Accessibility setting

Agpili iti lengguahe

Mapan iti segundario a pagpilian

Mapan iti listaan dagiti linaonna

Mapan iti linaonna

Dagiti Saksi ni Jehova

Iloko

TI PAGWANAWANAN DISIEMBRE 2012

“Saan nga Aglibak ti Historia”

“Saan nga Aglibak ti Historia”

Idi Hunio 14, 2007, nangiruar ti Estonian National Post Office ti pakalaglagipan a selio a naipakita iti kannawan. Ti pannakairuarna ket napakuyogan iti kastoy nga anunsio: “Nairuar daytoy a sobenir kas panglaglagip kadagiti biktima ti panangikisap ni Stalin kadagiti taga-Estonia.” Manipud 1941 agingga 1951, napuersa a napapanaw dagiti rinibu a taga-Estonia.

“SAAN nga aglibak ti historia.” Dayta ti nalatak a pagsasao idiay Estonia ken adda met ti umasping a pagsasao iti dadduma a pagilian. Wen, ditay mabaliwan ti napalabas, ngem sigurado nga adda masursurotayo iti dayta. Kuna ti masirib nga Ari Solomon iti nagkauna nga Israel: “Nakitak amin daytoy idi am-amirisek ti kaipapanan ti amin a mapaspasamak ditoy lubong; wen ditoy lubong a pagnaedan ti sumagmamano a tattao nga adda pannakabalinna ket masapul nga agsagaba dagiti dadduma iti babaenda.”—Eclesiastes 8:9, Ti Baro a Naimbag a Damag Biblia.

Napaneknekan nga umiso ti kinuna ti Biblia idiay Estonia, sumagmamano a dekadan ti napalabas, kasta met iti adu pay a paset ti Makindaya a Europa. Ti panagturay ti tao nangyeg ti adu a panagsagaba ti inosente a tattao a naipan kadagiti adayo a lugar tapno agnaed wenno maibalud kadagiti kampo a pagtrabahuan.

Sigun iti maysa a historiador, nasurok a 46,000 a sibilian ti naipanaw iti daytoy bassit a pagilian manipud 1941 agingga 1951. Kaaduan a naipanaw ket gapu iti politika, puli wenno kasasaadda iti kagimongan. Ngem dagiti laeng Saksi ni Jehova ti napapanaw gapu iti relihionda.

Panangraut Kadagiti Agserserbi iti Dios

Iti maysa a panagadal a naipablaak iti Tartu University Press idi 2004, kuna ti historiador a ni Aigi Rahi-Tamm: “Manipud 1948 agingga 1951, adda 72 a Saksi ni Jehova ti naaresto, a pakairamanan dagiti pamilia ken gagayyemda. Ngem ti nasaksaknap a pannakaipanawda ket naiplano ken naipatungpal iti rabii ti Abril 1, 1951. Saan laeng nga iti Baltic States no di ket iti pay Moldova, makinlaud a Ukraine, ken Belorussia.”

Sakbay ti 1951, naaresto, napangtaan, napalutpot, ken naibalud dagiti Saksi ni Jehova idiay Estonia. Daytoy baro a plano a pannakaipanaw ket nalawag a panangpukaw kadagiti Saksi ni Jehova iti intero nga Estonia.

Ti petsa nga Abril 1, 1951 ket agparang iti selio a nadakamat iti ngato. Ti numero a 382 iti selio tumukoy iti bilang dagiti Saksi ken dagiti annakda a naipanaw iti dayta nga aldaw. Karaman iti daytoy a bilang ti dadduma a kabagian ken kaarrubada a saan a Saksi. Iti dayta nga aldaw, naaresto dagiti Saksi iti intero a pagilian.  Iti dayta a rabii, dagidiay naaresto—ubbing ken nataengan—ket nailugan iti bagon ti tren a pagkargaan iti animal tapno maibiaheda nga agpa-Siberia.

Ni Ella Toom

Agtawen idi iti 25 ni Ella Toom, * a maysa kadagiti Saksi ni Jehova. Malagipna pay ti gagangay a panangpalutpotda, kinunana: “Binutbutengnak ti maysa a polis ken imbagana nga isardengkon ti mangasaba. Naminsan, sinaludsodna: ‘Kayatmo kadi ti agbiag? Wenno kayatmo ti matay a kadua ti Diosmo iti aw-away ti Siberia?’” Ngem saan a nagbuteng ni Ella, imbes ketdi intultuloyna nga inkasaba ti naimbag a damag. Naipan idiay Siberia ken nayakar-akar iti nagduduma a kampo a pagtrabahuan iti nasurok nga innem a tawen.

Karaman iti ginasut nga indibidual a naipanaw a saan man la a nabista ket ti Saksi nga agkabannuag a babai a ni Hiisi Lember. Maipapan iti pasamak idi Abril 1, 1951, kinunana: “Naklaatkami idi immayda iti rabii ket imbilinda: ‘Adda kagudua nga orasyo a mangempake kadagiti gargaretyo!’” Iti dayta a rabii, naipan iti estasion ti tren ni Hiisi ken ti innem ti tawenna a balasitangna. Nagbiahe ti daan a tren manipud nagduduma nga estasion tapno iluganna ti ad-adu pay a Saksi. “Nailugankami iti bagon dagiti animal. Imbag laengen ta timmangken dagiti iblengda; ta no saan, dimi koma maibturan dayta. Kaskam la sardinas iti uneg ti lata.”

