼal re naq teʼxtzol xraabʼal ut roxloqʼinkil li wank saʼ tiikilal.

9. Kʼaʼut us naq ebʼ li yuwaʼbʼej inkʼaʼ teʼxkanabʼ xkʼutbʼal li chaabʼil naʼlebʼ chiruhebʼ li xkokʼal, ut kʼaru inkʼaʼ us teʼxbʼaanu li yuwaʼbʼej?

9 Joʼkan bʼiʼ, aajel ru naq tqayuʼami li chaabʼil naʼlebʼ li naqaye. Joʼkan naq li Apostol Pablo kixye: «Kʼaʼut naq nakatzolebʼ li jalan chik ut inkʼaʼ nakatzol aawibʼ laaʼat? Nakachʼolobʼ xyaalal naq inkʼaʼ us li elqʼak, abʼanan nakat-elqʼak» (Romanos 2:21). Usta wankebʼ li naʼbʼej yuwabʼej nekeʼxye naq moko usta bʼalaqʼik, wank sut nekeʼpaltoʼk: moko nekeʼxye ta chixjunil li yaal ut nekeʼxchap li maawaʼ rehebʼ, ut chirix aʼan, nekeʼxye: «Moko nim ta ru li xinye!». Malaj nekeʼxye: «Ak nekeʼxnaw naq yalaq ani nakʼamok re aʼin!». Naq nekeʼxbʼaanu aʼin, ebʼ li xkokʼal inkʼaʼ chik nekeʼxnaw kʼaru li us ut li inkʼaʼ us. Joʼkan naq, maakʼaʼ naxye kʼaru yooko xkʼambʼal usta moko terto ta ut maawaʼ qe, ak yooko chi elqʼak. Ut joʼkan ajwiʼ, maakʼaʼ naxye kʼaru yooko xyeebʼal usta moko nim ta ru ut moko yaal ta, ak yooko chi tikʼtiʼik (chaawil Lucas 16:10). * Ebʼ li kokʼal saʼ junpaat nekeʼxkʼe reetal naq junaq li qas qiitzʼin yook chi tikʼtiʼik ut inkʼaʼ  saʼ nekeʼkanaak (Efesios 6:4). Abʼanan, wi li naʼbʼej yuwaʼbʼej nekeʼxkʼe xchʼool chi xkʼutbʼal chiru li chaabʼil naʼlebʼ chalen chaq saʼ xkachʼinal, maare naq tnimanq inkʼaʼ tixkanabʼ xloqʼoninkil li Jehobʼa usta numtajenaq li maaʼusilal saʼ xbʼeen li ruuchichʼochʼ (Proverbios 22:6).

MAAJUNWA TQABʼALAQʼIHEBʼ LI QECH AJ PAABʼANEL

10. Kʼaru inkʼaʼ us tqabʼaanu naq yooqo chi seeraqʼik rikʼinebʼ li qech aj paabʼanel?

10 Maajunwa tqabʼalaqʼihebʼ li qech aj paabʼanel. Joʼ ak xqil saʼ li Tzolom 12 tento tqakʼe reetal chirix kʼaru yooqo chi aatinak naq wanqo rikʼinebʼ xbʼaan naq maare tooʼoq chi tzʼilink ix malaj tooʼoq chi yoobʼank aatin. Ut wi junelik yooqo xnumsinkil li xqabʼi chaq naru nokootʼaneʼk saʼ li tikʼtiʼ xbʼaan naq inkʼaʼ chʼolchʼo ma yaal li yooko xseeraqʼinkil. Joʼkan naq, aajel ru naq tqakʼoxla chiʼus li tqaseeraqʼi (Proverbios 10:19). Abʼan, usta yaal li yook chi  kʼulmank, inkʼaʼ us naq yooqo xseeraqʼinkil. Li naxbʼaanu aʼin inkʼaʼ narahok ut naxchʼik ribʼ saʼ xyuʼamebʼ li qas qiitzʼin (1 Tesalonicenses 4:11). Moko aajel ta ru naq tooʼaatinaq saʼ kawil aatin re xkʼutbʼesinkil naq yooko xyeebʼal li yaal. Wank naabʼal li aatin re xyeebʼal saʼ tuulanil li yooko xkʼoxlankil (chaawil Colosenses 4:6).

