Kĩla ũthi ũvoonĩ ũla wĩ vo

Kĩla ũthi nthĩnĩ wa ũvoo ũla wĩ vo

Ngũsĩ sya Yeova

Nyuva kĩthyomo Kikamba

Ũndũ Mawoni Ala Nzekalia Wooniw’e Matonya Ũkũtethya

Ũndũ Mawoni Ala Nzekalia Wooniw’e Matonya Ũkũtethya

“Nzyokeai, . . . nakwa ngamũsyokea.”—NZEK. 1:3.

MBATHI: 6, 20

1-3. (a) Kwailyĩ ata ĩvinda yĩla Nzekalia wambĩĩe kwathana? (b) Nĩkĩ Yeova weeie andũ make ‘mamũsyokee’?

ĨVUKUNĨ ya Nzekalia nĩvaandĩkĩtwe mawoni ma kũsengy’a ala mwathani ũsu wooniw’e. Kwa ngelekany’o, nĩwooniw’e ĩvuku ya kũkũnzwa yĩũlũkĩte, mũndũ mũka ũkunĩkĩwe kĩkavũnĩ, na aka elĩ me na nthwau ta sya ĩsaũ maũlũkĩte kĩsevenĩ. (Nzek. 5:1, 7-9) Nĩkĩ Yeova woonisye mwathani ũsu mawoni ta asu? Mbaĩ ya Isilaeli yailyĩ ata ĩvindanĩ yĩu? Nao mawoni asu ma Nzekalia matonya kũtũtethya ata ũmũnthĩ?

2 Mwaka wa 537 Klĩsto ate mũsyae, waĩ mwaka wa kũtana kwondũ wa andũ ma Yeova. Mwaka ũsu nĩw’o mathaiw’e ĩtina wa myaka 70 me atave nĩ ũsumbĩ wa Mbaviloni. Mavika Yelusaleme oou maĩ na ũthangaau mwingĩ wa kwaka ĩkalũ ĩngĩ na kwambĩĩa kũmũthaitha Yeova. Mwakanĩ wa 536 Klĩsto ate mũsyae, mũsingi wa ĩkalũ nĩwaakiwe. Ĩvinda yĩu andũ “mookĩlilye wasya mũnene, na kĩlonzo nĩkyeew’ĩkie kũasa.” (Esa. 3:10-13) Ĩndĩ ĩtina wa mĩthenya o mĩvũthũ amaitha nĩmambĩĩe kũsiĩĩa mwako ũsu. Kĩu nĩkyooaie  Aisilaeli ngoo. Kwoou nĩmakolile kwaka ĩkalũ na mathi kũsiany’a na nyũmba syoo na mĩũnda yoo. O na ĩtina wa myaka 16 kuma mũsingi wa ĩkalũ ya Yeova weekĩwa, ĩkalũ yĩyaĩ yaathela. Nũndũ wa ũu andũ ma Ngai maĩ na vata wa kũlilikanw’a kana maĩlĩte kũmũsyokea Yeova na maieka kũsembany’a mũno na maũndũ a moo. Yeova endaa mamũsyokee na mayambĩĩa ĩngĩ kũmũthaitha na ngoo ĩmwe mate na wia.

3 Nĩ kana Ngai alilikany’e andũ make ũndũ ũla mũnene watumie etĩkĩlya Mbaviloni ĩmathasye, atũmie mwathani Nzekalia aneene namo mwakanĩ wa 520 Klĩsto ate mũsyae. Ũalyũlo wa ĩsyĩtwa Nzekalia nĩ “Yeova Nĩwalilikana,” na no kwĩthĩwa ũalyũlo ũsu wamalilikanilye ũndũ ũũ ũmwe wa vata na wa w’o. Wamalilikanilye kana o na kau mo ene nĩmoolĩtwe ũndũ Yeova wamatangĩĩte, Yeova ndaĩ aaũlwa nĩmo. (Soma Nzekalia 1:3, 4.) Nĩwamaĩkĩĩthisye kana nĩwesaa kũmatetheesya matũngĩĩe ũthaithi wa w’o, ĩndĩ nĩwasyokie amakany’a vate ngũĩ kana ndemetĩkĩla ethĩwa maimũthũkũma na ngoo mbĩanĩu. Ekai twone ũndũ woni wa thanthatũ na wa mũonza ũla Yeova woonisye Nzekalia wamaamũkisye masyoke wĩanĩ. O na nĩtũkwona ũndũ mawoni asu me elĩ matonya kũtũtetheesya ũmũnthĩ.

