Content de lai

Malawm Ni Hpe Lai U

 Prat Labau

Hkristan Sali Wunli Gaw Ngai Hpe Galu Kaba Wa Shangun

Hkristan Sali Wunli Gaw Ngai Hpe Galu Kaba Wa Shangun

HTAT la ai nsin hta, hka hpung la grai ja nna, deng mi daram dam lada ai Nija Hka Nu gaw anhte a shawng hta lwi nga ai. Dai shaloi, Naijiria Mungdan hta majan mung grai sawng nga ai. Ndai hka nu hpe rap na matu mung grai shoihpa nga ai. Dai zawn shoihpa nga ai masa hte, anhte chyahkring hkring hkrum ai. Dai zawn masa de ngai gara hku du mat ai kun? Ngai n shangai shi ai aten hta hpa byin wa ai hpe bai tsun dan na.

1913, New York City hta, awa John Mills hkalup hkam ai. Dai shaloi shi asak 25 re. Hpunau Russell gaw hkalup mungga jaw ai. Hkalup hkam nna kade n na yang, awa gaw Trinidad mung de bai wa ai. Dai hta, grai myit rawt ai Chyum jawng ma Kawnsaten Hpama hte hkungran ai. Wa gaw shi a manang William R. Brown hpe “Hpan Da Ai Lam Kamung Naura” sumla hkrung madun ai shaloi karum ya ai. 1923 hta, Brown yan la gaw Sinna Africa de lit shatsam hkrum ai. Dai aten du hkra awa shi hpe karum ya ai. Sumsing lamu myit mada lam nga ai nu yan wa gaw, Trinidad mung kaw sha matut nna nga ai.

Anhte Hpe Tsawra Ai Nu Yan Wa

Nu yan wa kaw kasha 9 nga nna, Sin Langchyi Chyum Laika Hte Garan Laika Hpung a ningbaw re ai Ruhterford a amying hpe kasha alat hpe shamying da ya ai. Ma naw mahtang re ai ngai gaw 1922, December 30 hta shangai wa ai. Nye a amying hpe gaw, Aja Prat (ya Dum Hprang!) a edita re ai Clayton J. Woodworth a amying hpe jaw da ai. Nu yan wa gaw, anhte yawng hpe laika sharin ya ai. Raitim, laksan hku nna gaw wenyi bandung ni hpe ahkyak shatai chye hkra sharin ya ai. Nu gaw Chyum Laika hpe masha ni grai myit lawm wa hkra tsun shaleng dan lu ai atsam nga ai. Wa gaw anhte hpe Chyum Laika labau ni hpe tsun dan ai hpe grai ra sharawng ai. Gaja wa shingran mu wa hkra, hkrang shala nna tsun dan chye ai.

Shanhte shakut shaja ai lam a majaw, kaja ai akyu ni lu wa ai. La kasha 5 kaw nna 3 gaw Gilead Chyum Jawng lu lung ai. Nye kanau numsha 3 gaw, Trinidad hte Tobago mung hta, shaning law law ningshawng galaw wa ai. Nu yan wa gaw kasi kaja madun let sharin achyin ya ai majaw, anhte yawng “Yehowa a nta” hta nga kaba lu wa ai. Shan a n-gun jaw ga gaw ‘Karai Kasang a wang’ hta galu kaba wa nna, dai hta nga lu na matu karum ya wa ai.​—⁠Shk 92:13.

Anhte a nta gaw hkaw tsun bungli galaw na matu hkrum zup ai madung shara byin wa ai. Ningshawng ni gaw dai hta hkrum zup nna, Trinidad mung de sa chyai ai Sasana galaw ai Kanediyan amyu masha hpunau Jaw Yong a lam chyahkring hkring tsun ma ai. Nu yan wa gaw, moi shanhte  hte arau magam gun wa nna, Sinna Africa de htawt mat ai hpunau Brown yan la a lam hpe myit rawt let tsun dan ai. Dai hku tsun dan ai lam ni gaw, ngai asak 10 ning du ai shaloi, hkaw tsun bungli galaw hpang na matu shadut ya ai.

