Kĩla ũthi ũvoonĩ ũla wĩ vo

Kĩla ũthi nthĩnĩ wa ũvoo wa kelĩ wa maũndũ ala me vo

Kĩla ũthi nthĩnĩ wa ũvoo ũla wĩ vo

Ngũsĩ sya Yeova

Kikamba

Mũsyaĩĩsya (Ĩkaseti ya Kwĩmanyĩsya)  |  Mwei wa 1 2015

Mũtonya Ata Kũlũlũmĩlya na Kũtanĩa Mũtwaano Wenyu?

Mũtonya Ata Kũlũlũmĩlya na Kũtanĩa Mũtwaano Wenyu?

“Keka Yeova wakaa nyũmba, matethya wĩa mana ala mamyaka.”SAV. 127:1a.

1-3. Andũ matwaanĩte makwatawa nĩ mathĩna meva? (Sisya visa ĩthangũnĩ yĩĩ.)

MWANA-A-ASA ũmwe wĩkalanĩtye nesa na kĩveti kyake kwa myaka 38 aĩtye atĩĩ: “Ũkekĩa kĩthito vyũ kuma ngoonĩ na ũyonany’a kana nũkwenda mũtwaano waku ũendeee nesa, Yeova ndalea ũkũathima.” Vate nzika, nĩ ũndũ ũtonyeka mũndũ na mũka makatanĩa kwĩkalany’a vamwe na kũtethany’a mavindanĩ ma thĩna.—Nth. 18:22.

2 Ĩndĩ o na vailyĩ ũu, andũ matwaanĩte mailea kũkwatwa nĩ “mathĩna mwĩĩnĩ.” (1 Ako. 7:28) Nĩkĩ? Nũndũ kũkomana na tũmathĩna tũla tumĩlaa kĩla mũthenya kũilea kũmaitavĩa. Kwa ngelekany’o, o na ethĩwa mũtwaano ũseũvĩte ata, andũ ti eanĩu na nũndũ wa ũu mavinda angĩ no maee ngewa makavĩtũũkana, kana ũmwe akaũmĩsya ũla ũngĩ ngoonĩ, kana o akamũelewa naĩ. (Yak. 3:2, 5, 8) Na ĩndĩ ve angĩ methĩawa makwatene mũno wĩanĩ na me na syana sya kũea. Namo angĩ methĩawa makuĩte maũndũ maingĩ ilĩkonĩ na manoete mũno nginya ũkethĩa mai na ĩvinda ya kũtinda vamwe malũlũmĩlye mũtwaano. Mathĩna ma mbesa, mathĩna ma mwĩĩ, kana o mathĩna angĩ nĩmatonya kũthi maolete ndaĩa ĩla manenganĩte na wendo ũla maĩ naw’o. Na eka ũu, mũtwaano ũkwoneka wĩ o mũseo nũtonya kwanangwa vyũ  nĩ “mawĩa ma mwĩĩ,” ta ũlaalai, mĩmeo mĩthũku, ũmaitha, ĩteta, kĩwĩu, mothilĩku, na ngananĩo.—Aka. 5:19-21.

3 Kũthũkya ũvoo, andũ aingĩ ‘mĩthenyanĩ ĩno ya mũminũkĩlyo’ nĩmeyendete na me na mawoni matosanĩte na ma Ngai, na kyu nĩkyanangaa mũtwaano. (2 Tim. 3:1-4) Na ĩndĩ kũmina ũvoo, ve mũmaitha mwai ũsyĩmanĩte mũno na mĩtwaano na ndekwenda kũmĩnenga nzeve o na vanini. Nĩkyo kĩtumi mũtũmwa Vetelo ũkũtũtaa atĩĩ: “Mũvinganĩsya wenyu ndevili angangaa kũũ na kũũ ta mũnyambũ ũkũluma, aimantha mũndũ aye.”—1 Vet. 5:8; Ũvu. 12:12.

