Kĩla ũthi ũvoonĩ ũla wĩ vo

Kĩla ũthi nthĩnĩ wa ũvoo wa kelĩ wa maũndũ ala me vo

Kĩla ũthi nthĩnĩ wa ũvoo ũla wĩ vo

Ngũsĩ sya Yeova

Kikamba

Mũsyaĩĩsya  |  Mwei wa 11 2015

 ĨYĨELEKANY’EI NA MŨĨKĨĨO TA WOO | TIMOTHEO

“Mwana Wakwa Mwendwa wĩ Kĩthito Nthĩnĩ wa Mwĩaĩi”

“Mwana Wakwa Mwendwa wĩ Kĩthito Nthĩnĩ wa Mwĩaĩi”

KWAKŨNA visa Timotheo aumĩte mũsyĩ, atheete na kalelũ kala kaumĩte mũsyĩ kwoo aisũanĩa maũndũ ala me mbee wake. Atongoew’e nĩ anyanyae mesĩlĩte kũndũ kũla weesĩ mũno. O ũndũ maendete, now’o maendeee kũtia taoni ya Lisitela, ĩla yaĩ ĩũlũ wa kalĩma kaĩ vandũ mwandanĩ. Timotheo nĩweew’aa mũyo asũanĩa ũndũ inyia na ũsũe maĩ atanu, o na kau maĩ na kĩmako nũndũ wa kũmatia. No kwĩthwa asũanĩaa kũvĩndũka o vanini amokĩlĩlye kw’oko?

Mavinda kwa mavinda, mũtũmwa Vaulo avĩndũkaa akasisya Timotheo na aimũthekya o vanini. Vaulo nĩweesĩ kana Timotheo aĩ o na wia, ĩndĩ nĩwendeeaw’a mũno nĩ kĩthito kyake. Nokwĩthĩwa Timotheo aĩ o na myaka vakuvĩ mĩongo ĩlĩ kana mĩongo ĩlĩ na kĩndũ, na nĩwamwendete Vaulo na akamũnenga ndaĩa. Timotheo aendanĩtye na mũndũũme ũsu mũĩkĩĩku na wĩ ũkũmbaũ mwingĩ kũndũ kũasa vyũ na mũsyĩ. Me savalĩnĩ, maaĩle kũtũmĩa meli kana o makathi na maaũ, na savalĩ isu syonthe syeethĩawa na mĩisyo mingĩ. Timotheo ndaĩ atonya kũmanya kana akasyoka mũsyĩ ĩngĩ.

Nĩkĩ Timotheo watwie kũendany’a na Vaulo? Esaa kũkwata moathimo meva nũndũ wa kwĩyumya? Na tũtonya kwĩmanyĩsya kyaũ kumana na mũĩkĩĩo wa Timotheo?

‘KUMA E KANA KANINI’

Kwatũsũanĩe ĩũlũ wa taoni ya Lisitela myaka ĩlĩ kana ĩtatũ mĩvĩtu Timotheo atanamba kuma ku. Nĩvatonyeka Timotheo na mũsyĩ woo makethĩwa mekalaa ku. Yaĩ taoni nini ĩtaĩ maendeeo, na yaĩ mwandanĩ wĩ kĩw’ũ kingĩ. Nĩvatonyeka andũ ma kũu makethĩwa meesĩ kĩthyomo kya Kĩkiliki, ĩndĩ nĩmaneenaa kĩthyomo kya Laikonia. Mũthenya ũmwe taoni ĩsu yaĩ andũ mendete mũuo nĩkwookĩlile nduuthĩ. Mũtũmwa Vaulo na Valanava, ala maĩ amisonalĩ nĩmavikie Lisitela maumĩte Ikonio, taoni nene yaĩ vakuvĩ na Lisitela. Maitavany’a taoninĩ ĩsu, Vaulo nĩwoonie mũndũũme ũmwe waĩ kyonze na waĩ na mũĩkĩĩo mũlũmu. Kwoou nĩwamũvoisye kwa nzĩa ya kyama!—Meko ma Atũmwa 14:5-10.

Yĩonekana kana andũ aingĩ ma Lisitela nĩmaĩkĩĩaa mbano sya tene syaasya kana ve ngai syookaa kĩsionĩ kĩu syĩtw’ĩkĩthĩtye andũ. Kwoou andũ asu moonaa Vaulo tawe Mekyuli na Valanava tawe Yuvita! Ũyaĩ ũndũ wĩ laisi kwa Aklĩsto asu kũsiĩĩa ĩkomano yĩu yĩikamathembee.—Meko ma Atũmwa 14:11-18.