Shawng Nnan Na Galaw Ai Lam Ni

Dai prat hta anhte a magazine ni gaw shut shai ai nawku htung ni a lam, law hpa ai hpaga lam hte n kaja ai mung masa lam ni hpe, masha ni mu hkra grai dan leng hkra tsun dan ai. Dai majaw, 1936 hta, nawku htung ningbaw ni gaw, Sin Langchyi hpung kaw nna shapraw ai laili laika ni hpe hkum pat na matu Trinidad mung a asuya ni hpe shadut ya ai. Anhte a laili laika ni hpe hkum pat da tim, dai laika ni yawng ma mat ai du hkra hkaw tsun magam hta garan wa ai. Garan laika ni, ndau shana laika ni hpe lang nna, shiga ndau shana sa ai lam ni, lagaw leng hte sa ai lam ni galaw ga ai. Nsen jak lawm ai mawdaw hpung hte rau, Tunapuna mare kaw nna Trinidad mung a grai tsan ai shara de du hkra anhte hkaw tsun ga ai. Grai myit kahpra hpa re. Dai zawn wenyi lam shamu shamawt ai lam a majaw, ngai asak 16 hta hkalup hkam wa ai.

Tunapuna nsen jak-mawdaw hpung

Anhte kun dinghku a wenyi sali wunli hte dai zawn mahkrum madup ni gaw, sasana galaw mayu ai myit nga hkra ngai hpe shadut ya ai. Dai myit jasat gaw matut nna nga taw ai majaw, 1944 hta Aruba mungdan de sa mat wa nna, Hpunau Edmund W. Cummings hte arau magam gun wa ai. 1945 ning Myit Dum Poi hpe anhte marai 10 arau galaw lu ai majaw, grai pyaw ga ai. Hpang shaning hta, dai zun lawng kaw shawng nnan na nawku hpung hpe gaw de lu wa ai.

Oris hte arau galu kaba wa ai nye a prat nnan

Dai hpang, bungli manang Oris Williams hpe masat kaman sakse hkam wa ai. Oris gaw, moi shi hkap la wa ai makam masham lam a majaw, ngai hpe grai ningdang wa ai. Chyum Laika hkaja ai kaw nna, Karai Kasang a teng man ai lam ni hpe shi chye na wa nna 1947, January 5 hta hkalup hkam wa ai. Aten ni na wa ai hpang, an shada grai tsawra ai majaw, hkungran la ai. 1950 November hta shi ningshawng galaw hpang wa ai. Oris hte arau nye prat gaw rawt jat galu kaba wa ai.

Naijiria Hta Ngwi Pyaw Let Magam Gun

1955 hta, Gilead Jawng lung na matu an saw shaga hkrum ai. Dai jawng lung na matu an hkyen lajang ra ai majaw, bungli hkring kau ai. Nta hte kaga arung arai ni hpe dut kau nna Aruba mungdan hpe shakram da ai. 1956 July 29 hta, 27 lang na Gilead Jawng yu wa nna, Naijiria de lit shatsam hkrum ai.

1957, Naijiria Lago hta Behtela nta masha ni hte arau

Oris gaw bai myit yu nna ndai hku tsun ai: “Yehowa a wenyi gaw, sasana magam gun langai hku nna masa amyu myu hta chye nga hkra marai langai hpe karum ya lu ai. Nye madu wa hte n bung ai sha, ngai gaw sasana magam n gun mayu ai. Nta kaw nga nna ma ni hpe sha bau maka mayu ai. Kabu gara shiga hpe hkyak hkyak hkaw tsun ra na hpe ngai chye wa ai shaloi, nye a myit jasat galai shai wa ai. Gilead jawng ngut ai hpang, ngai gaw sasana magam gun hku nna kabu gara shiga hkaw tsun na matu myit rawt jat wa ai. Kwin Meri ngu ai sanghpaw ntsa de anhte lung ai shaloi, Hpunau Knorr rung kaw nna, Hpunau Wawt Tawntan gaw anhte hpe ‘ngwi pyaw ai hkrun lam rai u ga’ ngu nna sa shakram ai. Anhte Behtela kaw magam gun ra na re ngu shi tsun ai. ‘N galaw ai’ ngu nna nsa shaw let ngai tsun ai. Raitim, ngai alawan galai shai kau ai. Dai hpang, lit amyu myu lu ai Behtela magam bungli hpe ra sharawng mat ai. Manam tau hku nna magam gun ai hpe ngai ra sharawng dik htum re. Masha ni hpe ngai grai tsawra ai. Dai hta amu gun ai shaloi, Naijiria kaw nna hpunau nauna ni hte ding tawk hkrum lu ai majaw re. Hpunau nauna law law gaw, grai pu ba let nhpu hte mawng, kawsi hpang gara let du wa ma ai. Shanhte ra nga ai malu masha daw ya lu nna shalan shabran ya lu ai majaw grai kabu ai. Dai hta galaw ai amu yawng gaw, Yehowa a matu manu dan ai magam bungli re ai majaw, ngai hpe myit dik lam hte ngwi pyaw lam lu shangun ai.” Re, magam lit yawng gaw an hpe galu kaba rawt jat shangun ai.

