Kĩla ũthi ũvoonĩ ũla wĩ vo

Kĩla ũthi nthĩnĩ wa ũvoo wa kelĩ wa maũndũ ala me vo

Ngũsĩ sya Yeova

Kikamba

Ĩsandũkũ ya Ũtianĩo Nĩ Kyaũ?

Ĩsandũkũ ya Ũtianĩo Nĩ Kyaũ?

Ũndũ Mbivilia ĩsũngĩĩte

Ĩsandũkũ ya ũtianĩo yaĩ ĩsandũkũ ĩtheu yaseũvĩtw’e nĩ Aisilaeli kwosana na mwĩao na ũndũ meeyĩaĩwe nĩ Ngai. Ĩsandũkũnĩ yĩu vaiawa “ũla Ũkũsĩ,” kana ĩla Mĩao Ĩkumi yaandĩkĩtwe masengeanĩ elĩ ma mavia nĩ kana ĩsũvĩĩke.Kuma 25:8-10, 16; 31:18.

  • Ũndũ Yaseũvĩtw’e. Ĩsandũkũ yu yaĩ na ũasa wa mĩkono ĩlĩ na nusu, ũthanthau wa mũkono ũmwe na nusu, na ũtũlu wa mũkono ũmwe na nusu (111 x 67 x 67 cm; 44 x 26 x 26 in.). Yaseũvĩtw’e na mũtĩ wa mũea, na yoombĩĩwe thaavu nthĩnĩ na nza, na ndee syayo syaĩ mbanakavye. Ngunĩkonĩ yayo ya thaavu vaĩ na akelũvi elĩ maseũvĩtw’e na thaavu, ũmwe kĩla ngalĩko. Maseũvĩtw’e masianĩtye, mothyũ moo melekele ngunĩkonĩ, na nthwau syoo itambũũkĩte na ĩũlũ ikavw’ĩka ĩ ngunĩko. Ĩsandũkũ yĩu yaĩ na ngome inya sya thaavu syĩkĩĩtwe ĩũlũ wa maaũ mayo. Mĩtĩ ya mũea ĩla yavw’ĩkĩtwe na thaavu yeekĩĩtwe ngomenĩ isu na nĩyo yatũmĩawa kũkua ĩsandũkũ.Kuma 25:10-21; 37:6-9

  • Vala yaiawa. Mwambĩĩonĩ, Ĩsandũkũ yĩu yekalaa vala Vandũ Vatheu Mbee ĩeemanĩ ya kũmbanĩa, yĩla yaseũvĩtw’e ĩvinda yĩmwe na ĩsandũkũ yĩu ya ũtianĩo, na yaĩ ĩtonya kũthamw’a. Vaĩ na tũtũ kana vasia ũla waanĩtye vala Vandũ Vatheu Mbee vaikoneke nĩ athembi na andũ ala angĩ. (Kuma 40:3, 21) No mũthembi mũnene e weka waĩle kũlika vala Vandũ Vatheu Mbee o ĩmwe kwa mwaka Mũthenyanĩ wa Wĩw’anĩthyo, na ayona ĩsandũkũ. Ĩtina ĩsandũkũ yĩu ya ũtianĩo nĩyesie kũthamĩĩw’a vala Vandũ Vatheu Mbee ĩkalũnĩ yĩla yaakiwe nĩ Solomoni.1 Asumbĩ 6:14, 19.

  • Kĩeleelo kya kũseũvw’a kwayo Ĩsandũkũ yĩu yaĩ ya kũia syĩndũ sya vata ila syaĩ ililikanasye Aisilaeli ĩũlũ wa ũtianĩo, kana wĩw’ano, ũla Ngai watianĩĩte namo kĩĩmanĩ kya Sinai. O na ĩngĩ, nĩyeanĩasya ũndũ wa vata mũno Mũthenyanĩ wa Wĩw’anĩthyo.Alivai 16:3, 13-17.

  • Syĩndũ ila syaĩ Ĩsandũkũnĩ. Ala masengea elĩ maandĩkĩtwe ĩla Mĩao Ĩkũmi nĩmo maĩ ma mbee kwĩkĩwa ĩsandũkũnĩ ya ũtianĩo. (Kuma 40:20) Ĩtina, kavisũ ka thaavu kaĩ na mana, na “ndata ya Aluni ĩla yathongooie” nĩsyeekĩiwe ĩsandũkũnĩ yĩu. (Aevelania 9:4; Kuma 16:33, 34; Motalo 17:10) Ĩndĩ veonekana ve ĩvinda ndata ĩsu na kavisũ kau syaumiw’e ĩsandũkũnĩ ya ũtianĩo, nũndũ iyaĩ vo ĩla yathamĩĩaw’a ĩkalũnĩ.1 Asumbĩ 8:9.