Andũ amwe ma Lisitela mayoonaa Vaulo na Valanava ta ngai syamathokeete, ĩndĩ nĩmamanyie nesa kana maũndũ ala meekie nĩ ma w’o na ma kũsengy’a. Kwa ngelekany’o, vai nzika kana Eunike, mũndũ mũka Mũyuti ũla watwaĩtwe nĩ mũndũũme Mũkiliki ũtaĩ mwĩtĩkĩli, * na inyia wake Loisi, nĩmendeeiw’e nĩ maũndũ ala Vaulo na Valanava matavanasya. Vaulo na Valanava matavanasya ũvoo ũla Ayuti onthe ala maĩ aĩkĩĩku mendaa kwĩw’a, kana Masia nĩwookie na eanĩsya wathani mwingĩ ũla Maandĩko mawetete!

Kwasũanĩa ũndũ Timotheo wakiitiwe ngoo ĩvindanĩ yĩu Vaulo waĩ taoninĩ ĩsu. Timotheo nĩwamanyĩĩtw’e  ende Maandĩko ma Kĩevelania ‘kuma e kana kanini.’ (2 Timotheo 3:15) O ta inyia wake na ũsũe, Timotheo nĩwamanyie kana Vaulo na Valanava mamanyĩasya ũw’o ĩũlũ wa Masia. Kwasũanĩa ĩũlũ wa ũla mũndũũme kyonze wavoiw’e nĩ Vaulo. Nĩvatonyeka ũkethĩa kuma Timotheo e mũnini nĩwoonaa mũndũ ũsu mavinda maingĩ taoninĩ ya Lisitela. Yu kwa ĩvinda ya mbee Timotheo nĩwamwonie mũndũ ũsu ekinyĩtye! Kwoou ti ũndũ wa ũsengy’a kana Eunike na Loisi nĩmatw’ĩkie Aklĩsto o ta Timotheo. Ũmũnthĩ asyai na ala me na esũkũũe no memanyĩsye maũndũ maingĩ kuma kwa Loisi na Eunike. We no wĩthĩwe wĩ ngelekany’o nzeo kwa andũ ma mũika?

“KŨVĨTĨLA MATHĨNANĨ MAINGĨ”

No nginya ekali ma Lisitela ala matw’ĩkie Aklĩsto makethĩwa matanie mũno ĩla meemanyĩisye kana aatĩĩi ma Yesũ mena wĩkwatyo mũseo mũno. O na nĩmeemanyĩisye kana mũndũ atw’ĩka mũatĩĩi wa Yesũ ndaĩ alea kũkwatwa nĩ mathĩna. Ayuti ala maleaa ũvoo mũseo nĩmaumie Ikonio na Andiokia mathi kũmaingĩĩsya ekali ma Lisitela mavũe Vaulo na Valanava. Na kwondũ wa ũu, ĩtina wa ĩvinda ĩkuvĩ ĩkomano yamũkimanga Vaulo na mavia nginya avalũka nthĩ. Na ĩndĩ andũ asu mamũkusya mamumya ndũanĩ ĩsu maitalĩthya kana nĩ mũkw’ũ.—Meko ma Atũmwa 14:19.

Ĩndĩ Aklĩsto ala maĩ kũu Lisitela nĩmaendie vala Vaulo wavalũkĩte na mamũthyũlũlũka. No nginya methĩwe mauutie mũno ĩla moonie Vaulo ookĩla, na asyoka ĩngĩ ate na wia taoninĩ ĩsu! Ũnĩ ũla waatĩĩe Vaulo na Valanava nĩmaendie kũtavany’a taoni ya Ndelive. Ĩtina wa kũtw’ĩkĩthya andũ amanyĩw’a kũu, nĩmasyokie Lisitela mate na wia. Kweethĩiwe ata ĩla masyokie kũu? Mbivilia yaĩtye kana, ‘nĩmalũlũmĩilye ngoo sya amanyĩw’a, na mamataa mekalae ũla mũĩkĩĩonĩ.’ Kwakũna visa Timotheo eo kĩmwana kĩnini ethukĩĩsye nesa, Vaulo na Valanava maendeee na kũmanyĩsya Aklĩsto kana o na kau no nginya makwatwe nĩ mathĩna, mena wĩkwatyo mũseo. Mameie atĩĩ: “Tũitĩa kũvĩtĩla mathĩnanĩ maingĩ tũilika ũsumbĩnĩ wa Ngai.”—Meko ma Atũmwa 14:20-22.

