“Jawng laika hpe jahpawt hkying 1 du hkra galaw ra ai majaw grai pu ba ai. Dai shaloi yup mayu ai sha chye sai.”​—Debit.

 “Kalang lang laika hti ai gaw jahpawt hkying 4:30 hta she ngut ai. Jawng sa na matu gaw hkying 6:00 kaw bai rawt ai. Dai hpe grai myit shuk ai!​—Hteresa.

 Jawng laika hte sha aten htum nga ai ngu hkamsha nga ai kun? Rai jang, ndai sumhpa gaw nang hpe grai lu karum ya na re.

•  Sara ni gaw hpa majaw nta kaw galaw na laika jaw ai kun?

•  Hpaji jaw ga ni

•  Ramma ni tsun ai ga

 Sara ni gaw hpa majaw nta kaw galaw na laika jaw ai kun?

 Nta kaw jawng laika galaw ai gaw . . .

•   laika ni hpe nang grau nna chye na wa shangun ai

•   lit la galaw chye ai wa byin wa shangun ai

•   na a aten hpe hpaji rawng ai hku lang chye wa shangun ai

•   jawng kaw sharin la ai ni hpe chye na nna, laika lu shangun ai a

 “Jawng ma ni madat shalai kau ai baw n byin hkra, shanhte sharin la ai lam ni hpe bai galaw lu hkra, sara ni gaw nta kaw galaw na jawng laika ni hpe jaw ai re.”​—Mari.

 Sawn hpaji hte hpungtang hpaji gaw manghkang hparan ai na a atsam hpe jat shangun ai. Ngut nna, na a baw hpe matut mahkai lam nnan ni grai nga wa shangun ai. Dai majaw nta kaw galaw ai laika ni gaw, na a bawnu hpe shaman shakyang ya ai!

 Nta kaw jawng laika galaw ai kaw na akyu ni hpe mu lu ai raitim, n mu lu ai raitim galaw nan galaw ra na sha re. Kabu hpa lam gaw: Nta kaw jawng laika gade ram sha galaw na ngu ai hpe nang n lu hkang ai raitim pyi, jawng laika hpe aten kadun laman galaw mai ai. Ndai hpe yu yu ga.

 Hpaji jaw ga ni

 Jawng laika shangut na matu yak nga ai rai yang, bawnu lang nna grai n yak ai hku galaw mai ai. Ndai lam ni hpe galaw yu u:

•   Hpaji Jaw Ga 1: Tau hkrau hkyen lajang u. Chyum Laika hta ndai hku tsun ai: “Bungli masing hpe sadi sahka hte galaw ai rai yang, nang hta law htam wa na ra ai.” (Ga Shagawp 21:5, JCLB) Laika n galaw shi yang, tinang ra ai arai yawng nga hkra galaw da u. Rai jang, arai sa la ai majaw aten majoi htum sana n re.

   Laika hpe atsawm myit maju jung lu na shara hpe lata ra ai. Masha nkau gaw nta a nsen shim ai shara hpe lata ai. Nkau mi gaw nta kaw n re ai sha, laika dum hpe grau nna ra sharawng ai.

   “Gara aten hta hpa galaw na ngu ai hpe ka jahkrat da mai ai laika buk (sh) shata hti laika zawn re ai ni nga da yang, jawng laika hpe atsawm matsing jahkrat da lu na re. Gara aten hta hpa galaw ra na ngu ai hpe chye da ai majaw myit n shuk nga sai.”​—Ritchet.

•   Hpaji Jaw Ga 2: Galaw na bungli shajin u. Chyum Laika hta ndai hku tsun ai: “Lam shagu chyawm gaw, htap htuk ai hte mai ang ai hku hte maren rai wa u ga.” (1 Korinhtu 14:40) Gara mahtang hpe shawng galaw nna, gara hpe gaw hpang she galaw na dawdan da u.

   Nkau mi gaw yak htum hpe shawng galaw ma ai. Nkau mi gaw, laika matut galaw mayu ai myit nga wa hkra loi ai hpe shawng galaw ma ai. Na a matu kaja htum ladat hpe lata u.

   “Chyarang langai galaw da yang, hpa ni galaw ra na, langai hpang langai gara hku galaw ra na ngu ai hpe chye hkra karum ya ai. Dai hku galaw yang, jawng laika dang ai ngu hkamsha nna myit mung ru sana n re.”​—Haidi.

