Kpohọ eme nọ e riẹ eva

Kpohọ eme nọ e kẹle obọ emuhọ

Kpohọ oria izoẹme

Isẹri Jihova

Isoko

Uvie Ọghẹnẹ U Muhọ Esuo No!

 UZOU AVỌ 2

A rọ Uvie na Mu no Evaọ Obọ Odhiwu

A rọ Uvie na Mu no Evaọ Obọ Odhiwu

OWARE NỌ UZOU NANA O TA KPAHE

Oghẹrẹ nọ Ọghẹnẹ ọ rọ ruẹrẹ idibo riẹ họ kẹ eromuo Uvie na

1, 2. Eme ọ mae rro nọ ọ via evaọ akpọ na, kọ fikieme u gbe ro gbe omai unu hu inọ ahwo-akpọ a rọ ẹro ruẹ e riẹ hẹ?

O HAE jọnọ whọ jọ uzuazọ evaọ okenọ ikpeware jọ e rọ via evaọ akpọ na, ẹvẹ o hae jọ owhẹ oma? Kọ who roro nọ whọ hae te rọ ẹro ruẹ eware nọ e wha inwene ilogbo itieye na ze? Ẹsejọhọ whọ hae te ruẹ e rai hi. Ẹsibuobu, eware okpẹtu nọ e rẹ via evaọ egọmeti nọ a re gbiku rai fihọ ebe na, ahwo orẹwho na buobu a rẹ jọ etẹe he evaọ okenọ e rọ via. Eware nana buobu i re muhọ evaọ ibrikpẹ, egwa, hayo iwou egọmeti. Ghele na, inwene nọ i re noi ze i re kpomahọ ahwo buobu.

2 Kọ ẹvẹ kpahe oware jọ nọ o mae rro nọ o via evaọ akpọ na? Oware yena u kpomahọ ahwo buobu. Ghele na, ahwo-akpọ a rọ ẹro ruẹ e riẹ hẹ. Ma be ta kpahe eromuo Uvie Ọghẹnẹ evaọ obọ odhiwu, koyehọ egọmeti Mesaya nọ a ya eyaa riẹ nọ o te raha akpọ omuomu nana kẹle na. (Se Daniẹl 2:34, 35, 44, 45.) Nọ orọnọ ahwo-akpọ a rọ ẹro ruẹ eromuo Uvie na ha na, kọ u dhesẹ nọ Jihova ọ ko riẹ dhere ahwo-akpọ? Manikọ ọ ruẹrẹ idibo riẹ họ taure oware na o tẹ te via? Joma ruẹ.

“Ukọ Mẹ . . . Ọ [te] Ruẹrẹ Edhere na kẹ Omẹ”

3-5. (a) Ono họ “ukọ ọvọriọ” nọ a fodẹ evaọ Malakae 3:1 na? (b) Eme ọ te via taure “ukọ ọvọriọ” na ọ tẹ te ze?

3 No anwae ze, o rrọ ẹjiroro Jihova nọ ọ rẹ ruẹrẹ idibo riẹ họ kẹ eromuo Uvie Mesaya na. Wọhọ oriruo, muẹrohọ eruẹaruẹ nọ e rrọ Malakae 3:1, e ta nọ: “Riri, me [bi] vi ukọ mẹ re ọ ruẹrẹ edhere na kẹ omẹ, ỌNOWO na nọ wha rẹ gwọlọ na ọ vẹ te ze uwou-egagọ-ode riẹ idudhe; ukọ ọvọriọ na nọ ọ were owhai na.”

4 Evaọ oke mai na, oke vẹ Jihova ọ rọ ze te kiẹ egagọ idibo riẹ riwi wọhọ epaọ orugba eruẹaruẹ na? Eruẹaruẹ na e ta nọ Jihova avọ “ukọ ọvọriọ” na a te ze. Ono họ ukọ yena. Jesu Kristi, Ovie ọrọ Uvie Mesaya na. (Luk 1:68-73) Ovie nana nọ a ro mu obọ na, ọ te kiẹ idibo Ọghẹnẹ nọ e rrọ otọakpọ riwi je ru ai fo.—1 Pita 4:17.

 5 Ono họ “ukọ” ọsosuọ nọ a fodẹ evaọ Malakae 3:1 na? Ukọ nana ọ te ze oke krẹkri taure Ovie Uvie Mesaya na ọ tẹ te romavia. Ikpe buobu taure ukpe 1914 u te ti te, kọ ohwo jọ “ọ ruẹrẹ edhere na” họ kẹ Ovie Uvie Mesaya na?

6. Amono a ru oware nọ u dhesẹ nọ ae họ “ukọ” nọ ọ kake ruẹrẹ idibo Ọghẹnẹ kpahe kẹ eware nọ e te via?

6 Ma te jọ obe nana ruẹ iyo enọ itienana nọ ma be te ta kpahe iruẹru idibo Jihova erọ oke mai na. Ikuigbe nana i dhesẹ nọ evaọ ubrobọ ekuhọ ikpe-udhusoi avọ 19 na, utu ahwo jọ nọ a bu hu a jariẹ nọ a dhesẹ via nọ ae họ Ileleikristi uzẹme evaọ udevie Ileleikristi erue buobu. A je se utu yena Emọ-Uwuhrẹ Ebaibol. Charles T. Russell avọ egbẹnya riẹ nọ a jẹ kobaro evaọ utu nana a gine ru oware nọ u dhesẹ nọ ae họ “ukọ” nọ a ruẹaro riẹ na. A jẹ rọ Ebaibol na wuhrẹ idibo Ọghẹnẹ jẹ rọ ere ruẹrẹ ae kpahe kẹ eware nọ e te via evaọ obaro. Joma ta kpahe idhere ene nọ “ukọ” na o ro ru ere.

A je Wuhrẹ Iwuhrẹ Uzẹme

7, 8. (a) Evaọ etoke ikpe 1800, amono a muhọ edhesẹ vevẹ nọ uwuhrẹ ẹwẹ nọ o re whu hu na yọ uwuhrẹ ọrue? (b) Iwuhrẹ erue efa vẹ C. T. Russell avọ egbẹnya riẹ a fere via?

