Kĩla ũthi ũvoonĩ ũla wĩ vo

Kĩla ũthi nthĩnĩ wa ũvoo wa kelĩ wa maũndũ ala me vo

Kĩla ũthi nthĩnĩ wa ũvoo ũla wĩ vo

Ngũsĩ sya Yeova

Kikamba

Mũsyaĩĩsya  |  Mwei wa 1 2015

 KYONGO KYA ĨTHANGŨ YA MBEE | SILIKALĨ NDĨKĨĨKU

Ũsumbĩ wa Ngai nĩ Silikalĩ Ndĩkĩĩku

Ũsumbĩ wa Ngai nĩ Silikalĩ Ndĩkĩĩku

Ayĩelesya nĩkĩ wĩw’aa silikalĩ ĩtesa kũmina ũlũsani, mũnene ũmwe wa nthĩ ya Nicaragua ũla ũsiasya ũndũ silikalĩ ĩtũmĩĩte mbesa aisye: “Athũkũmi ma silikalĩ methĩawa mate aĩkĩĩku, nũndũ o namo nĩ ene nthĩ, na ethĩwa ene nthĩ nĩ alũsani no nginya athũkũmi ma silikalĩ methĩwe me alũsani.”

We nũkwĩtĩkĩla kana nĩ vinya mũno ala me silikalĩnĩ kwĩthĩwa me aĩkĩĩku, ethĩwa ene nthĩ ti aĩkĩĩku? Ethĩwa ũu nĩw’o vailyĩ, silikalĩ ndĩkĩĩku ndĩsa kũetwe nĩ mũndũ. Mbivilia nĩyĩeleetye nesa kana silikalĩ ndĩkĩĩku nĩ Ũsumbĩ wa Ngai ũla Yesũ weeie amanyĩw’a make mavoyae.Mathayo 6:9, 10.

Ũsumbĩ wa Ngai nĩ silikalĩ ĩsumbĩkĩte kuma ĩtunĩ. Ĩkavetanga silikalĩ syonthe sya andũ. (Savuli 2:8, 9; Ũvuan’yo 16:14; 19:19-21) Ũathimo ũmwe Ũsumbĩ wa Ngai ũkaetee andũ nĩ kũvetanga ũlũsani silikalĩnĩ. Kwasũanĩa maũndũ thanthatũ ala matũĩkĩĩthasya kana Ũsumbĩ wa Ngai ũkeanĩsya ũndũ ũsu.

1. ŨTONYI

THĨNA ŨLA WĨTHĨAWA VO: Mavinda maingĩ silikalĩ sya andũ ikwataa mbesa kwĩsĩla koti ũla andũ maĩvaa. Kwondũ wa ũu, athũkũmi amwe ma silikalĩ nĩmoyaa mbesa, na angĩ mayĩtĩkĩla kũongwa nĩ andũ ala mekwenda maolangĩlwe koti kana matekwenda kũwũĩva. Thĩna ũsu no ũtume silikalĩ yongela koti nĩ kana yĩĩvĩe mbesa ila syooywa na ũu ũituma ũlũsani ũendeea kwingĩva. Ũu weethĩwa, andũ ala aĩkĩĩku nĩmo matonya kũũmĩa mũno.

ŨNDŨ THĨNA ŨSU ŨKAMINWA: Yeova Ngai * Mwene Vinya W’onthe nĩwe ũnengete silikalĩ yake ũtonyi. (Ũvuan’yo 11:15) Silikalĩ ĩsu ndĩthĩawa na vata wa kũmbany’a koti nĩ kana ĩendeesye maũndũ mayo. Vandũ va ũu, nũndũ Ngai ‘e vinya ũtonyinĩ’ na nĩ mũlau, akaĩkĩĩthya kana Ũsumbĩ ũsu  nĩweanĩsya mavata onthe ma ala makasumbĩkwa nĩw’o.—Isaia 40:26; Savuli 145:16.