Timotheo nĩweetĩkĩlile vyũ maũndũ ala Vaulo wamanyĩasya

Timotheo nĩwoonete Vaulo ayĩkala kwosana na ndeto isu kwa kũmĩanĩsya na mathĩna maingĩ nĩ kana atavany’e ũvoo mũseo. Kwoou Timotheo nĩweesĩ kana aatĩĩa ngelekany’o ya Vaulo, andũ ma Lisitela o vamwe na ĩthe wake mailea kũmũvĩnga. Ĩndĩ Timotheo ndaaĩtĩkĩla maũndũ asu metu mamũsiĩĩe kwĩka ũtwi wake wa kũmũthũkũma Ngai. Ũmũnthĩ kwĩ andũ aingĩ ma mũika mekaa ũtwi ta  wa Timotheo. Nĩmanyuvaa anyanya me na mũĩkĩĩo mũlũmu na matonya kũmekĩa vinya. Na mayĩtĩkĩlaa ũvĩnganĩsya ũmasiĩĩe kũmũthũkũma Ngai!

“AWETAWA NESA NĨ ANA-A-ASA”

O tondũ tũwetie, nĩvatonyeka Vaulo akethĩwa athokeie Aklĩsto asu ĩngĩ ĩtina wa myaka ĩlĩ kana ĩtatũ. Kwakũna visa ũndũ Timotheo, inyia, na ũsũe maĩ atanu ĩla Vaulo wavikie Lisitela, ĩndĩ ĩvindanĩ yĩĩ e na Sila. Na vate nzika o nake Vaulo nĩwatanie. Nĩweeyoneie mosyao ma mbeũ sya ũw’o ila wavandie ku Lisitela. Amwe ma ala maĩ Aklĩsto aĩkĩĩku nĩ Loisi na Eunike mwĩĩtu wake, ala maĩ na “mũĩkĩĩo ũte na wangangan’yo,” na ũndũ ũsu nĩwamwendeeisye Vaulo. (2 Timotheo 1:5) Nao nata ĩũlũ wa Timotheo?

Vaulo nĩwamanyie kana Timotheo nĩwaendeee nesa kĩ-veva kuma ĩla wamũtiie. Timotheo ‘nĩwawetawa nesa nĩ ana-a-asa’ ala maĩ Lisitela na ala maĩ Ikonio ĩla yĩ maili 20 (kĩlomita 32) ngalĩ ya ĩũlũ ya Lisitela. (Meko ma Atũmwa 16:2) Nĩ kyaũ kyatumie Timotheo awetwa nesa nĩ ana-a-asa asu?

“Maandĩko matheu” ala Timotheo watavĩtw’e ‘kuma e mũnini’ nĩ inyia na ũsũe maĩ motao ĩũlũ wa andũ ma mũika. (2 Timotheo 3:15) Ũtao ũmwe ta ũsu kwa andũ ma mũika nĩ: “Lilikana Mũmbi waku mĩthenya ya wana waku.” (Mũtavan’ya 12:1) Ndeto isu syeethĩiwe syĩ sya w’o kwa Timotheo ĩla watw’ĩkie Mũklĩsto. Nĩwamanyie kana nzĩa ĩla nzeo vyũ ya kũlilikana Mũmbi wake yaĩ kũtavany’a ũvoo mũseo ĩũlũ wa Klĩsto, Mwana wa Ngai. Timotheo nĩwaekie kwĩthĩwa na wia na eethĩwa na ũkũmbaũ wa kũtavany’a ũvoo mũseo ĩũlũ wa Yesũ Klĩsto.

Aũme ala matongoetye kĩkundinĩ nĩmoonete maendeeo ala Timotheo weekĩte. No nginya methĩwe makiitiwe ngoo nĩ kwona ũndũ Timotheo weekĩaa vinya ala angĩ kĩkundinĩ. Ũndũ ũla wa kwendeesya nĩ kana Yeova nĩwoonie maendeeo make. Ngai nĩwaveveeie andũ mathane ĩũlũ wake, na nĩvatonyeka mawathani asu makethĩwa maĩ ĩũlũ wa ũndũ Timotheo ũkatũmĩka ikundinĩ mbingĩ. Ĩla Vaulo wamathokeie nĩwoonie kana Timotheo no amũtetheesye wĩa wa ũmisonalĩ. O namo ana-a-asa ala maĩ Lisitela nĩmeetĩkĩlile. Nĩmamwilĩĩile moko mwanake ũsu, kwonany’a kana nĩwanengwa kĩanda kya mwanya ũthũkũminĩ wa Yeova Ngai.—1 Timotheo 1:18; 4:14.