NGAI NŨSILĨLAA ALA MOYAA

4. Woni wa thanthatũ wa Nzekalia waĩ ĩũlũ wa kyaũ? Nĩkĩ ĩvuku yĩu wooniw’e yaandĩkĩtwe ngalĩko syelĩ? (Sisya visa wa 1 ĩthangũnĩ ya 21.)

4 Kĩlungu kya 5 kya ĩvuku ya Nzekalia kyambĩĩe na woni ũmwe wa ũsengy’o. (Soma Nzekalia 5:1, 2.) Nzekalia ooniw’e ĩvuku ya kũkũnzwa yĩũlũkĩte. Ĩvuku yĩu yaĩ na ũasa wa vuti ta 30 (mita 9) na ũthanthau wa vuti ta 15 (mita 4.5)! Ĩvuku yĩu yaĩ ĩkũnzũe yeteele o kũsomwa. Yaandĩkĩtwe ngalĩko syelĩ ũvoo wa ũsilĩlo. (Nzek. 5:3) Nĩkwĩthĩwa ĩvinda yĩu ĩvuku ya kũkũnzwa yaandĩkawa o ngalĩko ĩmwe tũ, no nginya yĩu ya Nzekalia yĩthĩwe yaandĩkĩtwe ũvoo mũito na ũte wa ngũĩ nũndũ yaandĩkĩtwe ngalĩko syelĩ.

No nginya Aklĩsto mevathane na mũthemba o na wĩva wa ũng’ei (Sisya kalungu ka 5-7)

5, 6. Yeova osaa ũng’ei ata o na ethĩwa nĩ wa mũthemba wĩva?

5 Soma Nzekalia 5:3, 4O na kau kĩla mũndũ akaumya ũtalo mbee wa Yeova, ala metanĩaw’a na ĩsyĩtwa yake makaumya ũtalo mũnenange. Ala mamwendete Ngai nĩmethĩawa mesĩ kana ũng’ei o na wĩva ‘nũvũthasya ĩsyĩtwa ya Ngai woo.’ (Nth. 30:8, 9, The Holy Bible in Current Kikamba Language) O na mũndũ akatw’ĩka eonaa e na kĩtumi kĩseũvĩte ata ayũya, twaĩle kũmanya kana ũla wũyaa onanasya ĩtomo yake nĩyo ya vata kwĩ Ngai na kana nĩwendete malĩ mũno vyũ. Ethĩawa aivũthya mwĩao wa Ngai. Ndonaa Yeova e wa vata, o na ndonaa ĩsyĩtwa yake yĩ ya vata.

6 Nĩwoona kana ĩandĩko ya Nzekalia 5:3, 4 yaĩtye “kĩumo . . . kĩkalika nyũmbanĩ ya kĩng’ei, . . . na kĩkekala katĩ wa nyũmba yake, na kĩkamĩmina”? Vai mũndũ ũsiĩĩa ũsilĩlo wa Yeova na ituĩ kana ivulĩ. Vai mũthũkũmi o na ũmwe wake wĩka ũthũku evithĩte na aiema kũmumĩlya nĩ kana amũsilĩle. O na mũndũ akoya na aivitha silikalĩ, anene make wĩanĩ, atumĩa ma kĩkundi, kana asyai, ndesa kũvitha Ngai, nũndũ Ngai ũsu aĩtye kana akaĩkĩĩthya ũng’ei w’onthe nĩwaumĩlw’a methonĩ. (Aevl. 4:13) Twĩw’aa twĩ eanĩe ta kĩ kwĩthĩwa tũtumĩte ndũũ na andũ meũtata ũndũ matonya methĩwe na mĩendele mĩseo “maũndũnĩ onthe”!—Aevl. 13:18.

7. Tũtonya kwĩka ata tũikakwatwe nĩ ũsilĩlo ũla wĩ yĩla ĩvukunĩ ya kũkũnzwa yĩũlũkĩte?

7 Vai ũng’ei o na ũmwe Yeova wendete. Twonaa yĩ ndaĩa nene kwĩkala kwosana na myolooto ya Yeova ya mwĩkalĩle nĩ kana tũikese kũtuma angĩ mavũthya ĩsyĩtwa yake. Tweeka ũu no kwĩthĩwa tũtakakwatwa nĩ ũsilĩlo ũla Yeova ũkaetee ala matũlaa mĩao yake na ngũlũ.

 KWĨANĨSYA WĨVĨTO WITŨ “KĨLA MŨTHENYA”

8-10. (a) Kwĩvĩta nĩ kwĩka ata? (b) Nĩ wĩvĩto wĩva Mũsumbĩ Nzetekia ũtaaĩanĩsya?

