Kĩla ũthi ũvoonĩ ũla wĩ vo

Kĩla ũthi nthĩnĩ wa ũvoo wa kelĩ wa maũndũ ala me vo

Kĩla ũthi nthĩnĩ wa ũvoo ũla wĩ vo

Ngũsĩ sya Yeova

Kikamba

Mũsyaĩĩsya (Ĩkaseti ya Kwĩmanyĩsya)  |  Mwei wa 6 2017

Yeova Nũtũkiakiasya Mathĩnanĩ Maitũ Onthe

Yeova Nũtũkiakiasya Mathĩnanĩ Maitũ Onthe

“Ngai wa ũkiakisyo w’onthe; ũla ũtũkiakiasya mathĩnanĩ maitũ onthe.”—2 AKO. 1:3, 4.

MBATHI: 38, 6

1, 2. Yeova atũkiakiasya ata mathĩnanĩ maitũ, na Ndeto yake ĩtũĩkĩĩthĩtye ata?

MŨTHENYA ũmwe, mwanake tũũmũtw’ĩĩa ĩsyĩtwa Eduardo nĩwaneenie na mũtumĩa ũmwe ũtwaanĩte wĩtawa Stephen ĩũlũ wa kathĩna waĩ nako. Kathĩna kake kakonetye ndeto ii wasomete ĩandĩkonĩ ya 1 Akolintho 7:28: “Ala [matwaana] maitĩa kwĩthĩwa na mathĩna mwĩĩnĩ.” Akũlilye Stephen atĩĩ: “‘Mathĩna’ asu nĩ meva, na ngeeka ata mangwata ĩla nĩtwaana?” Stephen atanamba kũmũnenga ũsũngĩo amũkũlilye ambe kũsũanĩa ũndũ ũmwe mũtũmwa Vaulo waandĩkie. Vaulo aandĩkie kana Yeova nĩwe “Ngai wa ũkiakisyo w’onthe; ũla ũtũkiakiasya mathĩnanĩ maitũ onthe.”—2 Ako. 1:3, 4.

2 Yeova nĩ Asa witũ ũtwendete, na nĩwe ũtũkiakiasya ĩla twĩ thĩnanĩ. No kwĩthĩwa ũtonya kũlilikana mavinda Ngai waũtw’ĩĩkie na aũtongoesya atũmĩĩte Ndeto yake. Tũi na nzika atwendeaa ũseo o tondũ wĩthĩĩtwe ayĩka kuma tene.—Soma Yelemia 29:11, 12.

3. Twĩmantha ũsũngĩo wa makũlyo meva?

3 Nĩtwĩsĩ nesa kana ethĩwa mũndũ nĩwĩsĩ mathĩna make maumanĩte  na kyaũ, ethĩawa e na vinya mwingangĩ wa kũmĩanĩsya namo. Ũu now’o vethĩawa vailyĩ ethĩwa mũsyĩ wĩ na mathĩna, kana ala matwaanĩte me na mathĩna. Kwoou-ĩ, nĩ maũndũ ta meva matonya kũtuma ala matwaanĩte methĩwa na “mathĩna mwĩĩnĩ”? Nĩ andũ meva mawetetwe Mbivilianĩ na ma ĩvinda yĩĩ tũĩ matonya kũtũtetheesya tũkwate ũkiakisyo ũla twĩ na vata naw’o? Kũsũanĩa ngewa yoo no kũtũnenge wũmĩĩsyo.

“MATHĨNA MWĨĨNĨ”

4, 5. Nĩ maũndũ ta meva maetae “mathĩna mwĩĩnĩ”?