2. MŨSUMBĨ

THĨNA ŨLA WĨTHĨAWA VO: Ũla mũndũ mũka ũwetiwe kĩlungunĩ kĩvĩtu wĩtawa Susan Rose-Ackerman aisye kana nĩ kenda ũlũsani ũthele, “no nginya wambĩĩe kũminwa kuma ĩũlũ.” Andũ nĩmaekaa kũĩkĩĩa silikalĩ ĩla syatata kũmina ũlũsani athũkũminĩ ala ma nthĩ silikalĩnĩ ta volisi na mailea kũatĩanĩa na ala anene silikalĩnĩ. O na atongoi ala aseo methĩawa na naĩ ĩla twatiĩwe nĩ asyai maitũ ma mbee. Na ũu wosanĩte nesa na ũndũ Mbivilia yaĩtye kana “kũti mũndũ mũlũngalũ ĩũlũ wa nthĩ, ũla wĩkaa nesa.”—Mũtavan’ya 7:20.

Yesũ Klĩsto nĩwaleile kũongwa

ŨNDŨ THĨNA ŨSU ŨKAMINWA: Kĩvathũkany’o na andũ me na naĩ, Yesũ Klĩsto, ũla nĩwe ũnyuvĩtwe ethĩwe Mũsumbĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai ndesa kũtatwa akeka ũthũku. Yesũ oonanisye ũu ĩla waleile ayĩongwa kwa kũnengwa “mosumbĩ onthe ma nthĩ, na ndaĩa syamo.” Ndevili, ũla nĩ mũsumbĩ wa nthĩ, athĩte Yesũ syĩndũ isu eetĩkĩla kũmũthaitha. (Mathayo 4:8-10; Yoana 14:30) Yesũ nĩwatw’ĩte vyũ kwĩthĩwa e mũĩkĩĩku o na kũvika ĩla waĩ mwambe. Oonanisye ũu ĩla waleile mbinyu nũndũ nĩweesĩ no yĩolange woo, na yaĩ ĩtonya kũtuma ethĩwa ate kwĩyĩw’a. (Mathayo 27:34) Kuma Yesũ athayũũkw’a na athi ĩtunĩ, nũĩkĩĩthĩtye nesa kana nĩwe waĩle kwĩthĩwa e Mũsumbĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai.Avilivi 2:8-11.

3. ĨVINDA YĨLA SILIKALĨ ĨTONYA KŨSUMBĨKA

THĨNA ŨLA WĨTHĨAWA VO: Nthĩ mbingĩ nĩsyĩthĩawa na ũnyuvani ũla andũ monaa ta ũtonya kũtetheesya kũvetanga andũ ala alũsani kĩvĩlanĩ. Ĩndĩ ũw’o nĩ kana o na nthĩ ila iendeee nĩsyĩthĩawa na ũlũsani ĩvindanĩ ya kambeini na ũnyuvani. Kwa kũnenga andũ ma siasa mbesa sya kambeini na kũmeka maũndũ angĩ, andũ ala athwii no malikĩlĩĩle ũnyuvani na ũu ũituma andũ mataĩlĩte malika kĩvĩlanĩ.

Mũsili wa makoani wa Koti Mũnene wa Amelika John Paul Stevens aisye kana kũlikĩlĩĩla maũndũ kwa nzĩa ĩsu kũietae mũisyo ĩũlũ wa “ũĩkĩĩku na ũseo wa silikalĩ w’oka, ĩndĩ nĩkũtumaa andũ maeka kũmĩĩkĩĩa.” Kwoou, ti ũndũ wa ũsengy’a kũmanya kana andũ aingĩ monaa syama sya siasa ne syo syĩthĩawa na ũlũsani ũla mwingĩ mbee wa mĩvĩa ĩla ĩngĩ yonthe.

ŨNDŨ THĨNA ŨSU ŨKAMINWA: Ũsumbĩ wa Ngai ndwĩthĩawa na kambeini kana ũlũsani ũla wĩthĩawa ĩvinda ya ũnyuvani nũndũ w’o nĩ mũlũmu na nĩ wa tene na tene. (Ndanieli 7:13, 14) Ũsumbĩ wa Ngai ndũnyuvawa kana kũvetangwa nĩ andũ nũndũ Mũsumbĩ waw’o anyuvĩtwe nĩ Ngai. Nũndũ Ũsumbĩ ũsu nĩ wa tene na tene, ũu ũĩkĩĩthasya kana maũndũ ala wĩkaa methĩawa me ma kũtetheesya andũ na maikathela.

