Kpohọ eme nọ e riẹ eva

Kpohọ eme nọ e kẹle obọ emuhọ

Kpohọ oria izoẹme

Isẹri Jihova

Isoko

Uwou-Eroro Na  |  Ahrẹ 2015

 IKUIGBE UZUAZỌ

Ukuoriọ nọ U no Ige Ihrẹ Ze Rite Inẹnẹ

Ukuoriọ nọ U no Ige Ihrẹ Ze Rite Inẹnẹ

Ahwo a rẹ ta nọ a tẹ ruẹ omẹ yọ a ruẹ ọsẹ mẹ no. Mẹ rọ eware buobu tho ọsẹ mẹ, eware wọhọ oghẹrẹ nọ me re dikihẹ, ibiaro mẹ, gbe ahwo nọ me re fou họ ehwẹ. Rekọ mẹ reuku oware ofa jọ mi ei, ukuoriọ nọ ige ihrẹ evaọ uviuwou mai a rri ghaghae. Me gbiku na ze.

Me bi wuhrẹ kpahe ukuoriọ uviuwou mai no obọ ọsẹ mẹ ze

A yẹ Thomas nọ ọ rrọ usu esẹ-ode mai evaọ edẹ 20 amara Ọvo evaọ ukpe 1815 (1) * A yẹ Williams evaọ ẹwho Horncastle obọ England. Evaọ ikpe ivẹ nọ i lele i rie, oni riẹ o te whu, fikiere ọsẹ riẹ John Williams ọ yọrọ ọyomariẹ avọ inievo esa riẹ. John o wuhrẹ Thomas iruo ekapenta, rekọ iruo efa Thomas o je ru.

Oke yena yọ ahwo a wariẹ mu egagọ họ ekruga no evaọ England soso. John Wesley nọ ọ jẹ hae ta usiuwoma ọ hẹriẹ oma no ichọche nọ a re se Church of England, ọ tẹ tuọ ichọche nọ a re se Society of Methodists họ, yọ a jẹ hae jọ ichọche na tuduhọ ahwo awọ nọ a ta usiuwoma je ru uwuhrẹ Ebaibol omobọ-ohwo. Iwuhrẹ Wesley e tẹ vaha ruọ oria kpobi, yọ uviuwou Williams soso a ruọ ichọche na. Thomas o te zihe ruọ ọtausiuwoma ichọche na, u kri hi ọ tẹ fialoma via kẹ iruo imishọnare evaọ ukoliko South Pacific. Evaọ amara Ahrẹ ukpe 1840, ọyomariẹ avọ aye riẹ, Mary, (2) a tẹ kwa kpohọ ukoliko Lakeba, * evaọ Fiji nọ ahwo nọ a rẹ re ahwo a jẹ rria.

OKENỌ MA JẸ RRIA KUGBE AHWO NỌ A RẸ RE AHWO

Evaọ oke ọsosuọ nọ Thomas avọ Mary a kwa kpohọ Fiji, eware e jọ gaga kẹ ae. A jẹ hai ru iruo okikpo evaọ otọ uvo ogaga. U te no ere no, a rẹriẹ ovao dhe eware imuozọ buobu, wọhọ ẹmo-omoma, eyae-uku nọ a jẹ gbakpe, emọboba nọ a je kpe, gbe ahwo nọ a je kpe re. Mary avọ ọmọ ọkpako riẹ nọ a re se John a te kie ẹyao, tubẹ kẹle uwhu dede. Evaọ ukpe 1843, Thomas o kere nọ: “Ebẹbẹ na e da omẹ oma fia. . . . Udu u te no omẹ awọ kpobi.” Ghele na, ẹrọwọ nọ a fihọ Jihova o fiobọhọ kẹ ae thihakọ.

Thomas ọ tẹ rehọ onaa ekapenta nọ o wuhrẹ na bọ ọkpọ uwou ahwo oyibo fihọ oria nọ a jẹ rria na. Ọ bọ uwou na evaọ oghẹrẹ nọ ofou ọ rẹ rọ rehọ obotọ uwou na ruẹe, o te je ru onaa sa-sa fihọ iẹe nọ u je gbe ahwo Fiji na unu. Taure ọ tẹ bọ uwou na re, aye riẹ Mary o te yẹ ọmọzae avivẹ rai nọ a se odẹ riẹ Thomas Whitton (3) Williams, nọ ọ rrọ usu esẹ-ode mai.