4. Nĩ kyaũ kĩtonya kũtuma andũ matwaanĩte methĩwa na mũtwaano mũlũmu na maitanĩa kwĩkalany’a vamwe?

4 Mwana-a-asa ũmwe kuma Japan easya: “Ve ĩvinda yĩmwe naĩ mũthelele vyũ. Na nũndũ ĩvinda yĩu ndyaeaa ngewa nesa na kĩveti kyakwa, o nakyo nĩkyambĩĩe kũthĩnĩka mũno kĩlĩkonĩ. Na o mĩtũkĩ nĩkĩnasyokie kĩnakwatwa nĩ mathĩna manene ma mwĩĩ. Maũndũ asu onthe matumaa mavinda angĩ tũvĩtũũkana.” Nĩ w’o kana vai ũndũ andũ meka maikakwatwe nĩ mathĩna amwe, ĩndĩ ũu ti kwasya kana maitonya kũmasinda. Ala matwaanĩte mamũthokya Yeova mũtwaanonĩ woo, no methĩwe na mũtwaano mũlũmu na makatanĩa kwĩkalany’a vamwe. (Soma Savuli 127:1.) Kwoou, ekai twone maũndũ atano ala matonya kũtuma andũ matwaanĩte methĩwa na mũtwaano mũlũmu. Na ĩndĩ tũyona ũndũ wendo ũtonya kũtuma ala matwaanĩte maatĩĩa maũndũ asu nesa. Maũndũ asu atano no tũmaelekany’e na mavali ma kwaka, naw’o wendo no tũũelekany’e na simiti wa kũmakwatany’a.

MŨTHOKYEI YEOVA MŨTWAANONĨ WENYU

5, 6. Mũndũ na mũka matonya ata kũmũthokya Yeova mũtwaanonĩ woo?

5 Kĩtuĩ kya mũtwaano mũseo nĩ kĩĩ: kwĩnyivĩsya na kwĩkala wĩ mũĩkĩĩku kwa Ũla wambĩĩisye mũtwaano. (Soma Mũtavan’ya 4:12.) Mũndũ na mũka nĩmatonya kũmũthokya Yeova mũtwaanonĩ woo kwa kũatĩĩa ũtao ũla ũtũnengete nũndũ nũtwendete. Mbivilia yaĩtye ũũ ĩũlũ wa athaithi ma Ngai ma tene: “Matũ maku makeew’a ndeto ĩtina waku, ĩkyasya, Nzĩa nĩ ĩno, endaai nayo; yĩla mwĩathũka kw’oko kwa aũme, na yĩla mwĩathũka kw’oko kwa aka.” (Isa. 30:20, 21) Ũmũnthĩ andũ matwaanĩte nĩmatonya ‘kwĩw’a’ ndeto ya Yeova masoma Mbivilia vamwe. (Sav. 1:1-3) Ũndũ ũngĩ matonya kwĩka malũlũmĩlye mũtwaano woo nĩ kwĩka Ũthaithi wa Mũsyĩ kwa nzĩa matonya kũtanĩa na kwĩkĩwa vinya. O nakw’o kũvoya vamwe kĩla mũthenya nĩ kwa vata vyũ nĩ kana mũtwaano woo wĩthĩwe na vinya ũndũ ũtanangwa nĩ nthĩ ĩno ya Satani.

Mwamũthũkũma Yeova ĩmwe, ngwatanĩo yenyu nake nĩlũlũmĩlaa, ndũũ yenyu ĩkakamĩĩa, na mũkekalany’a na ũtanu (Sisya kalungu ka 5, 6)

6 Gerhard kuma Germany easya atĩĩ: “Ĩla twaasya ũtanu nũndũ wa kũvĩngĩĩswa nĩ ũndũ kana kũlea kũeleanwa, ũtao ũla wĩ Ndetonĩ ya Ngai nũtũtetheeasya tũekeanĩe na tũyĩthwa na wũmĩĩsyo. Mũtwaano ndwĩsa kwaĩla maũndũ asu mate vo.” Mũndũ na mũka matata vyũ kũmũthokya Ngai mũtwaanonĩ woo kwa kũmũthũkũma vamwe, ngwatanĩo yoo nake nĩlũlũmĩlaa, na ndũũ yoo ĩikamĩĩa na mayĩkalany’a na ũtanu.