7 Emọ-Uwuhrẹ Ebaibol yena a jẹ hai kuomagbe lẹ, romatotọ wuhrẹ Ẹme Ọghẹnẹ, rọwo fihọ onọ o rrọ uzẹme, kẹsena a ve kere oware nọ Ebaibol na ọ ta fihọ otọ jẹ rehọ iẹe wuhrẹ amọfa. U kri no nọ ahwo egagọ Kristẹndọm a bi ro wuhrẹ iwuhrẹ erue, obọ egedhọ iwuhrẹ rai buobu i no ze. Wọhọ oriruo, a re wuhrẹ nọ ẹwẹ o re whu hu. Rekọ evaọ etoke ikpe 1800, umutho ahwo jọ nọ a jẹ romatotọ wuhrẹ Ebaibol na a tẹ ruẹ nọ uwuhrẹ yena u no Ebaibol ze he. Henry Grew, George Stetson, gbe George Storrs a kere ebe jẹ kẹ evuẹ sa-sa, ro dhesẹ vevẹ nọ uwuhrẹ yena yọ uwuhrẹ ọrue. * Iruo rai i fiobọhọ kẹ C. T. Russell avọ egbẹnya riẹ gaga.

8 Emọ-Uwuhrẹ Ebaibol na a tẹ te ruẹ nọ iwuhrẹ efa nọ i w’obọ kugbe uwuhrẹ ẹwẹ nọ o re whu hu na i vẹ gbe he, yọ iwuhrẹ erue e rrọ re—ejọ rai họ, iwuhrẹ nọ e ta nọ ahwo okiẹrẹe kpobi a ti kpobọ odhiwu gbe nọ Ọghẹnẹ ọ te lahiẹ irumuomu na bẹdẹ bẹdẹ evaọ erae ehẹle. Russell avọ egbẹnya riẹ a dhesẹ vevẹ nọ iwuhrẹ nana yọ iwuhrẹ erue evaọ ebe, emebe evẹvẹ, gbe evuẹ sa-sa nọ a kere fihọ ebe-usi.

9. Ẹvẹ emagazini ọ Zion’s Watch Tower na u ro dhesẹ via nọ Esanerọvo na yọ uwuhrẹ ọrue?

9 Uwuhrẹ ọrue ofa nọ ahwo buobu a jẹ rehọ nọ Emọ-Uwuhrẹ Ebaibol a fere via họ, uwuhrẹ Esanerọvo na. Evaọ ukpe 1887, emagazini ọ Zion’s Watch Tower o ta nọ: “Ikereakere na i dhesẹ vevẹ nọ Jihova avọ Olori mai Jesu a rrọ omọvo na ha, Jihova yọ Ọsẹ, Jesu kọ ọmọ riẹ.” Emagazini na ọ tẹ jẹ ta nọ, “u gbunu gaga epanọ ahwo buobu a rọ rọwo uwuhrẹ Esanerọvo na, inọ Eghẹnẹ esa e rrọ ọvo yọ evaọ oke ovona Ọghẹnẹ ọvo na ọ tẹ jẹ rrọ esa. Onana u dhesẹ vevẹ  nọ egagọ Kristẹndọm i gine kie ruọ owezẹ udidi nọ ọwegrẹ na ọ be rehọ iwuhrẹ erue gba ae ifi na.”

10. Ẹvẹ emagazini ọ Zion’s Watch Tower na u ro dhesẹ nọ 1914 o te jọ ukpe oka?

10 Wọhọ epanọ odẹ emagazini na Zion’s Watch Tower and Herald of Christ’s Presence u dhesẹ, o jẹ mae ta kpahe eruẹaruẹ nọ i kpomahọ ọzino Kristi. Otu nọ a rọ ẹzi wholo nọ a je kere emagazini nana a ruẹ nọ eruẹaruẹ Daniẹl kpahe ‘oke ihrẹ’ na u w’obọ kugbe oke nọ ẹjiroro Ọghẹnẹ kpahe Uvie Mesaya na u ti ro rugba. Anwọ etoke ikpe 1870 a ro muhọ ẹta nọ 1914 họ ukpe nọ oke ihrẹ na u ti ro kuhọ. (Dan. 4:25; Luk 21:24) Dede nọ inievo mai evaọ oke yena a nwane riẹ eware kpobi nọ e te via evaọ ukpe 1914 hi, a je whowho oware nọ a riẹ kẹ akpọ-soso, yọ oware nọ u no rie ze u te oke mai na.

11, 12. (a) Amono Brọda Russell ọ kẹ ujiro rọkẹ uzẹme na nọ a jẹ kiẹ via na? (b) Taure ukpe 1914 u te ti te, ẹvẹ iruo nọ Russell avọ egbẹnya riẹ a ru i fiobọhọ te?

11 Russell hayo ohwo ọvo evaọ usu egbẹnya riẹ na o je bru omorro ho inọ ẹgba obọrai a rọ kiẹ uzẹme na via. Russell ọ tubẹ ta nọ iruo ahwo jọ erọ oke nọ u kpemu i fiobọhọ kẹ ae re. Maero na, ọ rọ ujiro nọ o mae rro kẹ Jihova  Ọghẹnẹ, ọnọ o bi wuhrẹ idibo riẹ eware nọ u fo nọ a rẹ riẹ evaọ oke nọ u fo nọ a rẹ rọ riẹ ae. Avro ọ riẹ hẹ, Jihova o fiobọhọ kẹ Russell avọ egbẹnya riẹ nọ a sae rọ hẹriẹ uzẹme no ọrue. Nọ oke o be nyaharo na, ohẹriẹ nọ o rrọ Emọ-Uwuhrẹ Ebaibol na avọ ichọche Kristẹndọm u te je dhesẹ oma via vevẹ.