4 Vaaya mwambĩĩonĩ Ngai aisye atĩĩ: “Mũndũ mũũme akatia ĩthe na nyinyia, na akalũman’ya na mũka wake: nao makeethĩwa mwĩĩ ũmwe.” (Mwa. 2:24) Yeova awetie ndeto isu ĩla wanengie Atamu mũka wake, Eva. Ĩndĩ nũndũ twĩ ene naĩ, kũtwaana na kwĩka mũsyĩ nĩkwĩthĩawa kũtonya kumĩlya mathĩna mũsyĩ. (Alo. 3:23) Kwa ngelekany’o, mũndũ mũka atanatwawa ethĩawa e ungu wa ũkũmũ wa asyai, ĩndĩ atwawa ethĩawa mũno mũno ungu wa ũkũmũ wa mũũme. Ngai anengete mũndũũme kĩanda kya kwĩthĩwa e mũtwe wa mũka. (1 Ako. 11:3) Ũsu ti ũndũ mũnini kwa ala matwaanie o mĩtũkĩ. Kwosana na Ndeto ya Ngai, kĩveti kyaĩle kũmanya kana mũũme nĩwe waĩle kũkĩtavya ũndũ kĩkwĩka ĩndĩ ti asyai makyo. Kĩndũ kĩngĩ nĩ kana, ndũũ katĩ wa ala matwaanie na athoni, kana andũ ma mũsyĩ wa mũũme, no ĩlike thĩna na yĩu no yĩthĩwe yĩ ĩtatwa kwa asu matwaanie.

5 Thĩna ũngĩ ũlikaa ĩla kĩveti kyeea mũũme, “Nĩwĩsĩ nĩ mũito?” O na kau no matane nũndũ yu nĩmamanya nĩmeteele mwana, mailea kũthĩnĩka masũanĩa mathĩna ala matonya kũlika kĩveti kĩkaambĩĩa kũthĩnw’a nĩ ĩvu yĩu, kana ala matonya kũka mwana aminĩte kũsyawa. O na ĩngĩ, ngalama yĩthĩawa yongeleka kuma vu na kũendeea. Na eka ũu, mwana asyawa no nginya meke moalyũku. Kwa ngelekany’o, kĩveti nĩkĩtonya kũtũmĩa masaa ala maingĩ kĩisiany’a na mwana. Nũndũ wa ũu, aũme aingĩ monaa ta maeka kwendwa moona kĩveti kĩkwatene na mwana mũno kũte mo. Twathi ngalĩko ya mũndũũme, wĩthĩaa yu e na wĩa mũitango wa kwĩanĩsya. Wĩa wake wingĩvaa nũndũ ethĩawa akwata mwana waĩlĩte kũewa na kũsũvĩwa.

6-8. Ala matwaanĩte matonya kwĩw’a ata mesa kwĩthĩa maitonya kũkwata syana?

6 Ve thĩna ũngĩ wĩ kĩvathũkany’o ũlikaa mĩtwaanonĩ ĩmwe. Amwe nĩmendaa mũno kũkwata syana ĩndĩ ũyĩthĩa nĩvaemelile. Kĩveti kĩthĩnĩkaa mũno kyoona kĩtekũitava. Kũtwawa kana kũtwaana na kũsyaa syana ti w’o mũthya wa mathĩna, ĩndĩ kwenda mũno kwĩthĩwa na mwana na ũyĩthĩa vaitonyeka nĩ ũndũ ũmwe ũtonya kũtalwa ta “mathĩna mwĩĩnĩ.” (Nth. 13:12) Ĩvindanĩ ya tene kĩveti kyeew’aa nthoni mbingĩ mũno kyamanya nĩ ngũngũ. Kwasũanĩa ĩũlũ wa mũka wa Yakovo weetawa Lakeli. Kĩveti kĩu kyeew’aa thĩna mwingĩ mũno kyoona mwĩĩtu-a-inyia e na syana. (Mwa. 30:1, 2) Ũmũnthĩ amisonalĩ ala matũmĩtwe nthĩ ila andũ methĩawa na mĩsyĩ mĩnene makothaa kũkũlw’a nĩkĩ mate na syana. O na kau no matate kũelesya angĩ nesa nĩkĩ mate na syana, ti vinya kwĩw’a mayĩwa, “Mũikamake nĩtũũmũvoyea!”