 4. MĨAO

Ũsumbĩ wa Ngai nĩ silikalĩ ĩsumbĩkĩte kuma ĩtunĩ

THĨNA ŨLA WĨTHĨAWA VO: Mũndũ nũtonya kũsũanĩa kana kũseũvya mĩao ĩngĩ no kwaĩlye maũndũ. Ĩndĩ kwĩanana na ũkunĩkĩli wa asomi, mavinda maingĩ ĩla mĩao yeethĩwa yĩ mingĩ now’o andũ makwataa myanya mingĩ ya kwĩthĩwa me alũsani. O na ĩngĩ, ala maseũvasya mĩao nĩ kana ĩtetheesye kũolanga ũlũsani matũmĩaa mbesa mbingĩ ĩndĩ mayĩanĩsya maũndũ manini.

ŨNDŨ THĨNA ŨSU ŨKAMINWA: Mĩao ya Ũsumbĩ wa Ngai yĩthĩawa yĩ mĩseo vyũ mbee wa ya silikalĩ sya andũ. Kwa ngelekany’o, vandũ va kũandĩkĩa andũ mĩao mingĩ ĩũlũ wa ũndũ maĩle kwĩka na ũndũ mataĩle kwĩka, Yesũ anenganie ũla mwolooto wĩ nguma ĩũlũ wa mwĩkalĩle. Aisye atĩĩ: “Maũndũ onthe ĩndĩno o na meva ala mũkwenda andũ mamwĩke inyw’ĩ, nenyu mekei o ta ũu.” (Mathayo 7:12) Ũndũ ũla wa vata nĩ kana mĩao ya Ũsumbĩ ndĩkonetye meko ma andũ tũ, ĩndĩ nĩneeneaa kĩla kĩtumaa andũ meka maũndũ asu. Nĩkyo kĩtumi Yesũ waisye atĩĩ: “Mwende mũtũi waku o tondũ wĩyendete.” (Mathayo 22:39) Vate nzika, no Ngai ũtonya kũtwĩyĩaĩa tũatĩĩe mĩao ĩsu nũndũ e na ũtonyi wa kũsoma ngoo sitũ.1 Samueli 16:7.

5. IELEELO

THĨNA ŨLA WĨTHĨAWA VO: Ĩtomo na kwĩyenda nĩsyo itumaa kwĩthĩwa na ũlũsani. Mavinda maingĩ athũkũmi ma silikalĩ na ene nthĩ nĩmethĩawa mailyĩ ũu. Athũkũmi ma silikalĩ ma taoni ya Seoul ĩla ĩwetiwe kĩlungunĩ kĩvĩtu, maĩ maongiwe nĩ ala maakaa nyũmba nene ya kũthooesya syĩndũ ĩla yavalũkile mũsyĩnĩ ũsu. Asu maakaa nĩmeesĩ kana maongana, maĩ matonya kũtũmĩa mbesa nini kwĩ ila mesaa kũtũmĩa maaka na mĩio ĩla yaĩle, na maatĩĩa mĩao ya myako.

Nĩ kana ũlũsani ũthele vyũ, no nginya andũ mamanyĩw’e ũndũ matonya kũsinda imanyĩo nthũku ta ĩtomo na kwĩyenda. Ĩndĩ ũndũ wa kũmakya nĩ kana silikalĩ sya andũ iyĩthĩawa na wendi na ũtonyi wa kũmanyĩsya andũ maũndũ asu.

ŨNDŨ THĨNA ŨSU ŨKAMINWA: Ũsumbĩ wa Ngai ũvetangaa  vyũ ũlũsani kwa kũmanyĩsya andũ ũndũ matonya kũsinda imanyĩo nthũku ila itumaa kwĩthĩwa na ũlũsani. * Kĩsomo kĩu nĩkĩmatetheeasya ‘matw’ĩkĩthw’e eũ vevanĩ wa ilĩko syoo.’ (Aeveso 4:23) Memanyĩasya kwĩthĩwa me eanĩe na kwendeew’a nĩ andũ ala angĩ vandũ va kwĩthĩwa na ĩtomo na kwĩyenda.—1 Akolintho 10:24; 1 Timotheo 6:6.