Brọda Russell avọ egbẹnya riẹ a kobaro evaọ ewuhrẹ Uzẹme Ebaibol na

12 Taure ukpe 1914 u te ti te, iruo nọ ezae nana nọ i wo ẹrọwọ na a ru re uzẹme na o sae romavia, a rẹ ruẹ unu gbiku riẹ hẹ. Emagazini ọ The Watch Tower and Herald of Christ’s Presence ọrọ Akpegbọvo 1, 1917 o ta nọ: “Ozọ nọ o jọ ahwo buobu udu vẹre fiki iwuhrẹ ethọthọ o gbẹ rrọ họ, iwuhrẹ wọhọ erae ehẹle gbe itieye na efa . . . Ame Uzẹme na nọ o bi hwẹ ze anwọ ikpe udhuvẹ nọ e vrẹ o bi dhe ebuebu nẹnẹ, yọ uzẹme na o te rọ enẹ vọ akpọ na soso; ewegrẹ e tẹ make gwọlọ whaha onana o te wọhọ ẹsenọ a be rehọ uwhere otuwou where ame abade zihe re o seba esu.”

13, 14. (a) Ẹvẹ “ukọ” na ọ rọ ruẹrẹ edhere na họ kẹ Ovie na, Jesu Kristi? (b) Eme ma rẹ sai wuhrẹ mi inievo mai nọ e rria evaọ ikpe udhusoi nọ ikpemu na?

13 Kọ who roro nọ ahwo a hae te ruẹrẹ oma kpahe kẹ emuhọ ọzino Kristi a gbẹ hae riẹ ohẹriẹ nọ o rrọ Jihova avọ Ọmọ riẹ Jesu hu? Vievie. Yọ ohwo ọvo ọ hae te ruẹrẹ oma kpahe gbe he o hae jọnọ a rọwo nọ ohwo-akpọ kpobi o wo uzuazọ nọ u re whu hu wọhọ epanọ o rrọ kẹ umutho ilele Jesu nọ a rọ ẹzi wholo na; yọ a hae te ruẹrẹ oma kpahe gbe he o hae jọnọ a rọwo nọ Ọghẹnẹ ọ te lahiẹ ahwo bẹdẹ bẹdẹ evaọ erae ehẹle. Ababọ avro, “ukọ” na ọ ginẹ ruẹrẹ edhere na họ kẹ Ovie na, Jesu Kristi.

14 Kọ ẹvẹ kpahe omai nẹnẹ? Eme ma rẹ sai wuhrẹ mi inievo mai nọ e rria evaọ ikpe udhusoi nọ i kpemu na? O gwọlọ nọ ma rẹ romatotọ se Ebaibol na kẹse kẹse re. (Jọn 17:3) Evaọ akpọ nana nọ ahwo a be jọ dhẹ lele efe yọ a be daezọ ẹme Ọghẹnẹ hẹ na, joma gbẹ hae rọ ẹme Ọghẹnẹ kuọ omamai okekpobi.—Se 1 Timoti 4:15.

“Wha No Eva Riẹ No, Ahwo Mẹ”

15. Eme Emọ-Uwuhrẹ ­Ebaibol na a rọ ẹmẹrera vuhu mu? (Rri oruvẹ-obotọ na re.)

15 Emọ-Uwuhrẹ Ebaibol na a wuhrẹ nọ u wuzou gaga re a siomano ichọche Kristẹndọm. Evaọ ukpe 1879, emagazini ọ Uwou-Eroro na o ta kpahe “ichọche Babilọn.” Kọ ipopu a jẹ ta kpahe na? Kọ ichọche Kathọlik? Ichọche Protẹstant a je wuhrẹ ikpe buobu inọ ipopu gbe ichọche Kathọlik họ Babilọn nọ a fodẹ evaọ eruẹaruẹ Ebaibol yena. Rekọ, Emọ-Uwuhrẹ Ebaibol a tẹ te rọ ẹmẹrera vuhumu nọ ichọche Kristẹndọm kpobi họ “Babilọn” na. Fikieme? Fikinọ ichọche Kristẹndọm kpobi a bi wuhrẹ iwuhrẹ erue evona, wọhọ enọ ma jọ obehru fodẹ na. * Nọ oke o be nyaharo na, ebe mai i te bi dhesẹ vevẹ oware nọ u fo nọ ahwo evezi nọ e rrọ ichọche Kristẹndọm a re ru.

16, 17. (a) Ẹvẹ Uko avọ III orọ obe na Millennial Dawn gbe emagazini Zion’s Watch Tower o rọ tuduhọ ahwo awọ nọ a siomano egagọ erue? (b) Kọ inoma vẹ ahwo a je gu? (Rri ẹme oruvẹ-obotọ na.)

 16 Wọhọ oriruo, evaọ ukpe 1891, Uko avọ III ọrọ obe na Millennial Dawn o ta nọ Ọghẹnẹ ọ siọ Babilọn oke mai nana, inọ: “Ichọche Kristẹndọm kpobi, t’ọkọ t’oni, a se rai.” Obe na o ta re nọ, jọ ahwo kpobi “nọ a rọwo kugbe iwuhrẹ gbe iruẹru rai hi a hẹriẹ oma no ai no.”

17 Evaọ amara Ọvo ọrọ ukpe 1900, emagazini ọ Uwou-Eroro na o rehọ ohrẹ kẹ ohwo kpobi nọ odẹ riẹ o gbẹ rrọ ichọche Kristẹndọm, enọ i bi gu inoma oware nọ o soriẹ nọ a gbẹ rọ daji inọ: “Abọ uzẹme na mẹ rrọ, ọthobọ me bi ro kuomagbe ahwo egagọ efa.” Emagazini na ọ nọ ahwo otiọnana nọ: “Kọ o gba re owọ jọ o jọ egagọ uzẹme re owọ odekọ o jọ Babilọn? Kọ oghẹrẹ ẹmeoyo nọ Ọghẹnẹ ọ gwọlọ . . . nọ o rẹ were iẹe ona? Vievie. Nọ ohwo o te kuomagbe ichọche, yọ ọ reọvọ kugbei no, onọ o gwọlọ nọ o re ru oware kpobi nọ a be jọ ichọche na ru bẹsenọ . . . ọ rẹ ta hayo dhesẹ via vevẹ nọ ọ gbẹ rrọ omọvo ichọche na ha.” Nọ oke o be nyaharo na, Emọ-Uwuhrẹ Ebaibol na a te ti kru ẹme yena gaga. * O tẹ gwọlọ nọ idibo Jihova a re siomano egagọ erue kpobi riẹriẹriẹ.