7 O na kwasũanĩa ĩũlũ wa mwĩĩtu-a-asa ũmwe wa nthĩ ya England waĩ na mea maingĩ ma kũkwata mwana. Ĩndĩ wendi ũsu ndwaaĩsa kwĩanĩw’a nũndũ ekalile nginya avikya ĩla myaka mũndũ mũka ũtesa kũsyaa. Aasya kana myaka ĩsu yavika, eewie akw’a ngoo vyũ nũndũ amanyie vau wavika ndakesa kũsyaa ate o e nthĩ nzaũ. Kwoou e na mũũme nĩmatwie kwosa mwana kũla kũnenganawe syana. Ĩndĩ o na mekĩte ũu easya: “Kĩu kĩyaambetea kyeva. Nĩneesĩ kana  mwana wa kũnengwa ti ũndũ ũmwe na mwana nĩsyaĩe.”

8 Mbivilia nĩwetete kana mũndũ mũka Mũklĩsto “akatangĩĩwa” nũndũ wa ‘kũsyaa syana.’ (1 Tim. 2:15) Ĩla ĩkwasya kũtangĩĩwa, ndĩkwasya kana kũsyaa syana kana kũea no kũtetheesye mũndũ ekwata thayũ ũtathela. Yĩweta kana ĩla mũndũ mũka wĩ na syana sya kũea, vamwe na mawĩa angĩ ma vau mũsyĩ, kĩu no kĩmũtetheesye ndakese ũkwatwa nĩ mũtuo wa kũsukana kana kwĩlikya maũndũnĩ meene. (1 Tim. 5:13) Ĩndĩ o na e na syana isu, no akwatwe nĩ mathĩna ala methĩawa mĩtwaanonĩ na mĩsyĩ.

Nĩ kyaũ kĩtonya kũtetheesya mũndũ omĩanĩsye na kũkw’ĩĩwa nĩ mwendwa wake? (Sisya kalungu ka 9, 12)

9. Nĩkĩ kũkw’ĩĩwa nĩ mũndũ ũtwaanĩte nake nĩ ĩtatwa ya mwanya?

9 Mavinda maingĩ ĩla tũũweta mathĩna ala maumĩlaa mũtwaanonĩ, ve thĩna ũmwe ũtokaa kĩlĩkonĩ mĩtũkĩ. Thĩna ũsu nĩ kũkw’ĩĩwa nĩ ũla ũtwaanĩte nake. Vate nzika, yĩu nĩ ĩtatwa yĩmwe ya mwanya yĩkwatĩte andũ aingĩ. Twĩasya ũu nũndũ ũla watiwa nũtonya kwĩthĩwa o na ataasũanĩa kana akakw’ĩĩwa nĩ mũũme kana mũka nthĩ nzaũ ĩte mbiku. Ithyĩ Aklĩsto tũyĩthĩawa na nzika kana kũkeethĩwa na ũthayũũkyo o tondũ Yesũ wathanie. (Yoa. 5:28, 29) Wĩkwatyo ũsu ũtethasya ata ũla watiwa? Ũmũkiakiasya mũno. Ĩsu nĩ nzĩa ĩngĩ Asa witũ wĩ wendo ũtũmĩaa kwĩsĩla Ndeto yake nĩ kana atw’ĩĩke na aikiakisya ala me thĩnanĩ ta ũsu. Ekai yu tũneenee ngewa sya athũkũmi amwe ma Ngai twone ũndũ meewie amakiakisya, na ũndũ matethekie.

