Mapan iti linaonna

Mapan iti segundario a pagpilian

Mapan iti listaan dagiti linaonna

Dagiti Saksi ni Jehova

Iloko

Ti Pagwanawanan  |  Hunio 2014

Tallo nga Agbirbirok iti Kinapudno idi Maika-16 a Siglo—Ania ti Nasarakanda?

Tallo nga Agbirbirok iti Kinapudno idi Maika-16 a Siglo—Ania ti Nasarakanda?

“ANIA ti kinapudno?” Dayta ti insaludsod ti Romano a gobernador ti Judea idi umuna a siglo a ni Poncio Pilato ken Jesus idi naisaklang kenkuana. (Juan 18:38) Ipakita ti saludsod ni Pilato nga agduadua ken saanna a talaga a birbiroken ti kinapudno. Para ken Pilato, ti kinapudno ket aniaman a kayat a pilien wenno patien ti tao; saan a talaga a maikeddeng no ania ti kinapudno. Kasta met laeng ti kapanunotan ti adu ita.

Saan nga ammo dagiti makimismisa idi maika-16 a siglo idiay Europa no ania ti patienda a kinapudno. Gapu ta dimmakkelda a mamati a natan-ok ti papa ken iti dadduma a sursuro ti simbaan, naipasangoda iti baro a kapanunotan nga insaknap ti Repormasion, a nagwaras idi iti intero a Europa. Ania ngarud ti patienda? Kasanoda a masigurado no ania ti kinapudno?

Kabayatanna, adu idi ti agbirbirok iti kinapudno ket karaman kadagita ti determinado a tallo a lallaki. * Kasano ngarud a mailasinda no ania ti pudno ken ulbod? Ania ti nabirokanda? Kitaentayo.

‘BAY-ANTAYO A TI BIBLIA TI KANAYON A MASUROT’

Ni Wolfgang Capito ket maysa nga agtutubo a napasnek iti relihionna. Idi 1512, nagbalin a padi ni Capito idi agad-adal iti medisina, abogasia, ken teolohia. Kalpasanna, nagbalin a chaplain iti arsobispo ti Mainz.

Idi damo, pinadas ni Capito a lapdan ti regta dagiti Repormador a mangikaskasaba iti mensahe a maikontra iti sursuro ti Katoliko. Ngem idi agangay, ni Capito a mismo ti nangiparegta iti panagbalbaliw. Ania ti inaramidna? Idi naipasango iti nadumaduma a sursuro, mamati ni Capito a “ti kasayaatan a mangikeddeng iti panangasabada ket ti Biblia ta dayta laeng ti sigurado,” kuna ti historiador a ni James M. Kittelson. Mamati ni Capito a saan a naibasar iti Biblia ti sursuro ti simbaan a transubstantiation (ti tinapay ken arak ket nagbalin a literal a lasag ken dara ni Jesus) ken ti panagdayaw kadagiti santo. (Kitaem ti kahon a “ Sukimatem no Agpayso Dagitoy a Banag.”) Pinanawan ni Capito ti nalatak a saadna iti arsobispo idi 1523, nagyan iti siudad ti Strasbourg a sentro ti panagbalbaliw ti relihion idi a tiempo.

Ti balay ni Capito idiay Strasbourg ti nagbalin a pagsasarakan dagiti kontra iti adu a sursuro ti relihion. Pagsasaritaanda met ti maipapan iti relihion  ken pannursuro ti Biblia. Nupay isursuro pay laeng ti dadduma a Repormador ti doktrina a Trinidad, sigun iti libro a The Radical Reformation, dagiti sursurat ni Capito “saannan a dinakamat ti doktrina a Trinidad.” Apay? Naallukoy ni Capito iti wagas a panangpaneknek ti teologo nga Espaniol a ni Michael Servetus kadagiti teksto ti Biblia a di umiso ti Trinidad. *

Ti di panamati iti Trinidad ket mabalin a pakatayan, isu a naannad ni Capito a nangipakaammo iti patpatienna. Ngem ipakita dagiti insuratna a pinagduaduaannan ti doktrina a Trinidad sakbay a nagam-ammoda ken Servetus. Idi agangay, imbaga ti maysa a padi a Katoliko a nagsasaritaan da Capito ken dagiti kakaduana ti maipapan iti “kangrunaan a misterio ti relihion; [ken] dida pinati ti Nasantuan a Trinidad.” Sangagasut a tawen kalpasanna, karaman ni Capito kadagiti nalatak a mannurat a kontra iti sursuro a Trinidad.