8 Ũvoo ũla ũatĩĩe yĩla ĩvukunĩ ya kũkũnzwa wĩ na ũkany’o kwa ũla ‘wĩvĩtaa ũvũngũ na syĩtwa ya Ngai.’ (Nzek. 5:4) Mũndũ eevĩta ethĩawa eeyĩava kana kĩndũ kĩna nĩ kya w’o, kana akeyĩava nũkwĩka kana ndakeka ũndũ mũna.

9 Ti ũndũ mũnini kwĩvĩta na ĩsyĩtwa ya Yeova. Kĩu twĩkyona nesa twasũanĩa ĩũlũ wa mũsumbĩ wa mũthya ũla wasumbĩkie Yelusaleme. Nzetekia nĩweevĩtie na ĩsyĩtwa ya Yeova asya kana akamwĩw’aa na kũmũthũkũma mũsumbĩ wa Mbaviloni. Ĩndĩ Nzetekia ndaaĩanĩsya kĩu weeyĩavie. Nũndũ wa ũu Yeova amũsilĩle na ndeto ii: “O tondũ nyie . . . nĩ thayũ, kwa w’o mũndũ ũsu [Nzetekia] akakw’ĩĩa Mbavilonĩ, nthĩ ya mũsumbĩ ũla wamũtw’ĩkĩthisye mũsumbĩ, ĩndĩ mũndũ ũsu avũthĩĩsya wĩvĩto wake na aananga ũtianĩo wake.”—Esek. 17:16, BCK.

10 Nũndũ Mũsumbĩ Nzetekia nĩweevĩtĩte na ĩsyĩtwa ya Ngai, Yeova endaa eanĩsye wĩvĩto ũsu. (2 Mav. 36:13) Ĩndĩ Nzetekia ndaaĩanĩsya wĩvĩto wake nũndũ aendie kũmantha ũtethyo Misili nongi kana nĩwuma ungu wa Mbaviloni. Kĩu kĩyaamũtethya.—Esek. 17:11-15, 17, 18.

11, 12. (a) Nĩ wĩvĩto wĩva wa vata vyũ twaaĩvĩta? (b) Twaĩle kwĩkaa ata kĩla mũthenya twasũanĩa wĩvĩto ũla tweevĩtie wa kũmũthũkũma Yeova?

11 Nĩtwoona kana Yeova nĩwĩthĩawa ethukĩĩsye ĩla tũkwĩvĩta. Ndosaa mawĩvĩto ala twĩvĩtĩte ta ũndũ mũnini, na kwoou no nginya tũmeanĩsye ethĩwa nĩtũkwenda atwende. (Sav. 76:11) Vai wĩvĩto wa vata ta ũla mũndũ wĩvĩtaa ĩla ũkwĩyumya amũthũkũmae Yeova. Ĩla ũkwĩvĩta wĩvĩto ũsu ũmũvoyaa Yeova ũkamwĩa kana ũkamũthũkũmaa mavinda onthe kwĩ kwiũ na kwĩ kweũ.

12 Tũtonya ata kwĩanĩsya wĩvĩto ũsu tweevĩtĩe Yeova? Ĩtambya yĩla twosaa ĩla twakomana na matatwa manene na manini nĩyaĩle kwonany’a kana nĩtũtw’ĩte kwĩanĩsya wĩvĩto  witũ wa kũmũtaĩaa Yeova “kĩla mũthenya.” (Sav. 61:8) Kwa ngelekany’o, mũndũ mũthũkũmaa ĩmwe kana mũsomaa ĩmwe nũtonya kũũvũĩa ngũĩ nthũku. We no wone ũsu ta mwanya wa kwonany’a kana ‘nũtanĩaa nzĩa sya Yeova’ na ũitila ngũĩ sya mũthemba ũsu? (Nth. 23:26) Kana ethĩwa mũsyĩ kwitũ ti onthe Ngũsĩ, nĩtũmũvoyaa Yeova atũtetheesye tũendeee kwĩthĩwa na mwĩkalĩle wa Kĩklĩsto o na ethĩwa vai ũngĩ vau mũsyĩ wĩ na wendi ta witũ? Nĩtũmũvoyaa Asa witũ wa ĩtunĩ kĩla mũthenya nĩ kana tũmũtũngĩe mũvea nũndũ wa kũtũtongoesya na kũtwenda? Kĩla mũthenya nĩtũmanthaa ĩvinda ya kũsoma Mbivilia? Maũndũ asu tyo mo tũtonya kwasya twamwathie Yeova ĩla tweeyumisye tũmũthũkũme? No nginya twĩthĩwe twĩ ewi nĩ kana twĩanĩsye wĩvĩto ũsu twamwĩvĩtĩe Yeova. Kũmũthaitha Yeova na ngoo yonthe kwonanasya kana nĩtũmwendete na nĩtweeyumisye vyũ tũtw’ĩke make. Tũithaithaa no kwĩthĩwa nĩkũthaithawa. Tũmũthaithaa Yeova nũndũ nĩtwendete kũmũthaitha. Tweanĩsya kĩla twamwathie tũilea kwona ũseo nũndũ athĩte ala mamũthũkũmaa me aĩkĩĩku ĩvinda ĩseo mũno.—Kũt. 10:12, 13.