ŨKIAKISYO ĨVINDANĨ YA THĨNA

10. Nĩ kyaũ kyatetheeisye Aana thĩnanĩ wake? (Sisya visa ĩthangũnĩ ya 4.)

10 Aana nĩwakwatĩtwe nĩ thĩna ũmwe mũnene o na kau nĩwendetwe mũno nĩ mũũme, Elikana. Aana aĩ ngũngũ, ĩndĩ mwĩue, Venina, aĩ na syana. (Soma 1 Samueli 1:4-7.) “Kĩla mwaka” Aana nĩwavũthaw’a nĩ Venina. Ũndũ ũsu watumaa Aana athĩnĩka mũno na kwĩw’a woo. Ĩndĩ kĩla kyamũtethisye nĩ kũtavya Yeova thĩna wake. Mbivilia yaĩtye kana “nĩwaendeeie kũvoya Mwĩai Ngai vandũ va ĩvinda ĩasa.” We nĩweesilasya Yeova ta ũtonya kũmũnenga kĩla wendaa? Ndalea kwĩthĩwa aĩ na wĩkwatyo ũsu. Ĩndĩ o na kwĩthĩwe kwailyĩ ata, kĩveti kĩu kyamina kũvoya, “ũthyũ wakyo ndwaatuka ĩngĩ.” (1 Sam. 1:12, 17, 18; The Holy Bible in Current Kikamba Language) Nĩweesĩ kana Yeova akamũtetheesya akwate mwana, kana ethĩwa ti ũu amũtw’ĩĩke na nzĩa ĩngĩ.

11. Mboya ĩtonya kũtũkiakisya ata?

11 Tũtesie kũvetewa naĩ na nthĩ ĩno ĩtongoew’e nĩ Satani ĩtesie kũvetwa, twĩendeea kũkomana na matatwa na mathĩna. (1 Yoa. 5:19) Ĩndĩ kũmanya kana Yeova nĩ “Ngai wa ũkiakisyo w’onthe” nĩkũtwĩkĩaa vinya. Kũvoya nĩ ũndũ ũmwe ũtũtetheeasya kũmĩanĩsya na mathĩna ala twĩ namo. Aana nĩwamũtulũĩle Yeova ngoo yake. O ta ũu, ĩla twĩ thĩnanĩ, ve ũndũ ũngĩ twaĩle kwĩka eka o kũmũwetea Yeova ũndũ tũkwĩw’a. Twaĩle kũmwĩsũva, kana kwa ndeto ingĩ, kũmũvoya na kĩthing’ĩĩsyo kingĩ tũimũelesya ũndũ tũkwĩw’a ngoonĩ.—Avi. 4:6, 7.

12. Nĩ kyaũ kyatumie Ana akwata ũtanu?

12 O na ethĩwa twĩ na kyeva kingĩ nũndũ wa kwĩthĩwa tũtatonya kũkwata mwana, kana nũndũ wa kũkw’ĩĩwa nĩ mũndũ tũtwaanĩte nake, no tũkwate ũkiakisyo. Kwa ngelekany’o, ĩvindanĩ ya Yesũ kwaĩ mwathani mũndũ mũka weetawa Ana wakw’ĩĩwe nĩ mũũme ĩtina wa kwĩkalany’a nake o kwa kavinda ka myaka mũonza. Mbivilia ndĩwetete kana aĩ na syana. Ĩndĩ nĩwetete kĩla Ana weekaa o na e na myaka 84. Ĩandĩko ya Luka 2:37 yaĩtye: “O na ndaumaa ĩkalũnĩ, akĩthaitha na kũtĩĩa kũya na kwĩsũvana ũtukũ na mũthenya.” Ndeto isu sionany’a nesa  vyũ kana kũmũthũkũma Yeova nĩkwanengie Ana ũkiakisyo na ũtanu.