18. Fikieme o rọ gwọlọ nọ ahwo a dhẹ no Babilọn Ologbo na?

18 O gbẹ hae jọnọ a jẹ kẹ unuovẹvẹ na kẹse kẹse inọ a dhẹ no Babilọn Ologbo na ha, kọ Kristi nọ a ro mu Ovie na ọ hae te ruẹ utu ahwo nọ a rọ ẹzi wholo nọ a ruẹrẹ oma kpahe evaọ otọakpọ? Ijo, keme Ileleikristi nọ i siomano Babilọn riẹriẹriẹ ọvo họ enọ e rẹ sae “rehọ ẹzi gbe uzẹme” gọ Jihova. (Jọn 4:24) Kọ ma gba riẹ mu re inọ ma rẹ kẹnoma kẹ egagọ erue? Joma hai ru lele ujaje nana ẹsikpobi inọ: “Wha no eva riẹ no, ahwo mẹ.”—Se Eviavia 18:4.

Omakugbe Rọkẹ Egagọ

19, 20. Ẹvẹ emagazini Uwou-Eroro na o rọ tuduhọ idibo Ọghẹnẹ awọ nọ a hai kuomagbe kẹ egagọ?

19 Emọ-Uwuhrẹ Ebaibol na a wuhrẹ nọ u fo re ibe eg’Ọghẹnẹ a hai kuomagbe kẹ egagọ evaọ okekpobi nọ o tẹ lọhọ. Orọnikọ uvi Ileleikristi a re siomano egagọ erue ọvo ho. O gwọlọ nọ a re kuomagbe egagọ uzẹme re. N’otọ avọ otọ ze, Uwou-Eroro Na o be tuduhọ enọ i bi sei kpobi awọ inọ a hai kuomagbe kẹ egagọ. Wọhọ oriruo, evaọ amara Ahrẹ ọrọ ukpe 1880, Brọda Russell ọ ta kpahe eria sa-sa nọ o kpohọ nyae kẹ ovuẹ inọ, omakugbe yena o kẹ ahwo kpobi nọ a jariẹ uduotahawọ gaga. Kẹsena ọ tẹ tuduhọ ahwo nọ a bi se ebe mai awọ inọ a hai kere ze kpahe ẹnyaharo nọ a bi wo evaọ omakugbe rai, je fibae nọ a te hai kere iyẹrẹ nana jọ fihọ emagazini mai. Fikieme? Ọ ta nọ: “Re mai kpobi ma riẹ . . . epanọ Olori na ọ be ghale owhẹ; re ma jẹ riẹ sọ whọ be hai kuomagbe ahwo nọ wha gbe wo orọwọ ovona.”

Charles Russell avọ utu Emọ-Uwuhrẹ Ebaibol ọsosuọ evaọ Copenhagen, obọ Denmark, ukpe 1909

20 Evaọ ukpe 1882, uzoẹme na “Assembling Together” (Omakugbe Ovo) o romavia evaọ Uwou-Eroro na. A jọ  uzoẹme na tuduhọ Ileleikristi awọ nọ a hai kpohọ iwuhrẹ ẹsikpobi “re a wo ọbọga gbe uduotahawọ.” A te je fibae nọ: “Onana o roja dede nọ ahwo nọ a riobe a riẹ hẹ. Jọ ohwo kpobi ọ wha Ebaibol, obe, gbe ugbẹ riẹ lele oma, re ọ nyaze ti wuhrẹ nọ a te rọ eria ikere na sa-sa wawo ohwohwo na, . . . utho nọ ọ rẹ sai wuhrẹ kpobi. Wha rẹ salọ uzoẹme jọ; wha vẹ lẹ kẹ obufihọ ẹzi ọfuafo na re wha wo otoriẹ; kẹsena wha ve se, roro didi, jẹ rọ eria Ikereakere jọ wawọ eria efa, wha ve ti duku uzẹme na.”

21. Didi oriruo ukoko nọ o jọ obọ Allegheny, Penn­sylvania, u fihotọ kpahe omakugbe kẹ iwuhrẹ gbe ẹruorote ibe Ileleikristi?

21 Oria nọ u wuzou iruẹru Emọ-Uwuhrẹ Ebaibol na o jọ obọ Allegheny, Pennsylvania, evaọ America. Inievo nọ e jọ obei a fi emamọ oriruo họ otọ nọ a jẹ hai ro kuomagbe wọhọ epanọ o rrọ obe Ahwo Hibru 10:24, 25. (Sei.) Oniọvo jọ nọ ọ kpako no nọ a re se Charles Capen ọ kareghẹhọ epanọ ọ jẹ hai ro kpohọ iwuhrẹ yena evaọ okenọ ọ jọ uzoge. O kere nọ: “Mẹ kareghẹhọ oria Ebaibol jọ nọ a rọ ọda kere fihọ ugbẹhẹ ọgwa okokohọ Emọ-Uwuhrẹ Ebaibol na  oke yena. O ta nọ, ‘Ọvo họ Olori rai, ọye họ Kristi, whai kpobi inievo.’ Mẹ jẹ hai roro kpahe ẹme yena ẹsikpobi, inọ ohwo ọvo o wuzou vi ọdekọ họ evaọ udevie idibo Jihova.” (Mat. 23:8) Brọda Capen ọ tẹ jẹ kareghẹhọ epanọ iwuhrẹ na e jẹ hae kẹ erere te, ọbọga nọ a jẹ hai wo, gbe oghẹrẹ nọ Brọda Russell ọ jẹ hae romatotọ rọ uduotahawọ kẹ omomọvo evaọ ukoko na.