13. Woni wa thanthatũ wa Nzekalia wĩtũmanyĩsya kyaũ?

13 Woni wa thanthatũ ũla Nzekalia wooniw’e nĩwatũtetheesya twamanya kana ala mamwendete Yeova maĩlĩte kwĩvathana na ũng’ei w’onthe vala wavika na nĩmaĩlĩte kwĩanĩsya kĩla meevĩta. Na nĩtwoona kana Yeova ndaaĩkĩsya Aisilaeli ngoo o na kau mekalaa maimũvĩtĩsya. Nĩwaeleawa kana maĩ na ĩvinda yetu nũndũ mathyũlũlũkĩtwe nĩ amaitha. Yeova nĩ ngelekany’o nzeo mũno kwitũ nũndũ nĩwĩanĩasya kĩla wathana, na kwoou no atũtetheesye o naitũ twĩanĩsye kĩla tweevĩta. Ũtethyo ũmwe ũtũnengete nĩ kũtwatha kana o mĩtũkĩ nũkũvetanga ũthũku w’onthe ĩũlũ wa nthĩ. Woni wa mũonza ũla Nzekalia wooniw’e nũũtũĩkĩĩthya kana Yeova akeanĩsya watho ũsu.

ŨTHŨKU ‘NĨWĨKALĨTW’E VANDŨ VAW’O’

14, 15. (a) Nzekalia ooniw’e kyaũ woninĩ wake wa mũonza? (Sisya visa wa 2 ĩthangũnĩ ya 21.) (b) Nĩ kyaũ kĩelekanĩtw’e na ũla mũndũ mũka wĩ kĩla kĩkavũnĩ kĩtĩtwe eva, na nĩkĩ ũkunĩkĩwe vau?

14 Nzekalia amina kwonw’a yĩla ĩvuku ya kũkũnzwa yĩũlũkĩte, eeiwe nĩ mũlaĩka ‘okĩlye metho make.’ Ookĩlya metho ooniw’e kyaũ? Ooniw’e woni wa mũonza na woninĩ ũsu vaĩ kĩkavũ kĩtĩtwe “eva” kyumĩte kĩthi. (Soma Nzekalia 5:5-8.) Kĩkavũ kĩu kĩyaĩ kĩnini ĩndĩ kĩyaĩ kĩnene mũno na kyaĩ na ngunĩko ya “ĩvulũ.” Ngunĩko yakunũwa Nzekalia oonie “mũndũ mũka wĩkalĩte katĩ wa eva.” Mũlaĩka amũtavisye kana mũndũ mũka ũsu wĩ kĩkavũnĩ kĩu nĩ “Ũthũku.” Kwasũanĩa ũndũ Nzekalia watelemile ĩla woonie mũndũ mũka ũsu aitata kwĩkusũũkya aume vau wavingĩwe! Mũlaĩka ũsu o na ndaananga saa. Atũngie mũndũ mũka ũsu kĩkavũnĩ nthĩnĩ na akĩkunĩka vyũ na ngunĩko ngito mũno. Woni ũsu wĩtũmanyĩsya kyaũ?

15 Wĩtũmanyĩsya kana Yeova ndatonya kũmĩĩsya ũthũku o na ũmwe katĩ wa andũ make. Oona ũndũ ũthũku aũsiĩĩaa na ayosa ĩtambya mĩtũkĩ mũno aũvete. (1 Ako. 5:13) Tũi na nzika na kĩu nũndũ ũla mũlaĩka oosie ĩla ngunĩko ya ĩvulũ na mĩtũkĩ akunĩka ĩngĩ kĩla kĩkavũ.

Yeova avetie kyonthe kĩla kyaĩ kĩvukya ũthaithi wa w’o (Sisya kalungu ka 16-18)

16. (a) Nzekalia oonie kĩla kĩkavũ kyeekanwa nakyo ata? (Sisya visa wa 3 ĩthangũnĩ ya 21.) (b) Ala aka elĩ me na nthwau matwaie kĩkavũ kĩu va?