13. Nengane ngelekany’o ĩkwonany’a ũndũ anyanya ma w’o matonya kũkiakisya mũndũ andũ ma mũsyĩ maema kwĩka ũu.

13 No tũkwate atindany’a aseo na ma w’o katĩ wa ana-a-asa na eĩtu-a-asa maitũ. (Nth. 18:24) Mwĩĩtu-a-asa wĩtawa Paula nũlilikanaa ũndũ weemakĩĩte ĩla inyia watiie ũw’o. Ĩvinda yĩu aĩ o na myaka ĩtano. Kũkĩlya vinya ĩtatwa yĩu kũyaĩ laisi. Ĩndĩ aendeangĩe nĩweekĩiwe vinya mũno nĩ vainia wĩtawa Ann meethĩawa kĩkundinĩ kĩmwe, ũla weeyumisye amũtetheesye aendeee nesa kĩ-veva. Paula easya: “O na kau ndyaileny’e ũndũ na Ann, nĩwandethisye mũno.” Aendeee kwasya: “Ũseo ũsu wambĩkie nĩwandetheeisye nĩendeee kũmũthũkũma Yeova.” Kũvika ũmũnthĩ ũũ, Paula nĩ mũĩkĩĩku. O na nũtanaa nũndũ inyia wake nĩwasyokie kĩkundinĩ na yu me ĩmwe maimũthũkũma Yeova. O nake Ann e na ũtanu nũndũ nĩwĩthĩĩtwe ta inyia wa Paula aimũtetheesya ekale e mũĩkĩĩku.

14. Ala mathĩnĩkĩaa angĩ makwataa moathimo meva?

14 Ũndũ wa kwendeesya nĩ kana ĩla twoony’a ala angĩ kana nĩtũũmathĩnĩkĩa, nĩtũekaa kũsũanĩa mũno mathĩna amwe twĩ namo. Kwa ngelekany’o, eĩtu-a-asa atwae na ala mate atwae nĩmesĩ nesa vyũ kana kũtavany’a nĩkũmaeteae ũtanu mwingĩ mũno nũndũ ĩla meĩka ũu methĩawa atethya ma wĩa vamwe na Ngai. Kĩeleelo kyoo kĩthĩawa  kĩ kũmũtaĩa Ngai kwa kwĩka kwenda kwake. O na angĩ monaa ũtavany’a ta ndawa. Vate nzika, ithyonthe nĩtũtumaa kĩkundi kĩthĩwa na ngwatanĩo ĩla twathĩnĩkĩa angĩ kĩsionĩ kĩla tũtavanasya na ĩla twathĩnĩkĩa ala me kĩkundinĩ. (Avi. 2:4) Mũtũmwa Vaulo nĩwatwiĩe ngelekany’o nzeo ũndũnĩ ũsu. Athĩnĩkĩie Aklĩsto ala maĩ Thesalonika o tondũ “mũei,” kana inyia wa syana, ũsũvĩaa syana syake. O na nĩwamathĩnĩkĩie o tondũ ĩthe wa syana ũthĩnĩkĩaa syana syake.—Soma 1 Athesalonika 2:7, 11, 12.

KŨKIAKISYA ANDŨ MA MŨSYĨ

15. Kĩanda kya kũmanyĩsya syana kĩnengetwe aaũ?

15 Ũndũ ũmwe waĩle kũsũanĩwa nĩ ũndũ mĩsyĩ yaĩle kũkiakiw’a na kũtetheew’a. Ve mavinda ala eũ kĩkundinĩ matonya kũkũlya Aklĩsto aima kĩ-veva mamatetheesye mamanye ũndũ matonya kũmanyĩsya syana syoo ũw’o, kana o makamakũlya maimanyĩsye Mbivilia nemo. Kwosana na Maandĩko, kĩanda kya kũmanyĩsya syana kĩnengetwe mũsyai. (Nth. 23:22; Aev. 6:1-4) Ĩndĩ mavinda amwe, wĩthĩaa asyai nĩmaĩle kũtetheew’a na nĩmatũngaa mũvea mũno angĩ meeka ũu. Ĩndĩ ũu ti kwasya kana mũsyai nĩwavetewa kĩanda kyake kya kũmanyĩsya syana. Mũsyai nĩwaĩle kũendeea kũea ngewa na syana syake kĩla ĩvinda.