6. ALA MASUMBĨKĨTWE

THĨNA ŨLA WĨTHĨAWA VO: O na kũndũ kũla andũ mamanyĩĩtw’e kwĩthĩwa na mwĩkalĩle mũseo na mate alũsani, amwe mailea kũnyuva kwĩthĩwa mate aĩkĩĩku na me alũsani. Asomi maasya kana kĩu nĩkyo kĩtumi silikalĩ itesa kũmina ũlũsani. Kĩla silikalĩ itonya kwĩanĩsya no kũolanga ũlũsani na mathĩna ala ũetae.

ŨNDŨ THĨNA ŨSU ŨKAMINWA: Ngwatanĩo yĩtawa United Nations Convention Against Corruption yaĩtye kana nĩ kenda silikalĩ imine ũlũsani syaĩle kũthuthya andũ matate kwĩthĩwa me “aĩkĩĩku na maimanya kana me na kĩanda kya kũmina ũlũsani.” O na kau kĩu nĩ kĩeleelo kĩseo, Ũsumbĩ wa Ngai wĩkaa ũndũ mũseango kwĩ kũthuthya andũ, nũndũ no nginya ala masumbĩkĩtwe nĩw’o methĩwe me aĩkĩĩku na mate alũsani. Mbivilia yaĩtye kana “ala me na ĩtomo” na “ala maneenaa ũvũngũ” maikatiĩwa Ũsumbĩ.1 Akolintho 6:9-11; Ũvuan’yo 21:8.

O ta Aklĩsto ma ĩvinda ya atũmwa, andũ no kũatĩĩa myolooto ĩsu mĩtheu ya Yeova mwĩkalĩlenĩ woo. Kwa ngelekany’o, ĩla mũmanyĩw’a ũmwe weetawa Simoni watatie kumya mbesa nĩ kana akwate veva mũtheu, atũmwa nĩmaleile aimaonga na mamwĩa atĩĩ: “Alyũla ngoo ĩndĩno ũndũ wa ũthũku ũũ waku.” Ĩla Simoni wamanyie mũisyo ũla wesaa kũmũkwata nũndũ wa wendi wake mũthũku, nĩwakũlilye atũmwa mamũvoyee nĩ kana aũsinde.—Meko ma Atũmwa 8:18-24.

ŨNDŨ ŨTONYA KWĨKA NĨ KANA WĨTHĨWE UNGU WA ŨSUMBĨ WA NGAI

Wĩ na mwanya wa kũnyuva kwĩthĩwa ũsumbĩkĩtwe nĩ Ũsumbĩ wa Ngai o na ethĩwa wĩ wa nthĩ yĩva. (Meko ma Atũmwa 10:34, 35) Mũvango wa kwĩmanyĩsya ũla ũendeeaw’a nĩ Ũsumbĩ ũsu ĩũlũ wa nthĩ yonthe no ũkũtetheesye kwĩka ũu. Ngũsĩ sya Yeova ikatanĩa kũkwony’a ũndũ ũtonya kwĩmanyĩsya Mbivilia vate ndĩvi kwa ndatĩka ta ĩkũmi kĩla kyumwa. No wĩmanyĩsye ĩũlũ wa ‘ũvoo mũseo wa Ũsumbĩ wa Ngai’ na ũndũ ũkavetanga silikalĩ ila syĩthĩawa na ũlũsani o vamwe na maũndũ angĩ maingĩ. (Luka 4:43) Nũũthokw’a ũneene na Ngũsĩ sya Yeova ila syĩthĩawa kĩsionĩ kyenyu kana ũlike Kĩsesenĩ kitũ kya jw.org/kam.

Nowende kũmanyĩw’a mbivilia mũsyĩ kwaku vate ndĩvi?

^ kĩl. 8 Mbivilia yonanĩtye kana ĩsyĩtwa ya Ngai nĩ Yeova.

^ kĩl. 22 Kwa ngelekany’o, sisya kĩlungu kĩla kĩ na kyongo“ Je, Inawezekana Kuwa Mnyoofu Katika Ulimwengu Wenye Ufisadi?ĩkasetinĩ ya Mũsyaĩĩsya (Kĩswaili) ya 01/10/2012.