  • Ũndũ yakuawa. Ĩsandũkũ yĩu yakuawa nĩ Alivai ituonĩ syoo maitũmĩa mĩtĩ ya mũea ĩla yeekĩĩtwe ngomenĩ syayo. (Motalo 7:9; 1 Mavinda 15:15) Mĩtĩ ĩsu ndyaumaw’a, na kwoou Alivai mayaaĩlĩte kwĩsa kũyĩkwata na moko. (Kuma 25:12-16) “Tũtũ” kana vasia ũla waanĩtye vala Vandũ Vatheu na vala Vandũ Vatheu Mbee nĩw’o watũmĩawa kũvw’ĩka ĩsandũkũ yĩu ĩla yĩkuĩtwe.Motalo 4:5, 6. *

  • Kĩla yoonanasya. Ĩsandũkũ yĩu yoonanasya kwĩthĩwa vo kwa Ngai. Kwa ngelekany’o, mũumbĩ ũla woonekaa ĩũlũ wa ĩsandũkũ yĩu nthĩnĩ wa vala Vandũ Vatheu Mbee na ĩũlũ wa vala Aisilaeli maaka kambi, woonanasya kana Yeova e vamwe namo na nũmaathimĩte. (Alivai 16:2; Motalo 10:33-36) O na ĩngĩ, Mbivilia yaĩtye kana Yeova ‘ekalaa ĩũlũ wa akeluvi,’ ĩiweta ala akelũvi elĩ maĩ ngunĩkonĩ ya ĩsandũkũ yĩu ya ũtianĩo. (1 Samueli 4:4; Savuli 80:1) Kwoou akeluvi asu maĩ “ngelekany’o ya ĩkasya” ya Yeova. (1 Mavinda 28:18) Nũndũ wa kĩla ĩsandũkũ yĩu yoonanasya, Mũsumbĩ Ndaviti aandĩkie kana Yeova ‘atwĩe Saioni’ ĩtina wa ĩsandũkũ yĩu kũthamĩĩw’a kũu.Savuli 9:11.

  • Masyĩtwa mayo. Mbivilia ĩtũmĩaa masyĩtwa me kĩvathũkany’o kũweta ĩsandũkũ yĩu ĩtheu. Masyĩtwa asu nĩ ta, “Ĩsandũkũ ya ũkũsĩ,” “ĩsandũkũ ya ũtianĩo,” na “ĩsandũkũ ya vinya waku [Yeova].”Motalo 7:89; Yosua 3:6, 13; 2 Mavinda 6:41.

    Ngunĩko ya ĩsandũkũ ya ũtianĩo yeetawa “wĩkalo wa tei.” (1 Mavinda 28:11) Ĩsyĩtwa yĩu yonanasya kĩla ngunĩko ĩsu yeanĩasya Mũthenyanĩ wa Wĩw’anĩthyo, ĩla mũthembi mũnene wa Isilaeli waminzangasya nthakame ya nyamũ ila syaumw’a nthembo ngunĩkonĩ ĩsu na mbee wayo. Maũndũ asu mũthembi mũnene weekaa nĩmo meew’anĩthasya, kana makavw’ĩka naĩ “kwondũ wake mwene, na kwondũ wa andũ ma nyũmba yake, na kwondũ wa ũmbano w’onthe wa Isilaeli.”Alivai 16:14-17.

Ĩsandũkũ ya ũtianĩo yĩ kw’o ũmũnthĩ?

Vaiĩ ũndũ ũtonya kũĩkĩĩthya kana yĩ kw’o ũmũnthĩ. Mbivilia yonanasya kana ũmũnthĩ tũi na vata wa ĩsandũkũ ya ũtianĩo nũndũ ũtianĩo ũla wakonanaw’a nayo nĩwathelile, na vandũ vaw’o veethĩwa “ũtianĩo mweũ,” ũla mũsingi waw’o nĩ nthembo ya Yesũ Klĩsto. (Yelemia 31:31-33; Aevelania 8:13; 12:24) Mbivilia nĩyaathanĩte ĩvinda yĩla ĩsandũkũ ya ũtianĩo yĩtakethĩwa vo, na andũ ma Ngai matakayĩlilikana.Yelemia 3:16.