16. Twaĩle kũlilikana kyaũ ĩla tũũtetheesya syana?

16 Ethĩwa mũsyai nĩwatw’a kana nũkwenda mũndũ ũngĩ emanyĩsye na syana syake, ũsu ũkũkũlw’a eke ũu ndaĩle kwĩyosea kĩanda kya mũsyai. Mavinda amwe ana-a-asa kana eĩtu-a-asa nĩmatonya kũkũlw’a memanyĩsye Mbivilia na syana sya asyai matendeeaw’a nĩ ũw’o. Ũla wakũlw’a eke ũu nĩwaĩle kũlilikana kana o na kũtw’ĩka nĩwe ũkũtetheesya mwana ũsu kĩ-veva, ti we mũsyai wake. Na atw’ĩka nũkwĩmanyĩsya Mbivilia na mwana ta ũsu, wĩthĩwa wĩ ũndũ wa ũĩ akeka ũu me mũsyĩ kwa mwana ũsu, asyai ma mwana me vo kana ve Mũklĩsto ũngĩ mũima. Ethĩwa ti ũu maĩle kũsomea vandũ vaseo menekee nĩ andũ. Meeka ũu mainenga mũndũ o na ũmwe kĩtumi kya kũmasũanĩĩa naĩ. O na vailyĩ ũu, ve wĩkwatyo kana ĩvinda yĩkavika asyai asu meanĩsye kĩanda kĩla manengetwe nĩ Ngai kya kũsũvĩa syana syoo kĩ-veva.

17. Syana itonya kũkiakisya andũ ma mĩsyĩ yoo ata?

17 Syana ila syĩmanyĩasya kũmwenda Ngai wa w’o na kũatĩĩa ũtao wake nitonya kũkiakisya mĩsyĩ yoo. Itonya kwĩka ũu kwa kũnenga asyai masyo ndaĩa na kũmatetheesya vala ve na vata. O na ĩngĩ, syekala syĩ ndĩkĩĩku, no syĩkĩe vinya ala angĩ mũsyĩ. Kwa ngelekany’o, mbua ya ĩvinda ya Noa ĩtanamba kua, ve nzyawa ĩmwe ya Sethi yeetawa Lameki yamũthaithaa Yeova. Ĩvinda yĩmwe Lameki aisye ũũ ĩũlũ wa mwanae, Noa: “Nĩwe ũkatũkiakisya wĩanĩ witũ na thĩnanĩ wa moko maitũ, kwondũ wa nthĩ ĩla Yeova waumanĩe.” Wathani ũsu weanĩiw’e ĩla kĩumo kĩla kyaumanĩwe nthĩ kyavetiwe. (Mwa. 5:29; 8:21) O nasyo syana ila syĩtĩkĩlaa kũlũmany’a na ũthaithi wa w’o nitonya kũkiakisya andũ ma mũsyĩ, na ikamatetheesya momĩĩsye mathĩna ma ĩvinda yĩĩ na mũthya maivonoka mũisyo mũnene kwĩ ĩla mbua ya ĩvinda ya Noa.

18. Nĩ kyaũ kĩtonya kũtũtetheesya tũkomĩĩsya twĩ na ũkũmbaũ ĩla twĩ matatwanĩ kana mathĩnanĩ?

18 Kũvoya, kũsũanĩa ngelekany’o sya andũ ala mawetetwe Mbivilianĩ, na kũtindany’a na andũ ma Yeova nĩ maũndũ matumĩte andũ milioni mbingĩ ĩvindanĩ yĩĩ makwata ũkiakisyo mathĩnanĩ moo. (Soma Savuli 145:18, 19.) Kũmanya kana Yeova nĩwe Ngai wa ũkiakisyo w’onthe nĩkũtũtetheeasya kũmĩĩsya twĩ na ũkũmbaũ mathĩna o na meva ala matonya kũtũkwata ũmũnthĩ na ĩvindanĩ yũkĩte.