AŨME, TŨMĨAI ŨKŨMŨ WENYU KWA NZĨA YA WENDO

7. Aũme maĩlĩte kũtũmĩa ũkũmũ woo ata?

7 Mũndũũme atũmĩa ũkũmũ wake nesa, kĩu nĩkĩtonya kũlũlũmĩlya mũtwaano wake na kĩituma ekalany’a nesa na mũka. Mbivilia yaasya: “Mũtwe wa kĩla mũndũ mũũme nĩ Klĩsto; na mũtwe wa mũndũ mũka nĩ mũũme.” (1 Ako. 11:3) Mĩsoa ĩla ĩthengeanĩe na mũsoa ũsu nĩeleetye ũndũ aũme maĩle kũtũmĩa ũkũmũ woo. Maĩle kũũtũmĩa o ũndũ Klĩsto ũtũmĩaa ũkũmũ wake ĩũlũ wa mũndũũme. Yesũ ndeekaa maũndũ na kĩthũi  na ndaĩ mũmũ. Ĩndĩ aĩ tei, aĩ mũuu, aĩ na wĩnyivyo ngoonĩ, nĩwendete andũ, na nĩwamaeleawa.—Mt. 11:28-30.

8. Mwana-a-asa atonya kwĩka ata ethĩwa nũkwenda mũka amũnenge ndaĩa na aimwenda?

8 Vai vata aũme Aklĩsto makatindaa kwĩyĩtĩsya ndaĩa kuma kwa iveti syoo. Vandũ va ũu meĩtwe ũũ: “Ĩkalai na iveti syenyu kwĩanana na ũmanyi [kana, kũisũanĩa kana kũsielewa, kwosana na maelesyo ma kwongeleela ma NWT].” Aũme nĩmaĩle kũnenga iveti syoo “ndaĩa, ta mũio ũte na vinya.” (1 Vet. 3:7) Methĩwe me vandũ me elĩ kana me na andũ angĩ, nĩmaĩle kwonany’a kana iveti syoo nĩ sya vata mũno. Ata? Kwa kũtũmĩa ndeto syĩ ndaĩa na kũsyĩka maũndũ kwa nzĩa yĩ na ĩnee. (Nth. 31:28) Ĩla mwana-a-asa watũmĩa ũkũmũ wake kwa nzĩa ĩsu, mũka nũmwendaa mũno na aimũne ndaĩa, nake Ngai aimaathima.

IVETI, ĨNYIVĨSYEI AŨME MENYU

9. Nĩ kwa nzĩa yĩva kĩveti kĩtonya kwonany’a kana nĩkĩnyivasya?

9 Kũmwenda Yeova kuma ngoonĩ nũndũ wa kũatĩĩa myolooto yake nĩkũtũtetheeasya twĩnyivye ungu wa kw’oko kwake kwĩ vinya. (1 Vet. 5:6) Kwoou nzĩa ĩmwe ya vata kĩveti kyonanasya kana nĩkĩnengete ũkũmũ wa Yeova ndaĩa nĩ kwa kũkwatĩanĩa na mũũme maũndũnĩ ma mũsyĩ. Mbivilia yaĩtye atĩĩ: “Iveti, ĩnyivĩsyei aũme menyu, ũndũ waĩle nthĩnĩ wa Mwĩaĩi.” (Ako. 3:18) Nĩ w’o kana kĩveti kĩyĩsa kwĩtĩkĩlana na motwi onthe ala mũũme wĩkaa. Ĩndĩ ethĩwa kĩveti nĩkĩnyivasya, kĩkaatĩĩaa na ngenda motwi ma mũũme ethĩwa nĩmosanĩte na mĩao ya Ngai.—1 Vet. 3:1.

10. Nĩ ũseo mwaũ wĩthĩawa mũsyĩ ĩla kĩveti kyenyivya nũndũ nĩkyendete mũũme?

10 Kĩveti nĩkĩnengetwe kĩanda kya mwanya kya kwĩthĩwa ‘mũtindany’a’ wa mũũme. (Mal. 2:14) Nĩkyo kĩtumi kĩtetheeasya mũũme ĩla ũkwĩka motwi kwa kũelesya mawoni makyo na kĩla kĩ ngoonĩ, ĩndĩ kĩyĩka ũu kĩ na ndaĩa na kĩnyivĩtye. Nake mũndũũme mũĩ nũteaa kũtũ nesa ĩla mũka ũkwĩyĩelesya. (Nth. 31:10-31) Ĩla kĩveti kyenyivya nũndũ nĩkyendete mũũme, mũsyĩ ũsu nũmeasya ũtanu, mũuo, na ngwatanĩo, na elĩ mekalaa me eanĩe nĩkwĩthĩwa nĩmesĩ memwendeesya Ngai.—Aev. 5:22.