Patien ni Wolfgang Capito a ti kangrunaan a pannakapaay ti simbaan ket “dida inkabilangan ti Biblia”

Mamati ni Capito a ti Biblia ti gubuayan ti kinapudno. Kinunana: “Bay-antayo a ti Biblia ken ti Linteg ti Kristo ti kanayon a masurot iti teolohia.” Sigun ken Dr. Kittelson, “impilit [ni Capito] a ti kangrunaan a biddut dagiti nagadal iti teolohia ket dida inkabilangan ti Biblia.”

Ti panagreggetda a mangammo iti kinapudno manipud iti Sao ti Dios ket kas met laeng iti panagregget ni Martin Cellarius (a pagaammo kas ni Martin Borrhaus), agtutubo a nagyan iti pagtaengan ni Capito idi 1526.

“PANNAKAAMMO MAIPAPAN ITI PUDNO A DIOS”

Iti paulo ti umuna a panid ti libro ni Martin Cellarius’ nga On the Works of God, inkomparana ti sursuro ti simbaan iti Biblia

Naipasngay ni Cellarius idi 1499. Napasnek nga estudiante iti teolohia ken pilosopia ni Cellarius a nangawat iti trabaho a panangisuro idiay Wittenberg, Germany. Gapu ta idiay Wittenberg ti nagtaudan ti Repormasion, naam-ammo ni Cellarius ni Martin Luther ken ti dadduma pay a mayat a mangbalbaliw iti sursuro ti simbaan. Kasano a mailasin ni Cellarius ti kapanunotan ti tao manipud kadagiti kinapudno iti Biblia?

Sigun iti libro a Teaching the Reformation, mamati ni Cellarius a ti pudno a pannakaawat ket resulta ti “nagaget a panagbasa ti Biblia, kanayon a panangikompara kadagiti teksto, ken panagkararag a nabuyogan iti panagbabawi.” Ania ti naammuan ni Cellarius idi sinukimatna ti Biblia?

Idi Hulio 1527, impablaak ni Cellarius ti naammuanna iti libro a napauluan On the Works of God. Insuratna a simboliko laeng dagiti sakramento ti simbaan a kas iti transubstantiation. Sigun ken Propesor Robin Barnes, dinakamat met ti libro ni Cellarius “ti pannakaawat maipapan kadagiti padto a dumteng ti tiempo nga adu ti mapasamak a kalamidad ken panagrigrigat a sarunuen ti sapasap a panagbalbaliw.”—2 Pedro 3:10-13.

Ad-adda a makapainteres ti ababa a komento ni Cellarius maipapan iti kasasaad ni Jesu-Kristo. Nupay saanna a direkta a kinontra ti Trinidad, pinagduma ni Cellarius ti “Nailangitan nga Ama” ken “ti Anakna a ni Jesu-Kristo.” Kinunana pay a ni Jesus ket maysa kadagiti adu a dios ken annak ti mannakabalin-amin a Dios.—Juan 10:34, 35.

Iti librona nga Antitrinitarian Biography (1850), nadlaw ni Robert Wallace a dagiti sursurat ni Cellarius saanna a sinurot ti Trinitario a pannursuro a kadawyan idi maika-16 a siglo. * Kuna ti adu nga iskolar a saan a patien ni Cellarius ti Trinidad.  Nadeskribir kas maysa kadagiti instrumento a “nangipasagepsep iti pannakaammo iti pudno a Dios ken ni Kristo.”

NAMNAMA A PANNAKAISUBLI

Idi agarup 1527, nagnaed met idiay Wittenberg ti teologo a ni Johannes Campanus a naibilang a maysa kadagiti kalaingan nga iskolar idi kaaldawanna. Nupay adda iti sentro ti narelihiosuan a panagbalbaliw, saan a kontento ni Campanus kadagiti pannursuro ni Martin Luther. Apay?

Kinontra ni Campanus ti sursuro a transubstantiation ken consubstantiation (ti aktual a pannakaikadua ti bagi ken dara ni Kristo iti tinapay ken arak). * Sigun iti autor a ni André Séguenny, mamati ni Campanus a “ti Tinapay ket nagtalinaed a tinapay, ngem kas maysa a sakramento, ti tinapay isimbolona ti bagi ni Kristo.” Idi 1529, naangay ti miting idiay Marburg Colloquy tapno pagsasaritaanda dagitoy a saludsod. Saan a napalubosan ni Campanus a mangiranud iti naadalna manipud iti Biblia. Idi agangay, liniklikanen dagiti kakaduana a Repormador idiay Wittenberg.

