Kpohọ eme nọ e riẹ eva

Kpohọ eme nọ e kẹle obọ emuhọ

Kpohọ oria izoẹme

Isẹri Jihova

Isoko

Uwou-Eroro Na  |  No. 6 2016

Lefèvre d’Étaples—Ọ Gwọlọ nọ Ahwo Kpobi A Wo Otoriẹ Ẹme Ọghẹnẹ

Lefèvre d’Étaples—Ọ Gwọlọ nọ Ahwo Kpobi A Wo Otoriẹ Ẹme Ọghẹnẹ

OHIOHIẸ Ẹdoka ẹdẹjọ evaọ etoke ikpe 1520, oware jọ nọ o via evaọ obọ ichọche u gbe ahwo nọ a jẹ rria ẹmẹwho nọ a re se Meaux nọ ọ kẹle Paris unu gaga. Evaọ ẹdẹ yena, a jẹ rọ French nọ ọ rrọ ẹvẹrẹ obọrai se Ebaibol na kẹ ai viukpọ ẹvẹrẹ Latin!

Ohwo nọ ọ fa Ebaibol na fihọ ẹvẹrẹ French họ, Jacques Lefèvre d’Étaples (hayo evaọ Latin, Jacobus Faber Stapulensis). Ọzae nana o kere se ogbẹnyusu riẹ jọ uwhremu na nọ: “U re gbe owhẹ unu nọ whọ tẹ ruẹ oghẹrẹ nọ Ọghẹnẹ o bi ro fiobọhọ kẹ ahwo wo otoriẹ Ẹme riẹ.”

Evaọ oke yena, isu ichọche Katọlik avọ iwuhrẹ-egagọ Paris a jẹ wọso efafa Ebaibol efa kpobi nọ a fa fihọ evẹrẹ nọ ahwo gheghe a re wo otoriẹ rai u te no ọrọ Latin no. Kọ eme ọ wọ Lefèvre fa Ebaibol na fihọ ẹvẹrẹ French? Kọ ẹvẹ ọ sai ro fiobọhọ kẹ ahwo gheghe wo otoriẹ Ẹme Ọghẹnẹ?

Ọ JẸ GWỌLỌ WO OTORIẸ IKEREAKERE NA

Taure o te ti mu Ebaibol họ ẹfa, Lefèvre ọ gba riẹ mu nọ o re fiobọhọ kẹ ahwo riẹ uzẹme Ebaibol na kpahe ebe egagọ nọ egba-eriariẹ gbe iwuhrẹ-egagọ a kere. O muẹrohọ nọ ebe anwae buobu e gba ha fiki iwuhrẹ erue hayo fiki okere thọ. Fikinọ ọ jẹ gwọlọ riẹ sọ ebe anwae na e ginẹ gba, o te je se Ebaibol ichọche Katọlik nọ a re se Vulgate evaọ ẹvẹrẹ Latin.

Nọ ọ ginẹ romatotọ wuhrẹ Ebaibol na, ọ tẹ ruẹ vuhumu nọ, “nọ ohwo o te wuhrẹ Ikereakere na ọvo ọ sai ro wo . . . uvi evawere.” Fikiere, ukpenọ Lefèvre ọ rẹ raha oke riẹ wuhrẹ kpahe iwuhrẹ-egagọ, ọ tẹ rehọ oke riẹ mu Ebaibol na họ ẹfa.

Evaọ ukpe 1509, Lefèvre o te siobọno efafa obe Olezi isoi evaọ ẹvẹrẹ Latin, * o te je siobọno ọrọ obọriẹ nọ ọ fa no Ebaibol ichọche Katọlik nọ a re se Vulgate na ze. Wo ohẹriẹ no iwuhrẹ-egagọ oke riẹ, Lefèvre ọ jẹ daoma gwọlọ “uzẹme” Ebaibol na via. Oghẹrẹ nọ ọ jẹ rọ fotọ Ikereakere na lọlọhọ, u fiobọhọ kẹ egba-eriariẹ Ebaibol buobu gbe ahwo nọ a jẹ gwọlọ ru inwene evaọ ichọche na.—Rri ẹkpẹti na, “ Oghẹrẹ nọ Efafa Ebaibol Lefèvre I ro Kpomahọ Martin Luther.”