11, 12. a) Wi junaq laj paabʼanel yook chi maakobʼk, chanru tixnimtresi li xmaak? b) Kʼaru li jalan jalanq chi tikʼtiʼ naroksi laj Tza, ut kʼaru tqabʼaanu re naq inkʼaʼ tootʼaneʼq chisaʼ? c) Bʼar wank jun rehebʼ li eetalil li tqakʼutbʼesi naq inkʼaʼ yooko xbʼalaqʼinkil li xmolam li Jehobʼa?

11 Aajel ru xyeebʼal junelik li yaal rehebʼ li cheekel winq. Wi junaq li poyanam tixmuq li xmaak, inkʼaʼ tixye li yaal naq tpatzʼeʼq re li yook xbʼaanunkil yal tixnimtresi li xmaak; yooq xbʼaanunkil ribʼ naq yook xloqʼoninkil li Jehobʼa, abʼan moko yaal ta xbʼaan naq yook chi maakobʼk saʼ muqmu (Salmo 12:2). Jun chik rehebʼ li chʼaʼajkilal: wi inkʼaʼ nayeemank chixjunil li yaal rehebʼ li cheekel winq (Hechos 5:1-11). Li nekeʼyuʼamink re li yiibʼru aj naʼlebʼ aʼin nekeʼxkanabʼ naq laj Tza tbʼalaqʼinq rehebʼ (chaawil ajwiʼ li kaaxukuut bʼarwiʼ naxye « Laj Tza Naroksi Jalan Jalanq li Tikʼtiʼ re Qabʼalaqʼinkil»).

12 Aajel ajwiʼ ru naq junelik tqaye li yaal saʼ li xmolam li Jehobʼa naq tqanujtes junaq li hu, naq tqapuktesi li chaabʼil esilal tqatzʼiibʼa chi tzʼaqal re ru li hoonal li xqabʼaanu chiru li po, naq tooʼaatinaq chirix li qayuʼam, naq tooʼaatinaq chirix li qayajel malaj naq tooʼaatinaq chirix li kʼanjel li nabʼaanumank saʼ li xtenamit li Yos (chaawil Proverbios 6:16-19).

13. Chanru tqakʼutbʼesi naq inkʼaʼ naqabʼalaqʼi li qech aj paabʼanel li yooko wiʼ chi yakok malaj chi kʼanjelak?

13 Joʼkan ajwiʼ inkʼaʼ tqabʼalaqʼi li qech aj paabʼanel li yooko wiʼ chi yakok malaj chi kʼanjelak. Chʼolchʼo chiqu naq inkʼaʼ tooʼaatinaq chirix tumin malaj kʼanjel saʼ li chʼutam ut saʼ xhoonal naq yooko xpuktesinkil li Raatin  li Yos. Wi wank choʼq qamoos junaq li qech aj paabʼanel, tento tqatoj tzʼaqal saʼ xqʼehil ut tqakʼe chixjunil li naxtenebʼ li chaqʼrabʼ chirixebʼ li moos (1 Timoteo 5:18; Santiago 5:1-4). Ut wi yooko chi kʼanjelak rikʼin junaq li qech aj paabʼanel, tento tqabʼaanu li kʼanjel chi tzʼaqal re ru joʼ chanru yeebʼil qe (2 Tesalonicenses 3:10). Inkʼaʼ tqoybʼeeni naq teʼxkʼe qawankil, inkʼaʼ tqabʼaanu li kʼaru naqaj, ut inkʼaʼ tqachap qahilobʼaal kutan naq t-alanq saʼ li qachʼool (Efesios 6:5-8).

14. Kʼaru tento tqabʼaanu re naq maakʼaʼaq qachʼaʼajkilal rikʼin junaq li qech aj paabʼanel wi yooko xkʼoxlankil kʼanjelak rikʼin, ut kʼaʼut?