Evaọ ukpe 1843, Thomas, ọsẹ-ode nọ orua mai u muhọ noze na o fiobọhọ fa Usiuwoma Jọn na fihọ ẹvẹrẹ ahwo Fiji, yọ iruo nana e jọ gaga kẹe. * Fikinọ ọ riẹ kpahe epanọ a re muẹrohọ ahwo gbe uruemu ẹwho rai gaga, ọ rẹ rọ ere kere oware jọ kpahe ahwo na. Evaọ ukpe 1858, ọ jọ obe riẹ nọ a re se Fiji and the Fijians (Orẹwho Fiji gbe Ahwo Fiji)  kere kpahe oghẹrẹ nọ uzuazọ ahwo Fiji o jọ evaọ etoke ikpe-udhusoi avọ 19 evaọ obe na.

Fikinọ uye o bẹ riẹ ikpe 13 soso evaọ Fiji, Thomas o te kie ẹyao, onọ o soriẹ nọ avọ uviuwou riẹ a rọ kwa kpobọ Australia. Nọ Thomas o ru iruo egagọ na te ikpe buobu no, o te whu evaọ ẹwho Ballarat, obọ Australia evaọ ukpe 1891.

“IGORU” EVAỌ OFẸ UKIEDIWO-ỌRE ORẸWHO NA

Evaọ ukpe 1883, Thomas Whitton Williams avọ aye riẹ, Phoebe, (4) a tẹ kwa kpohọ ẹwho Perth nọ ọ rrọ ofẹ ukiediwo-ọre Australia. Ọmọ avivẹ rai nọ a re se Arthur Bakewell (5) Williams, nọ ọ rrọ usu esẹ-odẹ mẹ ọ jọ ikpe izii evaọ oke yena.

Nọ Arthur o te ikpe 22 no, o te kpohọ okọ evaọ ẹwho Kalgoorlie nọ a rẹ jọ tọ gwọlọ igoru nọ o rọ emaele egba esa gbe udhosa gbe ikpe (370) thabọ no ẹwho Perth. Obei o jo se ebe jọ nọ Emọ-Uwuhrẹ Ebaibol na a kere, yọ odẹ yena a jẹ hai se Isẹri Jihova evaọ oke yena. Ọ tẹ jẹ ta nọ a hai vi emagazini ọ Zion’s Watch Tower sei. Eware nọ o se e were riẹ te epanọ ọ jẹ rọ vuẹ amọfa kpahe ae, yọ ọ jẹ hai ru iwuhrẹ ukoko re. Enẹ iruẹru Isẹri Jihova i ro muhọ evaọ ofẹ ukiediwo-ọre Australia.

Arthur ọ tẹ jẹ vuẹ ahwo uviuwou riẹ kpahe eware nọ o bi wuhrẹ. Ọsẹ riẹ, Thomas Whitton, ọ rọwo nọ Arthur o kuomagbe Emọ-Uwuhrẹ Ebaibol na, rekọ u kri hi, o te whu. Oni riẹ, Phoebe, avọ inievo-emetẹ riẹ nọ a re se, Violet avọ Mary a te ti kuomagbe Emọ-Uwuhrẹ Ebaibol na re. Violet o te zihe ruọ ọtausiuwoma oke-kpobi, onọ ma bi se ọkobaro enẹna. Arthur ọ ta nọ, “oniọvo-ọmọtẹ riẹ na họ ọkobaro nọ ọ mai wo ajọwha kpobi evaọ usu ekobaro nọ e jọ ofẹ ukiediwo-ọre Australia.” O sae jọnọ Arthur o bru okpa họ ẹme na, rekọ oriruo Violet o gine fiobọhọ kẹ uyẹ Williams nọ u mu ze uwhremu na.