O na no tũsũanĩe kana kĩanda kĩu kĩnene Timotheo wanengiwe nĩkyatumie ethĩwa na wĩnyivyo, na nĩkyamwendeeisye mũno. Nĩweeyũmbanĩtye kũendany’a na Vaulo. * We ĩthe wa Timotheo aĩ na woni mwaũ ĩla mwana wake weetĩkĩlile kũendany’a na Vaulo wĩanĩ wa ũmisonalĩ? Nĩvatonyeka akethĩwa aĩ na mĩvango yĩ kĩvathũkany’o ĩũlũ wa mwanae. Nao nata inya wake na ũsũe? No methĩwe maĩ atanu, ĩndĩ ũyĩthĩa ngoonĩ maĩ na kĩmako masũanĩa maũndũ ala matonya kũmũkwata Timotheo? Ũsu nĩ ũndũ wĩthĩawa kwa asyai.

Ũndũ ũla twĩsĩ nĩ kana Timotheo nĩweetĩkĩlile kĩanda kĩu. O tondũ vonanĩtw’e mwambĩĩonĩ wa kĩlungu kĩĩ, Timotheo nĩwaendanisye na Vaulo wĩanĩ wake wa kũtavany’a kũndũ kũasa. O ũndũ waendeee na savalĩ now’o waendeeie kũthi vaasa na mũsyĩ. Ĩtina wa kyalo kĩasa kya mũthenya mũima, aũme asu atatũ nĩmavikie Ikonio. Mavika kũu, Timotheo nĩwambĩĩe kũsyaĩĩsya nesa ũndũ Vaulo na Sila manengie ana-a-asa myolooto myeũ kuma kwa nzama ĩla yatongoetye kuma Yelusaleme. O na nĩwoonie ũndũ maĩ na kĩthito kya kũmekĩa vinya Aklĩsto ma Ikonio. (Meko ma Atũmwa 16:4, 5) Ĩndĩ ũsu nĩw’o waĩ mwambĩĩo.

Ĩtina wa kũthi ikundinĩ ila syaĩ Kalatia, amisonalĩ asu nĩmatiie nzĩa nthanthau syaseũvĩtw’e nesa sya Lomi na mathi kĩlomita maana maingĩ mesĩle nthĩ ndindimalu na mbaamu ya Velikia, melekele ngalĩ ya ĩũlũ na masyoka mathi ngalĩko ya ũthũĩlonĩ wa sua. Nũndũ kĩla ĩvinda nĩmaatĩĩaa ũndũ veva wa Ngai ũũmatongoesya, nĩmatheeie Teloa, na malĩsa meli mathi Masetonia. (Meko ma Atũmwa 16:6-12) Kũvikĩĩa ĩvinda yĩu, Vaulo nĩwoonie ũndũ Timotheo waĩ mũndũ wa kwĩkwatw’a. Na kwoou nĩwavangie kũtia Timotheo e na Sila vandũ veetawa Velia. (Meko ma Atũmwa 17:14) O na nĩwatũmie mwanake ũsu Thesalonika. Timotheo e kũu nĩwaatĩĩie nesa  maũndũ ala weemanyĩĩtye, na ũu nĩwatumie ekĩa Aklĩsto ala angĩ vinya.—1 Athesalonika 3:1-3.

Vaulo esie kũandĩka ũũ ĩũlũ wa Timotheo: “Ndi na mũndũ ũngĩ ũla ũlilikanaa ũndũ ũmwe nakwa, ũla ũtonya kũsisya w’o mwĩkalĩle wenyu.” (Avilivi 2:20) Ndaĩa isu nzeo sya Timotheo iyaaĩyĩete tũ. Ĩndĩ eethĩiwe na ndaĩa isu nzeo nũndũ aĩ na kĩthito wĩanĩ wake, aĩ na wĩnyivyo, na aĩ mũĩkĩĩku o na ĩla wakwatwa nĩ mathĩna maito. Ĩsu nĩ ngelekany’o nzeo kwa andũ ma mũika ũmũnthĩ! Ndũkolwe kana nue ũtonya kwĩseũvĩsya ĩsyĩtwa ĩseo. Ethĩwa wĩ wa mũika, yu wĩ na mwanya mũseo wa kwĩseũvĩsya ĩsyĩtwa ĩseo kwa kũmũthũkũma Yeova Ngai thayũnĩ waku na kũnenga andũ ala angĩ ndaĩa na kũmeka maũndũ maseo.