Edẹ-ova sa-sa nọ a ro dhesẹ Ọghẹnẹ evaọ obe Olezi nọ e romavia evaọ obe nọ a re se Fivefold Psalter, onọ a siobọno evaọ ukpe 1513

Dede nọ a yẹ Lefèvre fihọ ichọche Katọlik, u mu rie ẹro nọ iwuhrẹ ethọthọ ichọche na e rẹ sai nwene otẹrọnọ a wuhrẹ ahwo gheghe na re a wo otoriẹ Ikereakere na ziezi. Rekọ ẹvẹ ahwo gheghe a sai ro wo otoriẹ Ikereakere na, nọ orọnọ ẹvẹrẹ Latin nọ a be sai se he a ro kere Ebaibol na?

EBAIBOL NỌ OHWO KPOBI Ọ RẸ SAI WO TOBỌ

Eme nọ Lefèvre ọ ta evaọ eme emuhọ Ebe Usiuwoma na nọ ọ fa na, i dhesẹ nọ Lefèvre ọ gwọlọ nọ ahwo kpobi a wo Ebaibol na tobọ evaọ ẹvẹrẹ obọrai

Fikinọ Lefèvre o you Ẹme Ọghẹnẹ gaga, ọ tẹ gbaemu nọ ọ rẹ fa Ebaibol na fihọ ẹvẹrẹ nọ ohwo kpobi ọ rẹ sai se je wo tobọ. Re ọ sai ru onana, evaọ amara Azeza ukpe 1523, o te siobọno Ebaibol esese ivẹ erọ Ebe Usiuwoma na nọ ọ fa fihọ ẹvẹrẹ French. Ebaibol esese ivẹ nana e jọ kuẹku, fikiere o jọ lọlọhọ kẹ ahwo nọ a wo ugho tere he re a sai wo Ebaibol na tobọ.

Eva e were ahwo gheghe na gaga nọ a ruẹ nọ a fa Ebaibol na fihọ ẹvẹrẹ nọ a rẹ sai se, yọ e jọ kuẹku.  Oma o jẹ were ezae gbe eyae na gaga re a se eme Jesu nọ e rrọ Ebe Usiuwoma na evaọ ẹvẹrẹ obọrai. O raha oke he, evaọ umutho emerae jọ ọvo a tẹ dẹ Ebaibol nọ a kaki printi na kpobi re, dede nọ i bu te odu ọvo gbe egba ivẹ (1,200).

Ọ GBAUDU FA EBAIBOL NA GHELỌ ỌWỌSUỌ

Evaọ eme emuhọ Ebe Usiuwoma na nọ ọ fa na, Lefèvre ọ ta nọ oware nọ o wọ riẹ fa Ebaibol na fihọ ẹvẹrẹ French họ, re “ahwo gheghe” nọ a rrọ ichọche na “a sai wo otoriẹ uzẹme na wọhọ epanọ ahwo nọ a bi se ẹvẹrẹ Latin a wo otoriẹ riẹ na.” Rekọ eme ọ wha riẹ ze nọ Lefèvre ọ rọ gbaemu nọ ọ rẹ fa Ebaibol na re ahwo gheghe a sai wo otoriẹ uzẹme Ebaibol na?

Lefèvre ọ riẹ vuhumu nọ iwuhrẹ ethọthọ ahwo-akpọ gbe erọ egba-eriariẹ i kpomahọ ichọche Katọlik na gaga. (Mak 7:7; Ahwo Kọlọsi 2:8) U mu rie ẹrọ nọ oke nọ “a re ro whowho Usiuwoma na kẹ akpọ na soso u te no, re iwuhrẹ ethọthọ ahwo-akpọ i gbe su ahwo thọ họ.”

Lefèvre ọ jẹ fere eriwo ọthọthọ nọ ahwo jọ a wo kpahe Ebaibol na via, inọ o thọ re a fa Ebaibol na fihọ ẹvẹrẹ French. O se ahwo nana eviẹwẹ inọ: “Ẹvẹ wha sai ro wuhrẹ [ahwo na] re a ru eware kpobi nọ Jesu Kristi o jie uzi rai rekiyọ wha be whaha ahwo gheghe re a se Ẹme Ọghẹnẹ evaọ ẹvẹrẹ nọ a re wo otoriẹ riẹ?”—Ahwo Rom 10:14.

O raha oke he, iwuhrẹ-egagọ Yunivasiti Paris nọ a re se Sorbonne, a tẹ gwọlọ nọ a re kpe Lefèvre.  Evaọ amara Aria ukpe 1523, a tẹ siọ Ebaibol nọ Lefèvre ọ fa fihọ ẹvẹrẹ French na gbe eme nọ o kere kpahe iẹe, keme a rehọ riẹ nọ Ebaibol na ọ be “wọso iwuhrẹ ichọche na.” O gbẹ rrọ ovie French nọ a re se Francis I nọ o dhomahọ ẹme na ha, a hae rehọ Lefèvre wọhọ ohwo nọ ọ be wọso ichọche na nọ o fo uwhu.