Nthĩnĩ wa woni ũla mũtũmwa Yoana wooniw’e ĩtina wa kwambĩlĩĩlw’a kwa ũtianĩo mweũ, ĩsandũkũ ya ũtianĩo yoonekie yĩ ĩtunĩ. (Ũvuan’yo 11:15, 19) Ĩsandũkũ yĩu ya ũtianĩo yoonanasya kwĩthĩwa vo kwa Ngai, na ĩngĩ yoonanasya nũathimĩte ũtianĩo ũsu mweũ.

Kwĩthĩwa na ĩsandũkũ ya ũtianĩo kwaĩ kũtonya kũtetheesya andũ kana kũkatuma matakwatwa nĩ ũthũku?

Aiee. Kwĩthĩwa na ĩsandũkũ yĩu ya ũtianĩo kũyoonanasya kana ala me nayo maikakwatawa nĩ mĩisyo. Kwa ngelekany’o, ĩla Aisilaeli mokitaa na ndũa ya Ai, maĩ na ĩsandũkũ yĩu kambinĩ yoo, ĩndĩ nĩmasindiwe nũndũ wa ĩvĩtyo ya Mũisilaeli ũmwe. (Yosua 7:1-6) Ĩtina wa ĩvinda, Aisilaeli nĩmokitie na Avilisiti na masindwa o na kau nĩmakuĩte ĩsandũkũ ya ũtianĩo. Masindiwe nũndũ wa naĩ ya athembi elĩ, Ovini na Vineasi. (1 Samueli 2:12; 4:1-11) Avilisiti masinda Aisilaeli nĩmamavenie ĩsandũkũ ya ũtianĩo, ĩndĩ Ngai amakũna na mowau kũvikĩĩa mayĩtũnga Isilaeli.1 Samueli 5:11–6:5.

Isitoli ĩũlũ wa ĩsandũkũ ya ũtianĩo

Mwaka (Yesũ ate mũsyae)

Kĩla kyeekĩkie

1513

Nĩyaseũviw’e nĩ Mbesaleli na ala mamũtetheeasya maitũmĩa syĩndũ ila Aisilaeli maumĩtye.Kuma 25:1, 2; 37:1.

1512

Nĩyavathiwe nĩ Mose yĩthĩwe ĩtheu ĩvinda yĩmwe na ĩeema ya kũmbanĩa, na ĩvinda yĩu no yo athembi matheaw’a.Kuma 40:1-3, 9, 20, 21.

1512—Ĩtina wa 1070

Nĩyathamĩĩiw’e kũndũ kwĩ kĩvathũkany’o.Yosua 18:1; Asili 20:26, 27; 1 Samueli 1:24; 3:3; 6:11-14; 7:1, 2.

Ĩtina wa 1070

Nĩyaetiwe Yelusaleme nĩ Mũsumbĩ Ndaviti.2 Samueli 6:12.

1026

Nĩyathamĩĩiw’e Yelusaleme ĩkalũnĩ yĩla yaakiwe nĩ Solomoni.1 Asumbĩ 8:1, 6.

642

Nĩyatũngiwe ĩkalũnĩ nĩ Mũsumbĩ Yosia2 Mavinda 35:3. *

Mbee wa 607

Ĩsandũkũ yĩu nĩyaumiw’e ĩkalũnĩ. Twĩasya ũu nũndũ yĩiwetawa katĩ wa syĩndũ ila syatwaiwe Mbaviloni ĩla ĩkalũ yaanangiwe mwaka wa 607, kana katĩ wa syĩndũ ila syatũngiwe Yelusaleme.2 Asumbĩ 25:13-17; Esala 1:7-11.

63

Mũnene wa ita sya Lomi weetawa Pompey nĩwasindie Yelusaleme na asisya nesa syĩndũ ila syaĩ vala Vandũ Vatheu Mbee nthĩnĩ wa ĩkalũ, na aweta kana ĩsandũkũ yĩu ĩyaĩ vo. *

^ kal. 8 Ĩla Aisilaeli malea kũatĩĩa mwĩao wa Ngai ũla wakonetye kũkua na kũvw’ĩka ĩsandũkũ ya ũtianĩo, nĩmakwatawa nĩ maũndũ mathũku.1 Samueli 6:19; 2 Samueli 6:2-7.

^ kal. 31 Mbivilia ndĩwetete nĩ ĩndĩĩ, nĩkĩ, na nũũ wayumisye ĩkalũnĩ.

^ kal. 35 Sisya ĩvuku yĩtawa The Histories, yaandĩkiwe nĩ Tacitus, Ĩvuku ya V, kalungu ka 9.