14 Kʼaru tento tqabʼaanu wi xqatoʼni qatumin malaj xqachʼutubʼ qatumin re xkʼanjelankil saʼ komonil? Li Santil Hu naxkʼe jun li chaabʼil naʼlebʼ chirix aʼin: us xkanabʼankil chi tzʼiibʼanbʼil chixjunil li naqabʼaanu. Laj Jeremias joʼkan kixbʼaanu naq kixloqʼ jun li chʼochʼ, kixkʼuubʼ wiibʼ li hu chiruhebʼ li xtestiiw ut chirix chik aʼan kixkʼe chi xokeʼk (Jeremias 32:9-12; chaawil ajwiʼ Genesis 23:16 toj saʼ li 20). Li naxkʼe chi tzʼiibʼanbʼil junaq li naʼlebʼ, naxsikʼ xtestiiwil ut naxjuchʼ ru li hu, naxkʼutbʼesi naq wank tzʼaqal xnaʼlebʼ ut inkʼaʼ naxkʼe ribʼ saʼ chʼaʼajkilal, inkʼaʼ nekeʼxbʼalaqʼi ribʼ chi moko nekeʼchalk ta xjosqʼil. Re naq inkʼaʼ tqakʼe qibʼ saʼ chʼaʼajkilal rikʼinebʼ li qech aj paabʼanel, qabʼaanuhaq li chaabʼil naʼlebʼ aʼin. Ut chi joʼkan junelik wanqo rikʼinebʼ saʼ tuqtuukilal ut saʼ junajil (1 Corintios 6:1-8). *

MAAJUNWA TQABʼALAQʼI LI MAAWAʼEBʼ AJ PAABʼANEL

15. Kʼaru naxkʼoxla li Jehobʼa naq ebʼ laj kʼay nekeʼbʼalaqʼik, ut kʼaru nekeʼxbʼaanu ebʼ li tzʼaqal aj paabʼanel?

15 Ebʼ li tzʼaqal aj paabʼanel tento naq chaabʼilaqebʼ xnaʼlebʼ rikʼinebʼ li maawaʼebʼ aj paabʼanel. Laaʼo naqaj ajwiʼ  xyeebʼal qe joʼ kixye li Apostol Pablo: «Naqaj xbʼaanunkil chixjunil chi chaabʼil» (Hebreos 13:18). Li Yos naraj naq maajunwa toobʼalaqʼiq naq yooqo chi kʼayink malaj naq yooqo chi loqʼok chi moko toj tqasikʼ ta ru rikʼin ani tqayuʼami li chaabʼil naʼlebʼ aʼin. Saʼ li Santil Hu naqataw resil chanru keʼbʼalaqʼik chaq ebʼ laj bʼisonel ut ebʼ laj kʼay, wank wiibʼ oxibʼ li esil chirix aʼin saʼ xhuhil Proverbios (Proverbios 11:1; 20:10, 23). Najter qʼe kutan ak yookebʼ chaq roksinkil li bʼislebʼ ut li peex re loqʼok, re kʼayink ut re xbʼisbʼal raalal li oor ut li plaat rikʼin li keʼtojok wiʼ. Naabʼalebʼ laj kʼay keʼroksi wiibʼ ru li bʼislebʼ ut li peex re xbʼalaqʼinkil li ras riitzʼin. * Li Jehobʼa xikʼ naril li tikʼtiʼik. Ut wi naqaj wank junelik saʼ li xrahom li Yos maajunwa toobʼalaqʼiq.

16, 17. Chanru nekeʼbʼalaqʼik naabʼalebʼ li qas qiitzʼin ut kʼaru nekeʼxbʼaanu ebʼ li tzʼaqal aj paabʼanel?

16 Saʼ xkʼabʼaʼ naq laj Tza yook xjolominkil li ruuchichʼochʼ naabʼalebʼ nekeʼbʼalaqʼik. Joʼkan naq wank sut ebʼ li tzʼaqal aj paabʼanel nekeʼtʼaneʼk ajwiʼ saʼ li yiibʼru aj naʼlebʼ aʼin. Wankebʼ nekeʼxtiq ru li raatin malaj nekeʼxkʼe xkomon li xnawomebʼ re naq teʼkʼeheʼq xkʼanjel. Wankebʼ inkʼaʼ nekeʼxye li yaal naq yookebʼ chi aatinak chirix xral li tumin, naq yookebʼ xyiibʼankil junaq li hu re xik saʼ jalan chik tenamit. Wankebʼ nekeʼbʼalaqʼik naq yookebʼ xsumenkil chiru hu junaq li yalbʼa ix malaj junaq chik li kʼanjel saʼ li tzolebʼaal: maare nekeʼxye naq aʼanebʼ xeʼtzʼiibʼank re junaq li kʼanjel abʼan moko yaal ta xbʼaan naq saʼ internet xeʼrisi. Abʼan moko kaʼaj tawiʼ aʼin nekeʼxbʼaanu, nekeʼxtumina li wankebʼ xwankil. Joʼkan bʼiʼ, kʼaru chik tqoybʼeeni chirixebʼ li xikʼ nekeʼril li chaabʼilal, li junes rehebʼ nekeʼraj ut li nekeʼxrahi ru li tumin? (2 Timoteo 3:1-5.)