1961 Trinidad mungdan kaw nga ai nta masha ni hpe bai sa jahkrum ai shaloi, Hpunau Brown gaw Africa kaw nna mahkrum madup nkau mi hpe tsun dan ai. Dai hpang, ngai gaw Naijiria kaw nna rawt jat wa ai lam ni hpe tsun dan ai. Hpunau Brown gaw ngai hpe ahpum nna, awa hpe ndai hku tsun ai: “Jani, nang gaw Africa de n du yu ai. Raitim, Na kasha gaw du yu sai.” Awa ndai hku bai tsun ai: “Wa sha, matut shakut u!” Dai zawn wenyi lam hta kung kyang ai ni a n-gun jaw ga gaw, nye a hkaw tsun magam hpe ngut kre hkra, galaw mayu ai myit grau nga wa hkra karum ya ai.

William “Bible” Brown hte shi a ningrum ningtau jan Antonia gaw anhte hpe grai n-gun jaw

1962 hta, shata 10 na ai 37 lang na Gilead Jawng bai lung na matu ahkaw ahkang kaba lu wa ai. Naijiria ginjaw garan rung hpe woi awn ai Hpunau Wehprat Gug gaw, 38 lang na Gilead Jawng lu lung nna, England mung de lit shatsam hkrum ai. Dai majaw, Naijiria  ginjaw garan rung hpe woi awn na matu ngai lit lu wa ai. Hpunau Brown a kasi ningli hpe hkan sa ai hku nna, shara law law de bu hkawm ai majaw, Naijiria kaw nna hpunau ni hpe hku hkau wa nna tsawra wa ai. Rawt jat galu kaba ngut sai mungdan ni zawn, shanhte hta arung arai law law n nga ai. Raitim, lachyum nga ai prat gaw, ja gumhpraw hte arung arai ni hta n madung ai lam shanhte a ngwi pyaw ai lam hte myit dik ai lam gaw madun dan nga ai. Shanhte gaw san seng nna, htap htuk ai hku bu hpun let zuphpawng ni hpe sa lung ai hpe mu lu ai majaw grai kabu ai. Ginwang zuphpawng ni sa lung ai shaloi, law malawng gaw, rai htaw ai mawdaw, buga hta galaw ai mawdaw (bolekajas) * ni jawn nna sa wa ai. Dai mawdaw ni hta grai laklai ai ga malai ni ka shakap da ai. Ga malai langai gaw: “Ntsin nsi ni gaw grai kaba ai panglai byin shangun lu ai.”

Dai ga malai gaw grai nan jaw ai. An yan hte hpawn, hpunau nauna langai hpra a shakut shaja ai lam shagu gaw, akyu nga shangun ai. 1974 hta, Amerikan mungdan ngut yang, Naijiria gaw hkaw tsun masha sen mi jan nga ai shawng nnan mungdan byin wa ai. Magam bungli ni gaw grai rawt jat galu kaba wa ai.

Dai hku rawt jat nga ai aten hta, 1967 kaw nna 1970 du hkra grai sawng ai Naijiria Mungdan Majan byin wa ai. Shata hku na hkra, Nija Hka Nu a maga mi kaw nga ai Biafran mare na hpunau nauna ni gaw, ginjaw garan rung hte matut mahkai lam n lu mat ai. Dai majaw, anhte gaw shanhte hpe laili laika ni hte lam matsun ni jaw na matu anhte hta lit nga wa ai. Ga nhpaw hta tsun da ai hte maren, Yehowa hpe akyu hpyi nna kamhpa let, dai hka nu hpe chyahkring hkring rap ra wa ai.

Nija hka nu hpe lai ra ai shaloi na shoihpa ni, sai rawt nga ai hpyen la ni a shoihpa, ana zinli ni hte kaga mayak mahkak ni hkrum wa ai hpe myi hta pra pra naw mu ai. Ntsen ai myi hte sha yu nga ai asuya hpyen dap ni hpe lai ra ai raitim, pat shingdang da ai wora hkran kaw rai yang, grau nna pyi hkrit ra ai. Kalang mi hta, hka hpung la ja ai Nija Hka Nu hpe shana aten hta, ka-nu hkali jawn let Asaba mare kaw nna Onitsha mare de rap nna, dai hpang Enugu mare hta nga ai woi awn ai hpunau ni hpe n-gun sa jaw ai. Shana aten hta wan n mai shatu ai shara re ai Aba mare hta nga ai myitsu salang ni hpe mung n-gun jaw na matu bu hkawn ai. Pot Harkawt mare hta zuphpawng galaw nga ai shaloi, akyu hpyi nna alawan shangut kau ra ai. Hpa majaw nga yang, mare shinggan hta nga ai Biafran rawt malan hpung ni hpe, mung hpawm asuya hpyen dap ni sa gasat ai majaw re.