 ENDEEAI KŨEKEANĨA ENE KWA ENE

11. Nĩkĩ kũekeanĩa nĩ kwa vata?

11 Kũekeanĩa nĩ ũndũ ũngĩ wa vata mũno ũtonya kũtuma mũtwaano wĩkala wĩ mũlũmu. Mũtwaano nũlũlũmĩlaa ĩla ala matwaanĩte ‘moomĩanĩsya ũmwe kwa ũla ũngĩ, na maekeanĩa ene kwa ene.’ (Ako. 3:13) Ĩndĩ nĩwanangĩkaa ĩla mũndũ waia mavĩtyo ala waaĩkwa ngoonĩ, na ĩndĩ ĩla wesa kũvĩtĩw’a aimatũmĩa kũkũna ũla ũngĩ. O tondũ myalĩka yĩ ngũtanĩ ĩtonya kwananga mwako, now’o kũkundĩka ngoo na kwoveea ũthatu kwanangaa ngoo na kũituma wĩthĩwa wĩ ũndũ wĩ vinya kũekeanĩa. Kĩvathũkany’o na ũu, mũtwaano nũlũlũmĩlaa ĩla mũndũ na mũka maekeanĩa o ũndũ Yeova ũmaekeaa.—Mika 7:18, 19.

12. Nĩ kwa nzĩa yĩva wendo ‘ũvw’ĩkaa wingĩ wa naĩ’?

12 Wendo wa w’o “ndũtalĩlaa ũthũku.” Ĩndĩ “nũvw’ĩkaa wingĩ wa naĩ.” (1 Ako. 13:4, 5; soma 1 Vetelo 4:8.) Ũu nĩ kwasya kana mũndũ wendete ũla ũngĩ ndatalaa mavinda ala ũkũmũekea. Ĩla mũtũmwa Vetelo wakũlilye Yesũ aĩle kũekea mũndũ mavinda meana ata, Yesũ amũsũngĩie atĩĩ: “Kũvika mũonza kũndũ mĩongo mũonza.” (Mt. 18:21, 22) Kĩla Yesũ wawetaa nĩ kana vai mũthya wa mavinda ala Mũklĩsto waĩle kũekea angĩ.—Nth. 10:12. *

13. Ũtonya kwĩka ata nĩ kana ndũkaatw’ĩke mũndũ ũtaekeaa?

13 Mwĩĩtu-a-asa Annette easya ũũ: “Andũ matwaanĩte malea kwĩthĩwa na kĩmanyĩo kya kũekeanĩa, ũthatu nĩwĩanaa ngoonĩ syoo na maieka kũĩkĩĩana, na kyu nĩkyanangaa mũtwaano. Mwaekeanĩa, mũtwaano wenyu ũendeeaa kwĩthĩwa wĩ mũlũmu na ndũũ yenyu nĩseũvĩĩaa.” Nĩ kana ndũkaatw’ĩke mũndũ ũtaekeaa, tata wĩthĩwe mũndũ ũtũngaa mũvea na wonaa maũndũ ala mekwĩkwa nĩ ala angĩ me ma vata. Manyĩa kũkathaa mũemeu kana mũkau. (Ako. 3:15) Weeka ũu ũkeethĩawa ũtonya kũekea ũla ũngĩ aũvĩtĩsya. Na nũndũ wa ũu ũkakwata mũuo wa kĩlĩko, mũkeethĩwa na ngwatanĩo, na Ngai akamũathima.—Alo. 14:19.

ATĨĨAI ŨLA MWOLOOTO WĨ NGUMA

14, 15. Ũla mwolooto wĩ nguma nĩw’o wĩva, na ũtonya kũtũmĩwa ata mũtwaanonĩ?