17 Moko junelik ta nokooruuk xbʼaanunkil li tiikilal,  xbʼaan naq wank sut nokootʼaneʼk saʼ li bʼalaqʼik. Maare naqakʼe reetal naq us nekeʼelk chixjunilebʼ li nekeʼbʼalaqʼik ut naqakʼoxla naq li xtenamit li Yos wank sut maakʼaʼ xtumin xbʼaan naq «chixjunil» naxbʼaanu chiʼus (Salmo 73:1-8). Misach saʼ qachʼool naq tqataw rusilal wi junelik naqabʼaanu li us. Chanru tqataw rusilal? Qilaq wiibʼ oxibʼ li naʼlebʼ li tooxtenqʼa xtawbʼal wi junelik naqapaabʼ li naxye li Santil Hu.

TQATAW RUSILAL WI INKʼAʼ NOKOOBʼALAQʼIK

18. Kʼaʼut oxloqʼ ru naq chixjunilebʼ teʼxnaw naq maajunwa nokoobʼalaqʼik?

18 Jun rehebʼ li chaabʼil naʼlebʼ naq teʼxye naq tiik ru li qayuʼam ut junelik naqabʼaanu li nekeʼxye qe (chaawil ajwiʼ bʼarwiʼ naxye « Ma Tiik Linchʼool ut Inkʼaʼ Ninbʼalaqʼik?»). Yalaq ani naru nabʼaanunk re li chaabʼil naʼlebʼ aʼin. Ut re naq tiikaq li qayuʼam moko toj aajel ta ru naq wanq chiʼus qanawom, qabʼihomal, malaj qawankil. Usta yaal aʼin moko chixjunilebʼ ta nekeʼxsikʼ wank saʼ chaabʼilal (Miqueas 7:2). Joʼkan ajwiʼ, usta wankebʼ teʼseʼenq qe, wankebʼ teʼroxloqʼi li qayuʼam ut teʼxpaabʼ li naqaye. Ut maare inkʼaʼ tooʼeʼrisi saʼ li qakʼanjel naq yooqebʼ chi isiik ebʼ laj bʼalaqʼ, ut wank sut joʼ aj Testiiw sikʼbʼil qu xbʼaan xchaabʼilal li qayuʼam.

19. Chanru naxtaw rusilal li qachʼool ut li qawanjik chiru li Jehobʼa naq junelik tiik ru li qachʼool?

19 Usta ebʼ li qas qiitzʼin inkʼaʼ teʼxkʼe saʼ ruhebʼ naq chaabʼil li qanaʼlebʼ, naru naqataw naabʼal li usilal. Li xbʼeen naq «tuqtu li qachʼool» chiru li Yos joʼ kixye li Apostol Pablo (Hebreos 13:18). Ut li xkabʼ naq sa saʼ qachʼool chi xnawbʼal naq wanko saʼ xrahom li Yos. Oxloqʼ chiru li Jehobʼa naq tiikebʼ ru xchʼool li nekeʼloqʼonink re (chaawil Salmo 15:1, 2; Proverbios 22:1). Maakʼaʼ natawok re xtzʼaq chixjunil li osobʼtesink li tqataw! Anaqwan qilaq kʼaru naxkʼoxla li Jehobʼa chirix li kʼanjelak.

^ párr. 9 Wi junaq laj paabʼanel junelik yook chi tikʼtiʼik re xbʼaanunkil li maaʼusilal, tixkʼul xqʼusbʼal rikʼinebʼ li cheekel winq malaj t-isiiq saʼ li chʼuut.

^ párr. 14 Taataw xkomon li naʼlebʼ bʼarwiʼ naxye «Chanru Xtuqubʼankil Junaq Chʼaʼajkilal Chirix li Sumyakok?».

^ párr. 15 Ut re naq teʼruuq chi elqʼak keʼroksi jun li bʼislebʼ re loqʼok ut jun chik re kʼayink. Ut li xbʼislebʼebʼ jun roq najt malaj aal chiru li jun chik.