Hpunau ni hpe Yehowa grai tsawra ai lam kam shangun na matu hte lapran nga ai lam, kahkyin gumdin ra ai lam hte seng ai hpaji jaw ga ni tsun ra ai majaw, zuphpawng ni gaw grai ahkyak ai. Naijiria kaw na hpunau nauna ni gaw, grai sawng ai manghkang ni hpe tawt lai lu wa ai. Shanhte gaw amyu n bung ai ni hpe nju n dawng ai myit hpe tawt lai lu nna, tsawra myit hte Hkristan kahkyin gumdin ai lam hpe madun lu ma ai. Manghkang grai law ai aten ni hta shanhte maga de karum ya lu ai gaw ahkaw ahkang kaba re.

1969, New York, Yanki Ginsup Pa hta galaw ai “Ga Ntsa De Ngwi Pyaw Shangun Na” ngu ai Mungdan Ga Daga Zuphpawng hta Hpunau Milton G. Henschel gaw, tingnyang up re. Ngai gaw shi hpe karum ya ai wa re ai majaw, shi kaw na grai sharin la lu ai. Dai gaw 1970 hta, Naijiria, Lago kaw galaw na “Sharawng Awng Ai Masha Ni” ngu ai Mungdan Ga Daga Zuphpawng a matu hkrak sha rai mat ai. Mungdan majan byin ngut nna, kade n na yang dai hku galaw lu ai gaw, Yehowa a shaman chyeju majaw re. Zuphpawng hpe amyu ga 17 hte galaw wa ai majaw mauhpa lam re. Marai 121,128 sa lung ai. Amerikan hte England kaw nna laksan shap da ai nbung li hte Hpunau Knorr, Hpunau Henschel hte manam nkau mi sa wa ai. Pentikoti poi ngut ai hpang, law dik htum hkalup hkam ai lamang hpe shanhte mu lu wa ai. Sape nnan 3,775 hkalup hkam wa ai. Dai zuphpawng hpe woi awn ra ai gaw, nye a prat hta amu law dik htum aten rai na re. Kaga mungdan ni a rawt jat ai lam hte shingdaw dat na nga yang, hkaw tsun masha ni laklai ai hku rawt jat wa ai hpe mu lu ai.

“Sharawng Awng Ai Masha Ni” ngu ai Mungdan Ga Daga Zuphpawng hta Ibo amyu ga hte hpawn, amyu ga 17 shaga ai marai 121,128 lung ma ai

Naijiria hta shaning 30 jan magam gun ai laman, kalang lang ninghtawn hpung kawan hku nna magam gun ai. Kalang lang ginwang daw (zone) hpung kawan hku nna Sinna Africa de sa ai. Sasana magam gun ai ni gaw, langai hpra hku nna lanu lahku hkrum ai, n-gun jaw hkrum ai majaw, grai chyeju dum na re. Shanhte hpe n kabai da ai ngu chye hkra n-gun jaw lu ai gaw, nye matu laksan ahkaw ahkang re. Hpunau nauna ni hpe teng sha myit lawm ai lam madun ai gaw, Yehowa a magam hta shanhte matut shang lawm lu hkra karum ya ai rai nna, Yehowa a uhpung matut ngang kang nna matut kahkyin gumdin na matu karum ya nga ai re.

Machyi makaw hkrum ai lam ni hte mungdan majan a majaw byin wa ai manghkang ni hpe Yehowa karum shingtau ya ai majaw sha, anhte tawt lai lu ai re.  Yehowa shaman chyeju jaw wa ai gaw dan leng nga ai. Oris ndai hku tsun ai:

“An lahkawng chyahkring hkring hka li bu ai. Kalang mi hta, Worth gaw malap mat nna, Lago tsi rung de du mat ai. Shi asak hkrung yang she hkrung na ngu tsun ma ai. Raitim, kabu hpa gaw shi bai kaja wa ai. Shi bai dum wa ai shaloi, shi hpe yu lanu lahku ya nga ai tsi sara hpe Karai Kasang a Mungdan lam tsun dan ai. Hpang hta, Worth hte ngai gaw, tsi sara Nwambiwe hpang de sa chyai nna, shi a myit lawm ai lam hpe rawt jat hkra karum ya wa ai. Shi gaw teng man lam hpe hkap la nna, hpang hta, Aba mare kaw myitsu salang byin wa ai. Ngai mung masha ni hpe grai karum ya wa ai. Makam masham grai ja ai Musalim ni hpe pyi, Yehowa hpe nawku wa ai du hkra karum ya lu wa ai. Naijiria masha ni a htung hking lailen ni hte amyu ga ni hpe chye wa nna shanhte hpe tsawra lu wa ai gaw an a matu kabu hpa lam re.”