14 Ndũlea kwĩthĩwa wendete kũnengwa ndaĩa. Nĩwĩw’aa mũyo ĩla andũ makwĩthukĩĩsya na matata ũkũelewa. Ĩndĩ waaĩw’a mũndũ ayasya, “Nĩmwĩka ũndũ wambĩka nũndũ mũsyĩ wa ũtukũ ũtũngĩlawa vala wesĩla”? Ĩla mũndũ wasya ũu mavinda amwe no ũmũelewe, ĩndĩ Mbivilia ĩtwĩĩte atĩĩ: ‘Ndũkasye, Ngamwĩka o tondũ ũmbĩkĩte.’ (Nth. 24:29) O na eka ũu, Yesũ mwene nĩwawetie nzĩa nzeo ya kũmina mathĩna. Mwolooto ũla wanenganie wĩ nguma mũno, na nĩw’o ũũ: “Ũndũ ũla mũkwenda kwĩkwa nĩ andũ, o ta ũu mekei o w’o.” (Luka 6:31) Vau Yesũ oonanasya kana twaĩle kũkua andũ o ũndũ ithyĩ ene twendaa matũkue, ĩndĩ ti kũĩvanĩsya ũthũku na ũthũku. Kwoou kwosana na mũsoa ũsu, kĩla ũmwe nthĩnĩ wa mũtwaano aĩle kwĩka ũla ũngĩ kĩla ũtonya kwenda ekwe.

15 Andũ matwaanĩte nĩmatonya kũlũlũmĩlya mũtwaano woo ethĩwa kĩla ũmwe akekĩa kĩthito aelewe ũndũ ũla ũngĩ ũkwĩw’a na aianĩsya vata wake. Mwana-a-asa ũmwe kuma South Africa easya atĩĩ: “Nĩtũtatĩte mũno kũatĩĩa ũla mwolooto wĩ nguma.” Aendeee kwasya ũũ: “Nĩ w’o ve mavinda twĩw’aa woo, ĩndĩ nĩtwĩkĩaa kĩthito kĩla ũmwe eke ũla ũngĩ o tondũ ũtonya kwenda ekwe, na ũu nĩ kwasya kana nĩtũnenganae  ndaĩa na kĩla ũmwe nũtataa one ũla ũngĩ e wa vata.”

16. Nĩ maũndũ meva andũ matwaanĩte mataĩle kwĩkana?

16 Ethĩwa nĩwĩsĩ mũemeu kana mũkau e wonzu mũna ndũkawumaalye, kana ethĩwa nĩwĩsĩ kaũndũ kake kasaanĩtye ndũkatindĩae kũkaweta, o na ethĩwa wĩĩka kũmũvũĩa ngũĩ. Lilikana kana mũtwaano ti kĩng’ang’a kya masindano, ũkethĩaa atĩ mwĩsisya nũũ wĩ vinya, kana nũũ wĩ wasya mũtũlu, na nũũ wĩsĩ kũneena naĩ vyũ. Kwa w’o, ithyonthe nĩtũvĩtasya na mavinda angĩ nĩtũũmĩasya ala angĩ. Ĩndĩ vai kĩndũ kyaĩle kũtuma ala matwaanĩte makavana kana ũmwe akatavya ũla ũngĩ naĩ, o na ndaĩle kũmũluuta kana kũmũkũna.—Soma Nthimo 17:27; 31:26.

17. Aũme matonya ata kũatĩĩa ũla mwolooto wĩ nguma?

17 O na kau kũndũ kũmwe ala mathĩnasya kana makavũa aka moo monekaa nemo aũme, Mbivilia ĩtwĩaa atĩĩ: ‘Mũmĩĩsya wa kũthata e kavaa kwĩ ũla wĩ na ũtonyi; na ũla ũsumbĩkaa veva wake, e kavaa kwĩ ũla ũkwataa ndũa.’ (Nth. 16:32) No nginya mũndũ ethĩwe na ũkũmbaũ mwingĩ vyũ ethĩwa nũkwenda asumbĩke veva wake na aiatĩĩa ngelekany’o ya mũndũũme ũla mũseo vyũ waaĩkala kũũ nthĩ, nake nĩ Yesũ Klĩsto. Ũla ũtavasya mũka ndeto nthũku kana akamũkũna, ndesa kũtalwa ta mũndũũme, na mũndũ wa mũthemba ũsu nĩwanangaa ũnyanya wake na Yeova. Mũandĩki wa Savuli, Ndaviti, ũla waĩ ngũmbaũ yĩ vinya, aisye atĩĩ: “Thataai, ĩndĩ mũikeke naĩ; yĩla mũkomete mokomonĩ menyu, neenany’ai kĩla mũndũ na ngoo yake, na ĩthĩwai mũvindĩtye.”—Sav. 4:4, The Holy Bible in Current Kikamba Language.