Nọ oke o be nyaharo na, Arthur o te wo aye, kẹsena a tẹ kwa kpohọ ẹwho Donnybrook evaọ ofẹ jọ Australia nọ a rẹ jọ kọ ibe-ire sa-sa. Ahwo na a te mu odẹ kẹe nọ “Old Mad 1914!” (Ọkpọkuọzae nọ oruẹ 1914 u kru), fikinọ ọ jẹ hae rọ ajọwha ta kpahe eruẹaruẹ nọ e riobọ kpohọ 1914 gaga. * Ẹkoko yena o kuhọ evaọ okenọ Ẹmo Akpọ I o du lahwe. Arthur ọ jẹ hae jọ uwou-eki riẹ ta usiuwoma kẹ ahwo, yọ ọ jẹ hae rọ ebe ukoko na dhe unwido riẹ. O te je kere ẹme ta mu unwido na inọ ohwo kpobi nọ ọ sae jọ Ebaibol na dhesẹ uwuhrẹ Esanerọvo kẹe, ọ rẹ kẹe unuigho ahwo Australia nọ u bu te £100 (koyehọ oware wọhọ ₦15,464), Arthur ọ rọwo uwuhrẹ nana vievie he keme o rrọ Ebaibol ho. Uvumọ ohwo ọ sai mi ugho yena ha.

Uwou Williams a jẹ hae jọ ru iwuhrẹ ukoko evaọ ẹwho Donnybrook. Uwhremu na, Arthur ọ tẹ bọ Ọgwa Uvie fihọ ẹwho na, onọ o jọ usu Egwa Uvie ọsosuọ nọ a bọ fihọ ofẹ Ukiediwo-ọre Australia. Nọ ọ make kpako te ikpe udhosa gbe ikpegbọ no, nọ ọ tẹ gba ota je fi ukotu riẹ họ no, ọ vẹ ruọ ehru  anyenya riẹ, o ve mu usiuwoma họ ẹta evaọ eria sa-sa evaọ ubrotọ Donnybrook.

Arthur ọ jọ dhedhẹ, ahwo a jẹ hae kẹe adhẹẹ, o te je wo ajọwha kẹ usiuwoma ota, yọ oriruo riẹ o kpomahọ emọ riẹ gaga. Ọmọtẹ riẹ nọ a re se Florence (6) ọ jọ imishọnare evaọ obọ India. Emezae ivẹ riẹ, Arthur Lindsay (7) avọ Thomas, a jọ ekpako ukoko evaọ ikpe buobu.

APO AYE WILLIAMS NỌ Ọ WERE GAGA

Ahwo a riẹ je you ọsẹ-odẹ mẹ Arthur Lindsay Williams gaga, keme ọ jọ wowou. Ọ jẹ hae kẹ ahwo adhẹẹ jẹ whẹtiẹ ae họ oma gaga. Yọ ọ jẹ hae rọ ehwe ko ire gaga. Evaọ arozaha ohwo nọ ọ rẹ mae riẹ ire ko nọ a jẹ hai ru evaọ ubrotọ yena, asia 18 soso ọ kparobọ evaọ ikpe 12.

Ẹdẹjọ, evaọ okenọ Ronald (8) (ọsẹ mẹ ologbo) ọ jọ ikpe ivẹ, ọ jẹ te rọ ehwe ko ure apo osese jọ nọ o kẹle uwou mai fihọ otọ, yọ oware nana o were Arthur ọsẹ riẹ hẹ. Oni Ronald ọ tẹ nabe gba oria oma ure na nọ ọmọ na o ko na, uwhremu na ure na o tẹ rro je mu ibi họ ẹmọ, yọ ibi riẹ e jẹ hae were wo umuo ho. Ure nana nọ a mu odẹ kẹ nọ, Lady Williams apple (Apo Aye Williams) na o tẹ te mọ ibi apo ọwawae, yọ ahwo a riẹ apo nana gaga evaọ akpọ na soso.