22. Eme ahwo nọ a wo ẹrọwọ a ru nọ a tuduhọ ae awọ inọ a hai kpohọ iwuhrẹ ẹsikpobi, kọ eme ma rẹ sai wuhrẹ no oyena ze?

22 Ahwo nọ a wo ẹrọwọ a lele oriruo nana je ru lele uthubro nọ a kẹ rai. Emọ-Uwuhrẹ Ebaibol na a rọ ikoko mu evaọ eria efa, wọhọ Ohio gbe Michigan, kẹsena a te je ro mu evaọ eria sa-sa obọ North America gbe erẹwho efa. Dai roro onana: Kọ ahwo nọ a wo ẹrọwọ a hae te ginẹ ruẹrẹ oma kpahe kẹ ọzino Kristi a gbẹ hai wuhrẹ ai inọ a hai kuomagbe kẹ egagọ ẹsikpobi wọhọ epanọ Ebaibol ọ ta ha? Kaka. Kọ ẹvẹ kpahe omai nẹnẹ? O gwọlọ nọ ma rẹ gbaemu inọ ma re kpohọ iwuhrẹ ukoko ẹsikpobi, re ma rọ uvẹ kpobi kuomagbe inievo mai kẹ egagọ jẹ bọ ohwohwo ga.

Usiuwoma Ota avọ Ajọwha

23. Ẹvẹ Uwou-Eroro na u ro dhesẹ vevẹ nọ inievo nọ a rọ ẹzi wholo na kpobi a rẹ nyae ta usiuwoma na?

23 Emọ-Uwuhrẹ Ebaibol na a wuhrẹ nọ Ileleikristi nọ a rọ ẹzi wholo na kpobi a rẹ ta usiuwoma na. Evaọ ukpe 1885, Uwou-Eroro na o ta nọ: “Ajọ o thọrọ omai ẹro ho inọ ohwo kpobi nọ a rọ ẹzi wholo, a rọ ẹzi na wholo iei re ọ ta usiuwoma na (Aiz. 61:1), a se rie ziọ iruo odibọgba na.” Uzoẹme jọ evaọ Uwou-Eroro ọ 1888 o tuduhọ ahwo awọ inọ:  “Ma riẹ iruo nọ a kẹ omai . . . ma tẹ siọ iruo na ba je gu unoma, kiyọ mai yọ idibo nọ e be moyẹlẹ, yọ ma bi dhesẹ nọ ma te kẹ obọdẹ iruo nọ a kẹ omai na ha.”

24, 25. (a) Eme ọfa Brọda Russell avọ egbẹnya riẹ a ru, u te no uduotahawọ nọ a jẹ kẹ ahwo inọ a ta usiuwoma no? (b) Eme ọgbaẹmo-aro jọ ọ ta kpahe iruo usiuwoma ota riẹ evaọ oke nọ imoto i ri bu tere he?

24 Orọnikọ Brọda Russell avọ egbẹnya riẹ a jẹ tuduhọ ahwo awọ nọ a ta usiuwoma na ọvo ho. A je kere ebe-evẹvẹ nọ a jẹ hai se Bible Students’ Tracts (Ebe-Evẹvẹ Emọ-Uwuhrẹ Ebaibol), onọ a se uwhremu na Old Theology Quarterly (Iwuhrẹ Ọghẹnẹ Erọ Oke Anwae nọ A bi Kere Isiane Ẹgbukpe). A jẹ hae rọ emebe nana kẹ ahwo nọ a je se Uwou-Eroro mai re a ghale kẹ amọfa ọvọvẹ.

U fo nọ ma rẹ nọ omamai nọ, ‘Kọ mẹ be rọ iruo usiuwoma ota na karo?’

25 A je se inievo nọ e jẹ hae ta usiuwoma na ẹsikpobi egbaẹmo-aro. Brọda Charles Capen nọ ma fodẹ ẹsiẹ na ọ jọ omọvo rai jọ. Ọ ta nọ: “Emapo nọ utu jọ nọ u bi ruiruo kẹ egọmeti America o drọ o jẹ hae kpọ omẹ okenọ mẹ jẹ ta usiuwoma evaọ ẹkwotọ Pennsylvania. Emapo nana i dhesẹ idhere nọ e rrọ ẹkwotọ na soso, onọ u ru rie lọhọ nọ mẹ jẹ sae rọ rehọ owọ nya te eria sa-sa. Ẹsejọ nọ mẹ tẹ nya edẹ esa no evaọ ẹkwotọ na re mẹ rehọ edẹ ahwo nọ a gwọlọ ebe ọ Studies in the Scriptures na, mẹ vẹ haya anyenya gbe akẹkẹ nọ mẹ rẹ rọ wha ebe na se ahwo na. Nọ oke u te kpo no, ẹsibuobu mẹ rẹ wezẹ iwou ewhẹrẹ asohẹrioke. Oke yena imoto e jariẹ tere he.”

Ọgbaẹmo-aro. Muẹrohọ oware nọ a je se “Chart of the Ages” (Omaa Ọghẹnẹ Rọkẹ Ige Na) nọ a drọ fihọ akẹkẹ na

26. (a) Fikieme u ro fo nọ idibo Ọghẹnẹ a rẹ ta usiuwoma na re a sae ruẹrẹ oma kpahe kẹ esuo Kristi? (b) Enọ vẹ u fo nọ ma rẹ nọ omamai?

26 Re a sae ta usiuwoma evaọ oke yena, o gwọlọ udu gbe ajọwha gaga. Kọ uvi Ileleikristi a hae te ruẹrẹ oma kpahe kẹ esuo Kristi ogbẹrọnọ a wuhrẹ ai inọ u wuzou gaga re a ta usiuwoma ha? Ijo. Usiuwoma ota na u wuzou gaga keme o te jọ obọdẹ oka jọ orọ ọzino Kristi. (Mat. 24:14) Usiuwoma ota na nọ u re siwi uzuazọ họ iruo nọ u fo nọ idibo Ọghẹnẹ a rẹ rọ karo. U fo nọ ma rẹ nọ omamai nọ: ‘Kọ mẹ be rọ iruo usiuwoma ota na karo? Kọ me bi gbobọnẹ eware jọ re mẹ sai wo obọ ziezi evaọ iruo na?’

A rọ Uvie Ọghẹnẹ Mu No

27, 28. Eme Jọn ukọ na ọ ruẹ evaọ eruẹaruẹ, kọ eme Setan avọ idhivẹri riẹ a ru nọ a rọ Uvie na mu no?

