Accessibility setting

Agpili iti lengguahe

Mapan iti segundario a pagpilian

Mapan iti listaan dagiti linaonna

Mapan iti linaonna

Dagiti Saksi ni Jehova

Iloko

TI PAGWANAWANAN SEPTIEMBRE 2015

Ti Bedell’s Bible—Nakatulong Tapno Ad-adda a Maawatan ti Biblia

Ti Bedell’s Bible—Nakatulong Tapno Ad-adda a Maawatan ti Biblia

IDI 1627, napan ti padi a taga-England a ni William Bedell idiay Ireland. Nasdaaw iti nasangpetanna a situasion. Ti Ireland, a Katoliko ti kaaduan nga umilina, ket iturturayan idi ti Protestante a Britain. Impatarus idin dagiti Protestante a Repormador ti Biblia kadagiti lengguahe a maus-usar idiay Europa. Ngem kasla awan man la ti interesado a mangipatarus iti Biblia iti Irish a lengguahe.

Kombinsido unay ni Bedell a “saanen a masapul nga urayen pay a makasursuro [dagiti umili ti Ireland] iti English tapno mabasada ti Biblia.” Isu a rinugianna ti maysa a proyekto a mangpataud iti Irish a Biblia. Ngem naipasango iti nakaro nga ibubusor, kangrunaanna kadagiti Protestante. Apay ngata?

IBUBUSOR ITI PANNAKAUSAR TI IRISH

Imbilang ni Bedell a responsabilidadna a sursuruen ti Irish. Idi nagbalin a pannakaulo ti Trinity College ti Dublin ken obispo ti Kilmore idi agangay, inrekomendana kadagiti estudiante nga usarenda ti Irish. Kinapudnona, impatakder ni Queen Elizabeth I iti England ti Trinity College tapno mangsanay kadagiti agbalin a ministro a mangisuro kadagiti masaksakupanna iti mensahe ti Biblia iti nakayanakanda a pagsasao. Inaramid ni Bedell ti amin tapno mapasamak dayta.

Kaaduan kadagiti tattao a masakupan ti kinaobispo ni Bedell idiay Kilmore ket agsasao iti Irish. Isu nga indawatna kadagiti autoridad a masapul nga adda dagiti ministro a makapagsao iti Irish. Imbatayna dayta iti sasao ni apostol Pablo iti 1 Corinto 14:19 a kunkunana: “Iti maysa a kongregasion kaykayatko ketdi ti agsao iti lima a sao buyogen ti panunotko, tapno maisurok met ti dadduma babaen ti ngiwat, ngem iti sangapulo a ribu a sao babaen ti maysa a pagsasao,” kayatna a sawen, iti lengguahe a saan unay a maawatan.

Ngem inkagumaan dagiti naimpluensia a tattao a pasardengen ni Bedell. Sigun kadagiti historiador, adda dagiti nangibaga a ti panangusar iti Irish ket “delikado para iti Estado” ken kuna ti dadduma a “pagdaksan [dayta] ti Gobierno.” Para met iti dadduma, pagsayaatan ti England no agtalinaed nga ignorante dagiti umili ti Ireland. Kinaagpaysuanna, adda dagiti linteg a naipaulog a mangibagbaga a masapul a tallikudan dagiti umili ti Ireland ti lengguahe ken kulturada, ken masapul a sursuruenda ti Ingles ken tuladenda ti estilo dagiti Briton.

TI BIBLIA A PROYEKTO NI BEDELL

Saan a nagpaapektar ni Bedell kadagita a kapanunotan. Idi rugrugi ti 1630’s, inrugina nga ipatarus iti Irish ti kaipabpablaak idi nga Ingles a Biblia (ti King James Version idi 1611). Kayatna ti makaaramid iti Biblia a maawatan ti adu a tattao agingga a posible. Kombinsido unay a no agtultuloy a saan a maawatan dagiti marigrigat ti Biblia, saanda a mabirokan iti dayta ti dalan nga agturong iti agnanayon a biag.—Juan 17:3.

 Saan a ni Bedell ti immuna a nakapanunot iti dayta. Agarup 30 a tawen sakbayna, ti sabali pay nga obispo a ni William Daniel, nakitana a nagrigat a maammuan ti maysa ti isursuro ti Biblia no dina maawatan ti lengguahe a nausar. Impatarus ni Daniel iti Irish ti Kristiano a Griego a Kasuratan (a pagaammo kas “Baro a Tulag”). Isu nga indauluan met ni Bedell ti pannakaipatarus ti Hebreo a Kasuratan (a pagaammo kas “Daan a Tulag”). Ti pagaammo a Bedell’s Bible ket ti napagtipon a patarusna ken ti immuna a patarus ni William Daniel. Kas resultana, ti Bedell’s Bible a kaunaan a kompleto a Biblia iti Irish ti kakaisuna nga Irish a patarus ti Biblia iti simmaruno a 300 a tawen.