O “DHERE” FA EBAIBOL NA RE

Lefèvre ọ kuvẹ re eme nọ ahwo a jẹ ta kpahe Ebaibol nọ ọ jẹ fa na, i kpomahọ iẹe vievie he. Evaọ ukpe 1524, nọ ọ fa abọ Ikereakere Griki na re no (koyehọ ọnọ a bi se Ọvọ Ọkpokpọ na), o te siobọno obe Olezi nọ ọ fa fihọ ẹvẹrẹ French, re ahwo a sae lẹ se Ọghẹnẹ avọ “eva efuafo jẹ riẹ epanọ a re horie eva” kẹ Ọghẹnẹ.

Iwuhrẹ-egagọ Yunivasiti Paris nọ a re se Sorbonne na, a tẹ nwani mu Ebaibol nọ Lefèvre ọ fa na họ ẹkiẹ re a ruẹ oware nọ a sai ro kru Lefèvre. U kri hi, a tẹ ta nọ a mahe Ikereakere Griki nọ ọ fa fihọ ẹvẹrẹ French na evaọ ẹgbede, yọ a mukpahe ebe efa nọ o kere inọ e be “thọ iwuhrẹ Martin Luther nọ ọ be wọso ichọche na uke.” Nọ iwuhrẹ-egagọ na a se Lefèvre re a kiẹe riwi, ọ rọwo nya ha, ọ tẹ dhẹ kpohọ okpẹwho French jọ nọ a re se Strasbourg. Ọ tẹ jọ obei nọ ọ dhẹ nya na ruabọhọ efafa Ebaibol na. Dede nọ ahwo jọ a roro nọ fikinọ Lefèvre o wo udu hu ọ rọ dhẹ, u mu rie ẹro nọ owọ nọ ọ jẹ na o mai woma, inọ ere u fo nọ a re ru ahwo nọ a rri uzẹme oghaghae Ebaibol na te oware ovo ho.—Matiu 7:6.

Nọ Lefèvre ọ rria obonọ ọ dhẹ nya na te oware wọhọ ẹgbukpe ọsoso no, ovie French nọ a re se Francis I, ọ tẹ rehọ iẹe mu owuhrẹ ọmọ riẹ, ọnọ ọ jọ ikpe ene nọ a re se Charles. Iruo nana nọ ovie na ọ kẹ Lefèvre na, e lẹliẹ e riẹ wo oke ziezi rọkẹ iruo efafa Ebaibol nọ o je ru na. Evaọ ukpe 1530, a te printi Ebaibol riẹ nọ ọ fa na evaọ obọ ẹwhọ nọ a re se Antwerp, yọ ovie-ologbo nọ a re se Charles V * ọ kẹ riẹ udu na.

IRẸRO NỌ E SAI RUGBA HA

Lefèvre o je rẹro nọ ichọche na a ti siobọno iwuhrẹ ethọthọ ahwo-akpọ re a ru lele oware nọ Ebaibol na o gine wuhrẹ. U mu rie ẹro nọ “o rrọ owha-iruo Oleleikristi kpobi re o se je wuhrẹ Ebaibol na kẹ omariẹ.” Fiki oye ọ jẹ rọ daoma re ohwo kpobi ọ sai wo Ebaibol na tobọ. Dede nọ omodawọ riẹ re ichọche na o nwene iwuhrẹ riẹ rọwokugbe erọ Ebaibol na u rugba ha, Lefèvre ọ daoma fiobọhọ kẹ ahwo gheghe wo otoriẹ Ẹme Ọghẹnẹ vevẹ.

^ edhe-ẹme 8 Obe nọ a re se Fivefold Psalter na, u wo oria nọ efafa Ebaibol isoi erọ obe Olezi e rrọ, yọ whọ rẹ jẹ ruẹ edẹ-ova nọ a ro dhesẹ odẹ Ọghẹnẹ, onọ u kugbe Tetragrammaton, koyehọ ibieme ene Hibru nọ a rọ fa odẹ Ọghẹnẹ.

^ edhe-ẹme 21 Evaọ ukpe 1535, koyehọ ikpe isoi nọ i lele i rie, ọfefafa ẹvẹrẹ French ọfa nọ a re se Olivétan, o te siobọno Ebaibol nọ ọ fa no evẹrẹ ọsosuọ nọ a ro kere Ebaibol na ze. Efafa Ebaibol Lefèvre na i fiobọhọ kẹe gaga evaọ okenọ ọ jẹ fa abọ Ikereakere Griki na.