27 Ukpe 1914 na u te ti te. Wọhọ epanọ ma ta evaọ obọ emuhọ uzoẹme nana, ohwo-akpọ ọvuọvo ọ rọ ẹro ruẹ eware urirẹ nọ e jọ obọ odhiwu via na ha. Rekọ, Jọn ukọ na ọ jọ eruẹaruẹ ruẹ eka sa-sa nọ a ro dhesẹ eware nọ e via na. Dai roro iei: Jọn ọ ruẹ “oware oka ulogbo jọ” evaọ obọ odhiwu. Ukoko Ọghẹnẹ evaọ obọ odhiwu, onọ a se “aye” Ọghẹnẹ o dihọ, o te yẹ ọmọzae. Eruẹaruẹ na e ta nọ kẹle na ọmọzae nọ a yẹ na “ọ te rehọ ọkpọ ayọno su erẹwho na kpobi.” Rekọ nọ a yẹ ọmọ na no, “a tẹ nwane wọ ọmọ na bru Ọghẹnẹ evaọ obọ agbara-uvie riẹ.” Urru oruarua jọ evaọ obọ odhiwu o tẹ ta nọ: “Esiwo o no obọ Ọghẹnẹ mai ze no,  o dhesẹ ogaga riẹ via no, a rehọ Uvie Ọghẹnẹ mai mu no, yọ Kristi riẹ o wo udu-esuo no.”—Evia. 12:1, 5, 10.

28 Avro ọ riẹ hẹ, Uvie Mesaya na nọ a ro mu no oye Jọn ọ ruẹ na. Oyena o jọ oware urirẹ, rekọ orọnọ ohwo kpobi o were he. Setan avọ idhivẹri riẹ a fi ẹmo kugbe ikọ-odhiwu nọ i wo ẹrọwọ, enọ e be romakpotọ kẹ esuo Maekẹl hayo Kristi. Eme o no rie ze? Ebaibol na ọ ta nọ: “A te gele araomuomu idudu ologbo na fihọ otọ, araomuomu anwae na, ọnọ a re se Ẹdhọ gbe Setan na, nọ o bi su akpọ na soso thọ; a gele i rie fihọ otọakpọ, yọ a gele ikọ-odhiwu riẹ lele iei.”—Evia. 12:7, 9.

Evaọ ukpe 1914, Emọ-Uwuhrẹ Ebaibol na a mu oka nọ u dhesẹ nọ Kristi o muhọ esuo no họ evuhumu

29, 30. Nọ a rọ Uvie Mesaya na mu no, ẹvẹ eware i ro nwene (a) evaọ otọakpọ? (b) evaọ obọ odhiwu?

29 Ikpe buobu taure 1914 o te ti te, Emọ-Uwuhrẹ Ebaibol na a ta nọ eware okpẹtu i ti muhọ ẹvia ukpe yena. Oghẹrẹ nọ eware nọ a ta na i ro rugba, u gbe rai unu gaga. Setan o te muọ ebẹbẹ ilogbo họ ẹwha se ahwo-akpọ, wọhọ epanọ eruẹaruẹ Jọn na i dhesẹ, inọ: “Uye u te otọakpọ gbe abade no, keme Ẹdhọ o bru owhai ze no, o wo ofu ọgaga keme ọ riẹ nọ omoke kakao o wo.” (Evia. 12:12) Ẹmo akpọ ọsosuọ o duwu lahwe evaọ ukpe 1914, yọ ukpe nana a ro mu oka ọzino Kristi nọ a ro mu Ovie no họ ẹruẹ evaọ akpọ-soso. Onana o kẹ imuẹro nọ “oke urere” uyere-akpọ nana u muhọ no.—2 Tim. 3:1.

30 Rekọ oghọghọ o jọ obọ odhiwu. A le Setan avọ idhivẹri riẹ kpobi no obọ odhiwu riẹriẹriẹ. Eruẹaruẹ Jọn e ta re nọ: “Fiki onana, wha ghọghọ whai idhiwu gbe enọ e be rria ae eva!” (Evia. 12:12) Nọ orọnọ a le Ẹdhọ no odhiwu no jẹ rọ Jesu mu Ovie no na, Uvie Mesaya na o ruẹrẹ oma kpahe no epanọ u ti ro ru oware jọ evaọ udevie idibo Ọghẹnẹ nọ e rrọ otọakpọ. Eme u ti ru? Wọhọ epanọ ma ta evaọ emuhọ uzou nana, Kristi nọ ọ rrọ “ukọ ọvọriọ na” ọ te kaki ru idibo Ọghẹnẹ nọ e rrọ otọakpọ na fo. Evaọ oghẹrẹ vẹ?

Oke Ẹdawọ

31. Eme Malakae ọ ruẹaro riẹ kpahe etoke nọ a ti ro ru idibo Ọghẹnẹ fo na, kọ ẹvẹ eruẹaruẹ yena i ro muhọ erugba? (Rri oruvẹ-obotọ na re.)

31 Malakae ọ ruẹaro nọ orufuọ na ọ te jọ oware olọlọhọ họ. O kere nọ: ‘Ono ọ rẹ sae rria eva edẹ ẹtha riẹ, hayo ono ọ rẹ sai mudhe nọ ọ te rehọ oma via? “Keme ọ wọhọ erae orufuọ gbe odha ọfọrọ-ehọ.”’ (Mal. 3:2) Ere o ginẹ via. Evaọ emuhọ ukpe 1914, idibo Ọghẹnẹ nọ e rrọ otọakpọ a rẹriẹ ovao dhe edawọ gbe ebẹbẹ ilogbo sa-sa. Evaọ etoke Ẹmo Akpọ I, Emọ-Uwuhrẹ Ebaibol na buobu a rioja ukpokpoma sa-sa jẹ ruẹ uye evaọ uwou-odi. *

32. Nọ ukpe 1916 o vrẹ no, ẹbẹbẹ vẹ o duwu lahwe evaọ udevie idibo Ọghẹnẹ?

32 Ẹbẹbẹ o duwu lahwe evaọ udevie inievo na re nọ o wha ẹvohẹ fihọ ukoko na. Brọda Russell o whu evaọ ukpe 1916, nọ ọ jọ ikpe 64, yọ onana o jọ oware nọ Emọ-Uwuhrẹ Ebaibol na buobu a rẹro riẹ vievie he. Nọ o whu no, uruemu  otujọ u te dhesẹ via nọ a je rri rie kpehru ga hrọ. Dede nọ Brọda Russell ọ gwọlọ oghẹrẹ orro yena ha, enwenọ ẹgọ ahwo jọ a jẹ gwọlọ gọe dede. Ibuobu i roro nọ a gbẹ te sae kiẹ iwuhrẹ uzẹme na via ha nọ o whu no na, yọ otujọ a gbẹ jẹ rọwo w’obọ evaọ iruẹru nọ e rẹ sae lẹliẹ ukoko na nyaharo ho. Onana o tẹ whae ze nọ ikọ erue i ro duwu lahwe evaọ udevie inievo na nọ u fi ohẹriẹ họ ukoko na.