16 Ĩtina wa Nzekalia kwonw’a kĩkavũ, asyokie oonw’a aka elĩ me na nthwau syĩ na vinya ta sya ĩsaũ. (Soma Nzekalia 5:9-11.) Aka asu elĩ maĩ kĩvathũkany’o vyũ na ũla mũndũ mũka wakunĩkĩwe kĩkavũnĩ. Aka asu matheeie na nthwau syoo moosa kĩla kĩkavũ kĩ na “Ũthũku” na maũlũka nakyo. Makĩtwaie va? Matwaie kĩkavũ kĩu kĩ na Ũthũku “nthĩ ya Sinali,” kana Mbaviloni. Nĩkĩ matwaie kĩkavũ kĩu Mbaviloni?

17, 18. (a) Nĩkĩ “Ũthũku” weeiwe ‘vandũ vaw’o’ nĩ Sinali? (b) Twaĩlĩte kwĩka ũtwi wĩva ĩũlũ wa ũthũku?

 17 Aisilaeli ala matwĩe ĩvinda ya Nzekalia nĩmakwatisye nĩkĩ nthĩ ya Sinali yaĩ vandũ vaseo va kũtwaa Ũthũku. Ĩvindanĩ yĩu Nzekalia na Ayuti ala angĩ nĩmeesĩ ũndũ Sinali, kana Mbaviloni, yausũĩte ũthũku. Nĩkwĩthĩwa kũu nĩkw’o meanĩe, no nginya wĩthĩe me kũu meekĩaa kĩthito kingĩ kĩla mũthenya maikese kwĩthĩwa na mwĩkalĩle mũvuku ũla waĩ nthĩ ĩsu ya andũ matamwĩsĩ Ngai, na maitata maikese kũthaitha mĩvw’anano tamo. Vate nzika, woni ũsu nĩwamekĩie vinya nũndũ wamaĩkĩĩthisye kana Yeova ndaketĩkĩla ũthaithi wake ũvukw’e!

18 Ĩndĩ woni ũsu nĩwalilikanilye Ayuti kana maĩ na kĩanda kya kũtata ũndũ matonya maikavukye ũthaithi wa w’o. Ũthũku ndwĩsa kwĩtĩkĩlw’a ũlike na ũitũa katĩ wa andũ ma Yeova. Ũseũvyo wa Ngai nĩ mũtheu na Ngai witũ wĩ wendo atũsũvĩaa twĩ vau, na kwoou twĩ na kĩanda kya kũtata ũndũ tũtonya tũwĩkalye wĩ mũtheu. Ithyĩ nĩtwĩthĩawa na wendi wa kwĩkalya ũseũvyo wa Yeova wĩ mũtheu? Ũthũku o na wĩva ndwĩsa kũekwa katĩ wa andũ ma Yeova.

ANDŨ ALA METHEETYE NĨMAMŨTAĨAA YEOVA

19. Ala mawoni ma ũsengy’a Nzekalia wooniw’e metũtethya ata?

19 Woni wa thanthatũ na wa mũonza wa Nzekalia wĩ na ũkany’o ũte wa ngũĩ kwondũ wa ala me mũtuo wa kwĩka kĩla kĩtaĩle. Mawoni asu metũlilikany’a kana Yeova ndesa kũmĩĩsya ũthũku. Ala mamũthaithaa na ngoo ntheu no nginya mamene ũthũku na ngoo yonthe. O na Asa witũ wa ĩtunĩ atũmĩĩte mĩsoa ĩsu kũtũĩkĩĩthya ũndũ ũmwe wa vata. Ũndũ ũsu nĩ kana tweekĩa kĩthito twĩthĩwe na mwĩkalĩle ũla waĩle, Ngai akatũsũvĩaa na tũikekalaa na wia wa kũkwatwa nĩ kĩla kĩumo kĩthũku. Vandũ va ũu akatanĩaa kũtũathima. Kĩthito kĩla tweekĩa twĩyĩkalye twĩ atheu o na kau nthĩ yusĩe ũthũku, kĩikaleaa kwĩthĩwa na mosyao maseo. Ndũkaye nzika o na vanini kana kwa vinya wa Yeova no tũsinde! Ĩndĩ twĩsĩ ata kana ũthaithi wa w’o ndwĩsa kũthela o na kau nthĩ ĩno yusĩe andũ matekaa kwenda kwa Ngai? Na twĩsĩ ata kana Yeova nũkũendeea kũsũvĩa ũseũvyo wake kavindanĩ kaa tweteele ũla thĩna mũnene? Ĩsomo yĩla yĩatĩĩe nĩyĩneeneete makũlyo asu.