Nagpatulong ni Bedell, nga eksperto a mismo iti Hebreo a lengguahe, iti dua a lumugar nga Irish ti pagsasaona a mangipatarus iti Ingles a Biblia iti Irish. Bayat ti panagipatarusda, sinigurado ni Bedell ken ti maysa wenno dua a mapagtalkan a katulonganna a husto ti kada bersikulo ken siaannad a rinebisarda dagita. Inusarda a reperensia ti Italian a patarus ti Swiss a teologo a ni Giovanni Diodati, kasta met ti Griego a Septuagint ken ti maysa a daan a manuskrito ti Hebreo a Biblia a manmano ti kopiana.

Sinurot ti grupo ni Bedell ti pamay-an dagiti nagipatarus iti King James Version (kaaduan kadakuada ket mabalin nga am-ammo a mismo ni Bedell) ket inkabilda ti personal a nagan ti Dios iti dadduma a teksto ti Biblia nga impatarusda. Kas pagarigan, iti Exodo 6:3, “Iehovah” ti patarusda iti nagan ti Dios. Ay-aywanan ti Marsh’s Library iti Dublin, Ireland ti orihinal a manuskrito ni Bedell.—Kitaem ti kahon a “Linagip ken Inapresiarda ni Bedell.”

NAIRUAR MET LAENGEN ITI PUBLIKO

Nalpas ni Bedell ti proyektona idi agarup 1640. Ngem dina nayimprenta a dagus dayta. Apay? Ti maysa a rason ket saan a nagsardeng ti ibubusor. Tapno  maikkat ti panagtalek dagiti tattao iti patarus, nagibaga dagiti kritiko iti negatibo a bambanag maipapan iti kangrunaan a paraipatarus ni Bedell ken awanan asi nga impaaresto ken impaibaludda. Saan la a dayta, nairamraman pay ni Bedell iti nadara ken naranggas a rebelion idi 1641 kontra kadagiti Briton. Idi damo, prinotektaran dagiti umili ti Ireland ni Bedell, uray no maysa a Briton, gapu ta nakitada a talaga a sipapanunot iti pagimbaganda. Ngem idi agangay, imbalud dagiti rebelde ket nakarigrigat ti napasaranna. Awan duadua a dayta ti nangpapardas iti ipapatayna idi 1642. Di na man la nakita a nairuar iti publiko ti proyektona a Biblia.

Ti title page ti orihinal a manuskrito ni Bedell, agarup 1640, ken ti naipablaak a Biblia, 1685

Dandani napukaw ti Biblia a proyekto ni Bedell idi naserrek ken nadadael ti balayna. Imbag laengen ta nasalbar ti maysa a nadekket a gayyemna ti amin a naipatarus a dokumento. Idi agangay, naala dayta ni Narcissus Marsh, a nagbalin idi a kangatuan nga arsobispo ti Armagh ken kangatuan a padi ti Church of Ireland. Situtured nga impayimprentana ti Bedell’s Bible idi 1685 babaen iti pinansial a tulong ti sientista a ni Robert Boyle.

BASSIT NGEM NAGPATEG A PANAGRANG-AY

Saan unay a pinadayawan ti publiko ti Bedell’s Bible. Ngem nupay bassit ti naitulongna, nagpateg dayta tapno mas maawatan ti Biblia, nangruna dagiti agsasao iti Irish—saan laeng nga iti Ireland, no di ket iti Scotland ken iti dadduma pay a lugar. Mapennekdan ti naespirituan a kasapulanda ta mabasadan ti Sao ti Dios iti nakayanakanda a pagsasao.—Mateo 5:3, 6.

“No basbasaenmi ti Bedell’s Bible, mangmangngegmi dagiti sasao ti Biblia iti nakayanakanmi a pagsasao. Nagdakkel a tulong dayta tapno masursurok ken ti pamiliak dagiti nagsasayaat a kinapudno iti Biblia”

Agingga iti panawentayo, tultulongan ti Bedell’s Bible dagiti managayat iti kinapudno a mangaramid iti dayta. Kinuna ti maysa nga agsasao iti Irish a nabiit pay a nakaammo iti pudpudno nga isursuro ti Biblia: “No basbasaenmi ti Bedell’s Bible, mangmangngegmi dagiti sasao ti Biblia iti nakayanakanmi a pagsasao. Nagdakkel a tulong dayta tapno masursurok ken ti pamiliak dagiti nagsasayaat a kinapudno iti Biblia.”

Ammuem ti Ad-adu Pay

Ti Nakaitalkan ti Panangipatarus iti Sagrado a Sasao ti Dios—Roma 3:2

Adu a patarus ti Biblia ti inusar dagiti Saksi ni Jehova iti napalabas a siglo. Apay nga impatarusda ti Biblia iti moderno nga Ingles?