33. Ẹvẹ irẹro nọ i rugba ha o rọ jọ odawọ kẹ idibo Ọghẹnẹ?

33 Eware nọ e nya epanọ a je rẹro rai hi o jọ odawọ ofa. Dede nọ Uwou-Eroro na o ta vevẹ nọ 1914 o te jọ ukpe nọ Etoke Egedhọ u ti ro kuhọ, inievo na a wo otoriẹ oware nọ o te via evaọ ukpe yena ha. (Luk 21:24) A je roro nọ 1914 Kristi ọ te rọ rehọ Ileleikristi nọ a rọ ẹzi wholo na kpobọ odhiwu, re a lele iei su. Oyena o via ha. Evaọ ubrobọ urere ukpe 1917, Uwou-Eroro na o ta nọ etoke ivuẹvu nọ o te rehọ ikpe 40 na o ti kuhọ evaọ etoke okpakpọ ọrọ ukpe 1918. Rekọ iruo usiuwoma ota na i kuhọ ukpe yena ha. E gbẹ jẹ nyaharo nọ oke yena o vrẹ no. Uwou-Eroro na o ta nọ oke ivuẹvu na u gine kuhọ no, rekọ oke isogẹ o gbẹ rrọ. Dede na, ahwo buobu a siọ Jihova ba ẹgọ fiki irẹro rai nọ i rugba ha.

34. Odawọ ulogbo vẹ o romavia evaọ 1918, kọ fikieme Kristẹndọm a ro roro nọ ukpẹ idibo Ọghẹnẹ u fu no?

34 Odawọ ulogbo jọ o romavia evaọ ukpe 1918. A mu J. F. Rutherford nọ ọ rehọ ẹta C. T. Russell gbe inievo ihrẹ efa nọ e jẹ kobaro evaọ iruẹru idibo Ọghẹnẹ. A mu rai ekueku fihọ uwou-odi obọ Atlanta, Georgia, evaọ America, yọ okọto o ta nọ a te jọ etẹe ikpe buobu. Evaọ etoke jọ soso, o tẹ wọhọ nọ a furie ukpẹ idibo Ọghẹnẹ no. Onana u ru eva were ilorida Kristẹndọm buobu. A je roro nọ Emọ-Uwuhrẹ Ebaibol na nọ e be jọ ae wẹ hẹ na a ti gbe kpokpo ai hi, keme a mu ahwo nọ a wuzou rai fihọ uwou-odi no, iruo rai evaọ obọ Brooklyn i brudhe no, yọ a be wọso iruo usiuwoma ota rai evaọ America gbe Europe. Evaọ eriwo rai, Emọ-Uwuhrẹ Ebaibol na a “whu” no. (Evia. 11:3, 7-10) Rekọ, a roro thọ gaga.

Etoke nọ A rọ Va Via

35. Fikieme Jesu ọ rọ kuvẹ re idibo riẹ a ruẹ uye, kọ eme o ru ro fiobọhọ kẹ ae?

35 Ewegrẹ na a riẹ hẹ inọ Jesu ọ kuvẹ re ilele riẹ a ruẹ uye ebẹbẹ nana keme Jihova ọ jọ “ọwozẹ gbe ọnọ o re ru Siliva fua” evaọ udevie idibo riẹ oke yena. (Mal. 3:3) Jihova avọ Jesu a riẹ nọ otu nọ i wo ẹrọwọ na a ti thihakọ edawọ na, onọ u ti ru ai jọ fuafo, a ve ti te ziezi kẹ iruo Ovie na. No umuo emuhọ ukpe 1919 vrẹ, ahwo kpobi a tẹ ruẹ nọ Jihova ọ rọ ẹzi riẹ ru oware nọ ewegrẹ a roro nọ o rẹ sae via vievie he. Idibo Ọghẹnẹ nọ i wo ẹrọwọ na a wariẹ va via. (Evia. 11:11) O rrọ vevẹ inọ evaọ oke yena, Jesu o ru abọ ologbo jọ ọrọ oka edẹ urere na gba. Ọ rehọ “ọrigbo nọ a re fievahọ  nọ o wo areghẹ” mu, koyehọ umutho inievo-emezae evaọ usu enọ a rọ ẹzi wholo na nọ e te kobaro evaọ udevie idibo Ọghẹnẹ ẹkwoma ẹme Ọghẹnẹ nọ a te rọ ko ae evaọ ẹruoke.—Mat. 24:45-47.

36. Eme ọ via nọ u dhesẹ nọ idibo Ọghẹnẹ a wariẹ muhọ ẹvavia no?

36 A siobọno Brọda Rutherford avọ egbẹnya riẹ evaọ edẹ 26 Asa, ukpe 1919. O raha oke he, a te ru ọruẹrẹfihotọ ọrọ okokohọ ubrotọ evaọ amara Azie ukpe yena. A tẹ ma omaa epanọ a re ro muọ emagazini ọfa họ ekere, onọ a se The Golden Age. Emagazini nana nọ a muhọ ekere kugbe Uwou-Eroro Na, a ru rie re a hae rehọ iẹe kẹ ahwo evaọ usiuwoma. * Ukpe yena a ro muọ Bulletin họ ekere, onọ ma bi se Odibọgba Uvie Mai enẹna. No anwọ oke nọ a ro mu ei họ ekere ze, u bi fiobọhọ gaga evaọ usiuwoma ota na. Avro ọ riẹ hẹ, no umuo 1919 ze, usiuwoma ota n’uwou ruọ uwou na u te zihe ruọ abọ odibọgba mai nọ o wuzou gaga.