“THANGAAA KŨKA KWAKWA NA MĨTŨKĨ”

E o wa mũika, Timotheo nĩweeyumisye vyũ wĩanĩ wa kũtavany’a

Kwa ĩvinda ya myaka ta 14, Timotheo nĩwatũmĩie ĩvinda yingĩ aithũkũma na mũnyanyae, mũtũmwa Vaulo. O ta Vaulo, Timotheo nĩwakwatiwe nĩ mĩisyo mingĩ mũno na atanĩa maũndũ maingĩ. (2 Akolintho 11:24-27) O na ve ĩvinda Timotheo woovetwe nũndũ wa mũĩkĩĩo wake. (Aevelania 13:23) O na ĩngĩ, Timotheo nĩwendete Aklĩsto ala angĩ mũno na nĩwamathĩnĩkĩaa o tondũ Vaulo weekaa. Nĩkyo kĩtumi Vaulo wamũandĩkĩie atĩĩ: ‘Nĩngũlilikana methoi maku.’ (2 Timotheo 1:4) O ta Vaulo, veonekana kana Timotheo nĩweemanyĩisye ‘kũĩa na ala mekũĩa,’ na kũmew’ĩa tei nĩ kana amekĩe vinya na aimakiakisya. (Alomi 12:15) Kĩla ũmwe waitũ aĩle kwĩkaa oou!

Kwoou ti ũndũ wa ũsengy’a kwona Timotheo esie kũtw’ĩka mũsyaĩĩsya wa kĩkundi kya Klĩsto. Vaulo amũnengie Timotheo ianda mbingĩ ta kũthokea ikundi nĩ kana asyĩkĩe vinya, kũnyuva ana-a-asa ala me na ndaĩa syaĩle methĩwe atumĩa na atetheesya ma kĩkundi.—1 Timotheo 5:22.

Vaulo nĩwamwendete Timotheo ta mwana wake, na nĩwamũnengae motao maingĩ matonya kũmũtethya. O na nĩwamwĩkĩie Timotheo vinya aendeee kũthũkũmĩa mĩthĩnzĩo ya kĩ-veva, na ayĩka maendeeo. (1 Timotheo 4:15, 16) Vaulo nĩwamũthuthisye Timotheo ndaketĩkĩle wana wake na nthoni imũsiĩĩe kwĩthĩwa e na ũkũmbaũ ĩla ũkũtetea ũla waĩle. (1 Timotheo 1:3; 4:6, 7, 11, 12) O na nĩwamũtavisye ũndũ waaĩle kwĩka mavinda ala wathĩnaw’a nĩ mowau ta mathĩna ma ĩvu.—1 Timotheo 5:23.

Ĩvinda nĩyavikie Vaulo amanya kana akilyĩ kũawa. Na kwoou amũtũmĩa Timotheo valũa wake wa mũthya. Valũa ũsu waĩ na ndeto sya kũkiita ngoo. Amwĩie atĩĩ: “Thangaaa kũka kwakwa na mĩtũkĩ.” (2 Timotheo 4:9) Nũndũ Vaulo nĩwendete Timotheo mũno, amwĩtie “mwana wakwa mwendwa wĩ kĩthito nthĩnĩ wa Mwĩaĩi.” (1 Akolintho 4:17) Na kwoou nĩkyo kĩtumi wendaa mũnyanyae ethĩwe vakuvĩ nake atanakw’a! Kĩla ũmwe waitũ no ekũlye-ĩ, ‘Ĩla andũ me thĩnanĩ, nĩmethĩawa mambĩkwetye nĩmatetheesye?’

Timotheo nĩwaendie kũmwona Vaulo ĩvindanĩ yĩla yaaĩle? Tũyĩsĩ. Ĩndĩ kĩla twĩsĩ nesa nĩ kana mavinda onthe nĩweekaa kyonthe kĩla ũtonya nĩ kana akiakisye Vaulo na Aklĩsto ala angĩ, na aimekĩa vinya. Timotheo nĩwekalaa kwosana na ĩsyĩtwa yake, “Mũndũ Ũmũnengete Ngai Ndaĩa.” Na nĩwatũtiĩie ngelekany’o nzeo vyũ tũatĩĩe, twĩthĩwe twĩ ma mũika kana twĩ akũũ.

^ kal. 9 Sisya kĩlungu kĩla kĩ na kyongo “We Nĩwĩsĩ?” ĩkasetinĩ yĩĩ.

^ kal. 20 O na Timotheo nĩweeyũmbanĩtye kwaĩkwa ĩtina wa kũkũlw’a nĩ Vaulo. Ndeekaa ũu nĩkwĩthĩwa waĩ mwĩao kwa Aklĩsto, ĩndĩ nũndũ Vaulo ndendaa ĩla mekũtavya Ayuti ũvoo mũseo methĩwe na itumi sya kũũlea, nũndũ wa Timotheo, ũla ĩthe ũtaĩ Mũyuti.—Meko ma Atũmwa 16:3.