Ndai gaw sharin la lu ai lam langai re: Anhte hte htung hking lailen n bung ai hpunau nauna ni hpe tsawra chye hkra sharin la ai gaw, maigan mung hta ang ai anhte a lit hpe awng dang shangun ai.

Lit Nnan Ni

Naijiria Behtela hta magam gun ngut ai hpang, an gaw 1987 hta, Karibiyan St. Lusiya zun lawng kaw sasana magam gun na matu lit nnan lu wa ai. Dai lit hpe grai ra sharawng ai. Raitim, mayak mahkak nnan ni gaw hkrum wa ai. Africa hte n bung ai sha, ndai St. Lusiya kaw na la ni gaw, num law law la ma ai. Manghkang gaw, yan la ni tara shang n hkungran ai sha arau nga ai lam re. Karai Kasang Mungga a atsam gaw, anhte a Chyum ga sharin ni hpe ra ang ai hku galai shai lu hkra shadut ya wa ai.

Arau nga wa ai 68 ning laman shi hpe ngai grai tsawra

Anhte asak kaba wa nna n-gun yawm wa ai majaw, Uphkang Hpung gaw tsawra myit hte an hpe 2005 hta, ginjaw rung nga ai Brooklyn, New York, U.S.A. de htawt ya ai. Oris hpe jaw da ai majaw, Yehowa hpe ngai shani shagu chyeju dum nga ai. Shi gaw 2015 ning hta, si hkrung si htan hpe tawt lai lu wa tim, ga gaw n lu shaga mat sai. Shi gaw grai nan kaja dik ai manang rai nna, ngai grai tsawra ai ningrum ningtau re. Arau nga wa ai 68 ning laman, shi hpe ngai grai tsawra ai. Dinghku hte nawku hpung hta ngwi pyaw na matu madung lam gaw, woi awn ai ni hpe hkungga na matu, mara raw ya na matu, matut shagrit shanem na matu hte chyoi pra ai wenyi a atsam ni hpe madun na matu re ai hpe anhte tam mu wa ai.

Myit htum ai shaloi, n-gun yawm ai shaloi, matut nna sak jaw lu hkra karum ya na matu Yehowa kaw akyu hpyi ai. Anhte matut nna ra ang ai hku galai shai ai hte maren, masa ni grau grau kaja wa nna, htawm hpang hta mung kaja htum byin wa na re.​—⁠Esa 60:17; 2 Ko 13:11.

Trinidad hte Tobago hta, nu yan wa hte kaga ni a shakut shaja ai hpe Yehowa shaman chyeju jaw ai majaw, hpang jahtum chyarang hku nga yang, marai 9,892 gaw teng man ai nawku dawjau lam hta shang lawm wa sai. Moi ngai shang lawm wa ai Aruba mung a nawku hpung hpe shadaw shangang na matu, masha law law shakut shaja nga ma ai. Dai majaw, dai zun lawng hta ya nawku hpung 14 nga taw sai. Naijiria hta mung, hkaw tsun masha grau grau law wa nna, 381,398 du hkra law htam wa ai. St. Lusiya zun lawng hta mung, marai 783 gaw Yehowa a Mungdan hpe madi shadaw ya nga ma ai.

Ya ngai gaw asak 90 jan rai sai. Shakawn Kungdawn 92:14 hta, Yehowa a nta hta galu kaba wa ai ni hte seng nna ndai hku tsun ai: “Yehowa ding man nga ai gaw, shana ya lu na, Shanhte gaw prat nga ai Shaloi e asi naw si nna, Sau rawng ai hte kat kat rai na ma ra ai.” Yehowa a magam bungli lu gun ai aprat lu la ai majaw ngai grai chyeju dum ai. Yehowa a magam hpe aten hpring lu gun ai kaw nna lu la ai Hkristan sali wunli gaw ngai hpe galu kaba wa shangun ai. Yehowa Karai Kasang gaw shi a ngang kang ai tsawra myit hte, ngai hpe ‘Karai Kasang a wang e’ galu kaba wa na matu ahkang jaw wa ai.​—⁠Shk 92:13.

^ စာပိုဒ်၊ 18 1972 March 8, Dum Hprang! (E) a laika man 24-26 hpe yu u.