Nakarigrigat ti makabannog a dua a lawas a panagbiahe iti tren. Napusek ken narugit dagiti bagon. Napalalo ti pannakaibabain dagiti ubbing ken nataengan. Dadduma ti nagsangit ken saanen a nangan. Ngem nagpipinnaregta ken nagtitinnulong dagiti Saksi babaen ti panagkantada iti kanta ti panagdaydayaw, ken nagraranudanda ti aniaman a taraon nga adda kadakuada. Naipanda iti “permanente a pagnaedan” ken naibaga kadakuada a saandan a makasubli.

Ni Hiisi Lember ken ti balasangna a ni Maaja

Malagip ni Hiisi ti makaparegta a tulong dagiti kapammatianna: “Iti maysa nga estasion, nagsardeng ti tren a naglugananmi iti abay ti sabali pay a tren manipud Moldova. Babaen ti abut iti diding ti bagon, nangngegmi a sinaludsod ti maysa a lalaki no siasinokami ken papananmi. Imbagami a dimi ammo ti papananmi ken dakami dagiti Saksi ni Jehova a naggapu iti Estonia. Nangngeg dagiti padami a Saksi manipud Moldova ti pannakisaritami. Iti maysa nga abut ti bagon, nangipuruakda kadakami ti dakkel a tinapay ken sumagmamano a prunes.” Kinunana pay: “Idin natarusanmi nga iti gayam intero a republika ti Soviet Union ti kasaknap ti panangpapanawda kadagiti Saksi ni Jehova!”

Dua a babbalasitang a Saksi, da Corinna ken ti adingna a ni Ene, ti naisina manipud ken nanangda iti nasurok nga innem a tawen. Immun-una a naaresto ni nanangda a maysa met a Saksi ni Jehova ken naipan iti kampo a pagtrabahuan. Kalpasanna, iti dayta a rabii ti Abril, naipanaw met dagiti dua a babbalasitang ken nailugan iti bagon. Malagip ni Corinna nga addaan panagyaman, “Iti dayta a tren, imbaga ti maysa a Saksi a dua ti annakna nga aywanannakami ken agkakaduakami kas maysa a pamilia.”

Ania ti napasamak iti destinasionda? Maysa nga aldaw kalpasan a simmangpetkami iti let-ang ti Siberia, nangrugi ti nakababain a “panaglako kadagiti adipen.” Immay dagiti lallaki manipud iti kabangibang a talon tapno agpili  kadagiti trabahador iti talonda. Kuna ni Corinna: “Nangngegmi ida nga agririri a kunkunada: ‘Adda la ngaruden draybermo iti traktor. Kukuak met daytoyen a,’ wenno, ‘Innalak la ngaruden ti dua a lakay, mangalaka met a iti lakay.’”

Ni Ene ken ni manangna a Corinna

Natured a babbai da Corinna ken Ene. Kinunada idi agangay: “Mailiwkami unayen iti nabara nga arakup ni nanangmi!” Nupay kasta, nagtalinaed a nabileg ti pammatida ken kinamanagpakatawada. Innayon pay ni Corinna: “Adda met pagimbaganna a saannakami a nakita ni Nanang ta no dadduma agtrabahokami iti ruar a nakalamlammiis nga awan ti naimeng a kawesmi.”

Sigurado nga adda met dagiti inosente a tattao iti Estonia ken iti dadduma pay a lugar a nagsagaba iti pannakairurumen ken nairaman kadagita dagiti Saksi ni Jehova. (Kitaem ti kahon a “Di Mailadawan a ‘Nakaro a Panangparigat.’”) Nupay nairurumen ken nagsagabada iti napalabas, aktibo pay laeng ken naragsak a tattao dagiti Saksi ni Jehova idiay Estonia.

Naraniag a Masanguanan

Impanamnama ti Biblia a kagura ni Jehova a Dios ti panangirurumen. Kunaenna: “Ti isuamin nga agar-aramid kadagitoy a banag, tunggal managaramid iti di kinahustisia, nakarimrimon ken Jehova a Diosmo.” (Deuteronomio 25:16) Nupay ti Dios impalubosna ti kinadakes iti napalabas, dumtengto ti tiempo a pagpatinggaenna ti panangirurumen ken kinadakes. “Iti apagbiit laengen a kanito,” kuna ti salmista, “ket daydiay nadangkes awanton; ket pudno unay nga imutektekamto ti lugarna, ket isu awanton. Ngem dagidiay naemma tagikuaendanto ti daga, ket pudno a maragsakandanto iti napalalo iti kinaruay ti talna.”—Salmo 37:10, 11.

Wen, adda naraniag a masanguanan nga agur-uray kadatayo! Nupay ditay mabaliwan ti napalabas, adda maaramidantayo tapno maaddaantayo iti naragsak a masanguanan. Umadanika iti Dios ken kitaem no kasanoka nga agbalin a paset ti nagsayaat a masanguanan inton agari ti pudno a kinalinteg.—Isaias 11:9.

^ par. 10 Mabasa ti pakasaritaan ti biag ni Ella Toom iti magasin nga Agriingkayo! iti Abril 2006, panid 20-24.