“ĨVW’ĨKEI WENDO”

18. Nĩkĩ nĩ ũndũ wa vata mũendeee kũlũlũmĩlya wendo wenyu?

18 Soma 1 Akolintho 13:4-7. Wendo nĩw’o kĩndũ kĩla kya vata vyũ nthĩnĩ wa mũtwaano. Mbivilia yaĩtye ũũ: “Ĩvw’ĩkei ngoo yĩ na ĩnee ya kwĩw’anĩa tei, wĩnyivyo, ũuu, wũmĩĩsyo. Na mbee wa maũndũ aa onthe ĩvw’ĩkei wendo, naw’o nĩ wovano wa wĩanĩu.” (Ako. 3:12, 14) Mwendana na ngoo ntheu tondũ Klĩsto ũtwendete, mũtwaano wenyu ndũkathingithĩka. Wendo ta ũsu no ũelekanw’e na simiti ũla ũkwatanasya mavali nyũmba ĩyakwa. Mũtwaano wa mũthemba ũsu wĩthĩawa wĩ mũlũmu ũkethĩa ndũthingithw’a nĩ maũndũ ta mwĩkalo mũsaanu wa mũemeu kana mũkau, mathĩna manene ma mwĩĩ, thĩna mwingĩ wa mbesa, na mathĩna metu ala maumanaa na athoni kana andũ ma mũsyĩ ũla kĩveti kĩtwaĩtwe.

19, 20. (a) Ala matwaanĩte matonya kwĩka ata nĩ kana malũlũmĩlye mũtwaano woo na mayĩkalany’a na ũtanu? (b) Twĩneenea kyaũ ĩsomonĩ yĩla yĩatĩĩe?

19 No nginya andũ matwaanĩte methĩwe mendene vyũ, malũmanĩtye, na mayĩkĩa kĩthito nĩ kana mũtwaano waĩle. Vandũ va kũtaanĩsya ĩla mathĩna maumĩla, ala matwaanĩte maĩlĩte kũtata ũndũ matonya methĩwe na ngwatanĩo nzeo na ndũmu ĩndĩ ti o kwĩkalany’a nĩkwĩthĩwa atĩ vai ũndũ ũngĩ vekwa. Aklĩsto ala mamwĩyumĩsye Yeova vyũ na masũvĩanaa methĩawa mendene na makamwenda Yeova, na nũndũ “wendo ndũnyivaa o na ĩndĩĩ,” ĩla mathĩna maumĩla nĩmamaminaa.—1 Ako. 13:8; Mt. 19:5, 6; Aevl. 13:4.

20 Kwĩthĩwa na mũtwaano mũlũmu na kwĩkalany’a mwĩ na ũtanu ti ũndũ wĩ laisi nũndũ twĩkalĩte “mavinda ma mũisyo.” (2 Tim. 3:1) Ĩndĩ kwa vinya wa Yeova, ũsu nĩ ũndũ ũtonyeka. O na vailyĩ ũu, no nginya ala matwaanĩte maendeee kũkitana na mĩkalĩle mĩthũku ĩla ĩtambĩte mũno ũmũnthĩ. Ĩsomo yĩla yĩatĩĩe nĩyĩũtetheesya aũme na aka mamanye ũndũ matonya kũsũvĩa mũtwaano woo ndũkanangwe nĩ mĩkalĩle mĩthũku ĩla yĩ kw’o.

^ kal. 12 O na kau andũ matwaanĩte nĩmatataa maekeanĩe na maimina thĩna ũla wĩ katĩ woo, ĩla ũmwe weeka ũlaalai Mbivilia nĩyĩtĩkĩlĩtye ũla ũte na ĩvĩtyo atw’e ethĩwa nũkũekea ũla ũngĩ kana nũkũthasya mũtwaano. (Mt. 19:9) Sisya Ũvoo wa Kwongeleela“ Woni wa Mbivilia Ĩũlũ wa Kũthasya Mũtwaano na Kũtaanĩsya” ĩthangũnĩ ya 219-221, ĩvukunĩ ‘Wendo wa Ngai.’