Ronald, ọsẹ mẹ ologbo ọ tẹ roma kẹ iruo ebabọ uwhremu na. Ọyomariẹ avọ aye riẹ a wobọ evaọ iruo ebabọ Isẹri Jihova sa-sa evaọ Australia gbe Solomon Islands. Dede nọ ọsẹ mẹ ologbo ọ joma kpako te ikpe 80 no, ọ gbẹ rrọ ọkpako ukoko, o te je bi fiobọhọ evaọ ebabọ Egwa Uvie ekpokpọ gbe enọ a be wariẹ ruẹrẹ evaọ ofẹ Ukiediwo-ọre Australia.

OGHẸRẸ NỌ MẸ BE RỌ REHỌ UKUORIỌ MẸ NA RUIRUO ZIEZI

Ọsẹgboni mẹ Geoffrey (9) avọ Janice (10) Williams a rọ aro kele oriruo esẹ-ode mai na, a daoma gaga rehọ ithubro Ebaibol yọrọ omẹ (12) avọ oniọvo-ọmọtẹ mẹ Katharine. (11) Nọ mẹ jọ ikpe 13, me ro mu usu obọ mẹ họ kugbe Jihova. Evaọ okokohọ jọ nọ ma nya, Brọda John E. Barr nọ ọ jọ omọvo Utu Ẹruorote Iruẹru Isẹri Jihova ọ jọ ẹme jọ nọ o ru tuduhọ izoge awọ nọ: “Who ku oware oghaghae nọ who wo na kufiẹ hẹ, uvẹ nọ who wo nọ whọ rẹ rọ riẹ je you Jihova.” Aso ọyena mẹ rọ omamẹ mudhe kẹ Jihova. Ikpe ivẹ nọ i lele i rie, me te mu iruo ọkobaro họ.

Nẹnẹ, Mẹ avọ aye mẹ Chloe, ma be reawere iruo usiuwoma ota oke-kpobi nọ ma rrọ na evaọ ẹmẹwho jọ nọ a re se Tom Price nọ a rẹ jọ tọ gwọlọ eware eghaghae sa-sa evaọ ofẹ ukiediwo-ọre Australia. Ma re ru iruo ubroke re ma sae ruẹ ugho rọ rẹrote araha mai. Ọsẹgboni mẹ avọ oniọvo-ọmọtẹ mẹ Katharine, gbe ọzae riẹ Andrew, a rrọ iruo ọkobaro evaọ ẹwho Port Hedland. Ọsẹ mẹ ọkpako ukoko, yọ enẹna mẹ yọ ọkpako ukoko re.

Evaọ ige ihrẹ nọ i kpemu, ọsẹ-odẹ mẹ Thomas Williams ọ rọ gbaemu nọ ọ rẹ gọ Jihova. Ukuoriọ yena nọ u no obọ esẹ-ode mẹ ze na u te omẹ obọ nẹnẹ re. Ukuoriọ nana yọ oghale ulogbo nọ u no obọ Jihova ze.

^ edhe-ẹme 5 Inọmba na i bi dhesẹ ahwo nọ a rrọ uwoho nọ o rrọ ẹwẹ-obe avọ 10 gbe 11.

^ edhe-ẹme 6 Ukoliko nana nọ a jẹ hai se Lakemba na o rrọ ofẹ ovatha-ọre ukoliko Fiji nọ a re se Lau Group.

^ edhe-ẹme 10 Imishọnare jọ nọ a re se John Hunt ọ fa abọ buobu ọrọ Ọvọ Ọkpokpọ na fihọ ẹvẹrẹ Fiji, yọ a siobọnoi evaọ ukpe 1847. Efafa riẹ na i gine woma gaga keme odẹ Ọghẹnẹ, “Jiova,” o romavia evaọ obe Mak 12:36, Luk 20:42, gbe Iruẹru 2:34.

^ edhe-ẹme 16 Rri uzoẹme nọ o rrọ oria eme-ofiba na “1914—Ukpe Oka Evaọ Eruẹaruẹ Ebaibol” evaọ obe na Eme Ebaibol na O Gine Wuhrẹ? onọ Isẹri Jihova a kere. Whọ sae jẹ ruẹ e riẹ evaọ www.jw.org/iso.