•   Hpaji Jaw Ga 3: Galaw hpang u. Chyum Laika hta ndai hku tsun da ai: “Lagawn lamawn n re ai sha magam bungli hpe n-gun lapyin dat let shakut shaja galaw nga mu.” (Roma 12:11, JCLB) Nang galaw mayu ai kaga bungli ni nga na re. Raitim, jawng laika galaw ra na aten hta dai ni hpe hkum galaw.

   Aten garawt chye ai wa gaw, bungli ngut ra ai aten hta n ngut ai (sh) bungli ngut hkra ntsa lam sha alawan galaw ai baw ni byin chye ai. Jawng laika hpe dang lu ai daram lawan galaw hpang yang, n ra ai sha myitru myit tsang nga ai baw byin sana n re.

   “Jawng yu ai hte jawng laika hpe galaw da yang, jaw ai hte kalang ta galaw hpang yang, hpang de myit tsang n ra sai. Kaga galaw ra ai lam ni hte mung n kayau nga sai.”​—Sarina.

   HPAJI JAW GA: Jawng laika hpe shani shagu masat da ai aten hta galaw u. Dai gaw na hkum nang hkang lu hkra hte ayan galaw lu na matu karum ya ai.

•   Hpaji Jaw Ga 4: Myit maju jung u. “Na a myi ang ang mada yu u” ngu Chyum Laika hta tsun da ai. (Ga Shagawp 4:25) Ndai hpaji jaw ga hpe hkan sa lu na matu, laika hti ai shaloi ding bai dingna jaw chye ai lam ni hpe koi ra ai. Laksan hku nna gaw digital jak rai ni re.

   Laika galaw ai shaloi, Intanet lang nga na, laika ni sa nga na nga yang, aten htam lahkawng ma mat na re. Raitim nang myit maju jung yang, myit n pu ba ra ai sha n-ga, aten shajan mung nga wa na re.

   “Phone, computer, game hte TV ni gaw myit maju jung lu na matu yak shangun ai. Phone pat da ai, makau grup yin na ding bai dingna jaw chye ai jak ni hpe pat da ai gaw myit maju jung lu na matu ngai hpe karum ya ai.”​—Jo.

•   Hpaji Jaw Ga 5: Rap ra u. Chyum Laika hta ndai hku tsun da ai: “Masha yawng mayawng nanhte a sumnung ai myit hpe chye wa mu ga.” (Hpilipi 4:5) Jawng laika galaw let myit pu ba wa yang, ra ang yang hkring sa la u. Lam hkawm ai, lagaw leng jawn ai, kagat ai ni hpe galaw u.

   Laika n dang ai ngu naw hkam sha nga yang, sara, sarama ni hpe sa tsun dan u. Nang kaja htum galaw nga ai hpe shanhte chye yang, galai shai lam ni hpe shanhte galaw ya yang galaw ya na re.

   “Jawng laika a majaw myit ru nna, grai n pyaw nga ai baw hkum byin. Nang dang lu ai daram galaw u. Gara lam mung nang hpe mana mat shangun ai du hkra n ahkyak ai. Dai ni hta jawng laika mung lawm ai.”​—Juliya.

 Na hkum nang san ra na ga san ni:

•   Jawng laika galaw na matu gara arai ni ra ai kun?

•   Jawng laika galaw na matu gara aten gaw kaja dik htum rai na kun?

•   Gara shara hta rai yang, myit maju jung lu dik htum rai na kun?

•   Aten garawt ai hpe gara hku koi lu na kun?

•   Myit bra shangun ai gara lam ni gaw ngai hpe lanyen hkra galaw ngai ai kun?

•   Dingbai dingna jaw ai digital rai (sh) lama ma hpe gara hku koi lu na kun?

•   Jawng laika galaw ai shaloi ladu lai myit n pu ba hkra gara hku galaw lu na kun?

 AHKYAK AI SADI JAW LAM: Nta hta galaw ra na jawng laika ni hta hpa ni lawm ai lam atsawm chye na hkra galaw u. San ra ai nga yang, jawng garai n yu shi yang sara, sarama ni kaw san da u.