37. Nọ ukpe 1919 o vrẹ no, ẹvẹ otujọ a ro dhesẹ nọ a siomano Emọ-Uwuhrẹ Ebaibol na no?

37 Iruo usiuwoma ota n’uwou ruọ uwou na u gbe je ru idibo Kristi fo keme otu nọ i wo omorro a rọwo nọ a re ru  iruo nana ha. Otu nana a tẹ hẹriẹ oma no Emọ-Uwuhrẹ Ebaibol na. Nọ ukpe 1919 o vrẹ no, otujọ nọ i siomano inievo na a tẹ be ta inievo na raha, kere eware iyoma kpahe ae, je tube kuomagbe ahwo nọ a jẹ wọso idibo Jihova.

38. Eme obokparọ gbe ẹnyaharo nọ ilele Jesu a wo no evaọ otọakpọ u dhesẹ kẹ omai?

38 Ghelọ ọwọsuọ nana kpobi, ilele Jesu nọ e rrọ otọakpọ a gbe je wo ẹnyaharo evaọ egagọ Ọghẹnẹ. Obokparọ gbe ẹnyaharo nọ a wo no anwọ oke yena ze o kẹ imuẹro nọ Uvie Ọghẹnẹ u gine muhọ esuo no. Obufihọ nọ Ọghẹnẹ ọ be rọ ẹkwoma Ọmọ riẹ gbe Uvie riẹ kẹ ae, oyejabọ nọ ahwo-akpọ gheghe nana nọ a bu tere he na a be sai ro wo ẹnyaharo dede nọ Setan avọ akpọ omuomu riẹ a be wọso ae.—Se Aizaya 54:17.

Brọda Rutherford nọ ọ be jọ okokohọ kẹ ovuẹ, emerae jọ nọ ọ nwani uwou-odi ze no

39, 40. (a) What are some Eware jọ vẹ ma te ruẹ evaọ obe nana? (b) Irere vẹ who ti wo no obe nana ze?

39 Evaọ izoẹme nọ e rrọ aro na, ma te ta kpahe eware nọ Uvie Ọghẹnẹ u ru no evaọ otọakpọ anwọ ikpe udhusoi nọ a rọ rehọ iẹe mu no evaọ obọ odhiwu na. Abọ ọvuọvo ọrọ obe nana o te ta kpahe oware jọ nọ Uvie na u bi ru evaọ otọakpọ na. Uzoẹme ọvuọvo u wo ẹkpẹti nọ u ti fiobọhọ kẹ omai omomọvo riẹ epanọ Uvie na u mu omai ẹro te. Evaọ izoẹme urere obe na, ma te ta kpahe eware nọ ma rẹro rai nọ Uvie na u ti ru kẹle na okenọ o te raha ahwo omuomu jẹ rọ aparadase ziọ otọakpọ. Irere vẹ who ti wo nọ who ti wuhrẹ obe nana?

40 Setan ọ gwọlọ whrehe ẹrọwọ nọ who wo kpahe Uvie Ọghẹnẹ. Rekọ Jihova ọ gwọlọ bọ ẹrọwọ ra ga re o sae thọ owhẹ, re who je dikihẹ ga evaọ egagọ riẹ. (Ẹf. 6:16) Fikiere ma tuduhọ owhẹ awọ nọ whọ lẹ jẹ romatotọ wuhrẹ obe nana. Hae nọ omara nọ, ‘Kọ Uvie Ọghẹnẹ u gine mu omẹ ẹro?’ Epanọ u mu owhẹ ẹro te, ere who ti kru ẹrọwọ ra te, je wo ajọwha kẹ iruo Uvie na te. Kẹsena whọ vẹ te jariẹ evaọ okenọ Uvie Ọghẹnẹ u ti ro su ahwo-akpọ kpobi.

^ edhe-ẹme 7 Re whọ gbẹ riẹ kpahe Grew, Stetson, gbe Storrs, se obe na Jehovah’s Witnesses—Proclaimers of God’s Kingdom, ẹwẹ-obe avọ 45-46.

^ edhe-ẹme 15 Emọ-Uwuhrẹ Ebaibol na a riẹ nọ u fo re a siomano ichọche Kristẹndọm nọ e rrọ egbẹnyusu akpọ na. Ghele na, evaọ ikpe buobu a je se amọfa kpobi nọ e rọwo ẹtanigbo na jẹ ta nọ a roma mudhe kẹ Ọghẹnẹ no ibe Ileleikristi rai, dede nọ ahwo nana a jọ usu Emọ-Uwuhrẹ Ebaibol na ha.

^ edhe-ẹme 17 Oware jọ nọ o wha riẹ ze nọ unuovẹvẹ yena u gbe ro wo ẹgba tere he evaọ oke yena họ, a jẹ ta nọ ahwo idu udhuhrẹ gbe ene (144,000) nọ a ti lele Kristi su na o mai kiekpahe. Ma te jọ Uzou avọ 5 ruẹ nọ taure ukpe 1935 u te ti te, a je roro nọ ahwo ichọche Kristẹndọm buobu a rrọ usu “otu obuobu” nọ a fodẹ evaọ Eviavia 7:9, 10 evaọ Ebaibol King James Version na, gbe nọ a te jọ utu avọ ivẹ nọ i ti kpohọ odhiwu fikinọ a ruọ abọ Kristi evaọ oke urere na.

^ edhe-ẹme 31 IEvaọ amara Azie ọrọ ukpe 1920, a kere uvitha obọdẹ ọrọ emagazini ọ The Golden Age (onọ ma bi se Awake! enẹna), onọ a jọ romatotọ ta kpahe oja nọ a gbe kẹ inievo mai evaọ oke ẹmo na evaọ Canada, England, Germany, gbe America. Rekọ taure a te ti fi ẹmo akpọ ọsosuọ, a je kpokpo inievo na tere he.

^ edhe-ẹme 36 Evaọ ikpe buobu, uthuru okakao na a mai wo họ iroro je kere Uwou-Eroro Na re a rọ ere bọ ae ga.