Iti librona a Restitution, kinuestionaran ni Johannes Campanus ti doktrina a Trinidad

Nakapungtot dagiti Repormador ken Campanus gapu iti pammatina maipapan iti Ama, ti Anak, ken ti nasantuan nga espiritu. Iti librona a Restitution idi 1532, insuro ni Campanus a ni Jesus ken ti Amana ket nagduma a persona. Inlawlawagna a ti Ama ken Anak ket “maymaysada” kas iti panagtipon ti asawa a lalaki ken babai a “maymaysa a lasag,” ngem dua latta a persona. (Juan 10:30; Mateo 19:5) Kuna ni Campanus a nagusar ti Kasuratan iti isu met laeng nga ilustrasion a mangipakita a natantan-ok ti Ama ngem iti Anak: “Ti ulo ti babai isu ti lalaki; ket ti ulo ti Kristo isu ti Dios.”—1 Corinto 11:3.

Ti ngay nasantuan nga espiritu? Iti insuratna, inusar manen ni Campanus ti Biblia: “Awan ti pammaneknek ti Biblia a ti Nasantuan nga Espiritu ket maikatlo a persona . . . Agtigtignay ti espiritu ti Dios ta usarenna a mangisagana ken mangitungpal iti amin a bambanag babaen ti naespirituan a pannakabalin ken aktibidadna.”—Genesis 1:2.

Ni Luther inawaganna ni Campanus a managtabbaaw ken kabusor ti Anak ti Dios. Kiniddaw ti sabali pay a Repormador a mapapatay ni Campanus. Ngem saan a mabuteng ni Campanus. Sigun iti The Radical Reformation, “Kombinsido ni Campanus a nasinasina ti Simbaan gapu ta napukaw ti umiso a sursuro dagiti apostol ken ti pannakaawat iti kuna ti Biblia maipapan iti kinaulo ti Dios ken ti lalaki.”

Saan a pulos ginandat ni Campanus ti mangorganisar iti narelihiosuan a grupo. Kinunana nga awan serserbi a binirokna ti kinapudno “kadagiti sekta ken amin a di manamati.” Gapuna, ninamnamana a ti napukaw a pudno a Nakristianuan a pannursuro ket isubli ti Iglesia Katolika. Ngem idi agangay, ni Campanus ket inaresto dagiti lider ti Simbaan, ken mabalin a naibalud iti nasurok a 20 a tawen. Patien dagiti historiador a natay ni Campanus idi agarup 1575.

 ‘SIGURADUEN TI AMIN A BANAG’

Ti napasnek a panagadal iti Biblia ti nakatulong kada Capito, Cellarius, Campanus, ken dadduma pay tapno mailasinda ti pudno manipud iti ulbod. Nupay saan nga amin a naammuan dagitoy nga agbirbirok iti kinapudno ket maitunos a naan-anay iti Biblia, sipapakumbaba a sinukimatda ti Biblia ken impategda ti naammuanda a kinapudno.

Pinaregta ni apostol Pablo dagiti padana a Kristiano: “Siguraduenyo dagiti amin a banag; kumpetkayo a siiirut iti nasayaat.” (1 Tesalonica 5:21) Tapno matulonganka a mangammo iti kinapudno, impablaak dagiti Saksi ni Jehova ti libro nga Ania a Talaga ti Isursuro ti Biblia?

^ par. 4 Kitaem ti kahon a “Bay-anyo a Dumakkelda nga Agpadpada Agingga iti Panagani,” iti panid 44 ti libro a Dagiti Saksi ni Jehova—Manangiwaragawag iti Pagarian ti Dios nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova.

^ par. 8 Kitaem ti artikulo a “Ni Michael Servetus—Nagsolsolo a Nagsapul iti Kinapudno,” iti Mayo 2006 a ruar ti Agriingkayo! nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova.

^ par. 17 No maipapan iti panangusar ni Cellarius iti sao a “dios” no tukoyenna ni Kristo, kuna ti libro: “Naisurat kas deus saan a Deus, nausar laeng ti naud-udi no tukoyenna ti Katan-okan a Dios.”

^ par. 20 Ti sursuro a consubstantiation ket nagtaud ken Luther. Kunana a ti tinapay ken arak ket aktual a “naitipon” iti bagi ni Kristo iti Pangrabii ti Apo.