Accessibility setting

Agpili iti lengguahe

Mapan iti segundario a pagpilian

Mapan iti listaan dagiti linaonna

Mapan iti linaonna

Dagiti Saksi ni Jehova

Iloko

TI PAGWANAWANAN NOBIEMBRE 2010

 Tulbek ti Naragsak a Pamilia

Kasaritam Dagiti Annakmo Maipapan iti Sekso

Kasaritam Dagiti Annakmo Maipapan iti Sekso

Kinuna ni Alicia, * a maysa a tin-edyer: “No dadduma adda laeng kayatko a maammuan maipapan iti sekso, ngem no damagek kadagiti nagannakko, amangan no pagarupenda nga adda dakes a napasamak kaniak.”

Kinuna ni Inez nga ina ni Alicia: “Kayatko a kasarita ti balasangko maipapan iti sekso, ngem okupado met unay. Narigat a maranaan ti kaadda ti wayana.”

MAITAMTAMPOK ita ti maipapan iti sekso iti sadinoman—iti telebision, iti sine, ken iti amin nga adbertismen. Kasla iti laeng saritaan dagiti nagannak ken annak a saan a madakdakamat dayta. “No ammo la koma dagiti nagannak a makapanerbios ken nakababain ti makisarita kadakuada maipapan iti sekso,” kinuna ni Michael a maysa a tin-edyer a taga-Canada. “Nalaklaka pakisaritaan dayta iti gayyem.”

Masansan nga agpada laeng a sumkad ti rikna dagiti nagannak ken annak no agtungtongda maipapan iti sekso. Iti librona a Beyond the Big Talk, kinuna ti edukador maipapan iti salun-at a ni Debra W. Haffner: “Imbaga kaniak ti adu a nagannak nga inggatanganda lattan ti anakda iti libro maipapan iti seksualidad wenno panagbaro ken panagbalasang sada imbati iti kuarto ti anakda ket saandan a pulos a pinagsaritaan dayta.” Kinuna ni Haffner a kastoy ti nabatad nga ipapaawat dagiti nagannak kadagiti annak: “Kayatmi a maammuam ti maipapan iti bagim ken iti sekso, ngem saanmi laeng a kayat a pakisaritaan dayta kenka.”

No maysaka a nagannak, saan koma a kasta ti panangmatmatmo. Kinapudnona, nasken a personal a kasaritam dagiti annakmo maipapan iti sekso. Usigem dagiti tallo a rason no apay:

  1. Nagbaliwen ti panangmatmat ti lubong maipapan iti sekso. “Saanen a ti panagdenna ti agassawa ti kaipapanan ita ti sekso,” kinuna ti agtawen iti 20 nga agnagan iti James. “Ita, maar-aramiden ti oral sex, anal sex, cybersex—uray pay ti ‘sexting.’” *

  2. Nalabit adda maammuan ti anakmo a di umiso nga impormasion maipapan iti sekso uray ubing pay. “Mangngegda ti maipapan iti sekso apaman a mangrugida nga ageskuela,” kinuna ti maysa nga ina a ni Sheila, “ket saan a ti umiso a panangmatmat maipapan iti sekso a kayatmo a maammuanda ti masagapda sadiay.”

  3. Adda saludsod dagiti annakmo maipapan iti sekso ngem nalabit bumdengda a pakisaritaan dayta kenka. “Talaga a diak ammo no kasanok nga  iruangan ti pannakisarita kadagiti nagannakko maipapan iti sekso,” kinuna ti agtawen iti 15 a taga-Brazil, a ni Ana.

Ti pannakisarita kadagiti annakmo maipapan iti sekso ket talaga a paset ti inted-Dios a rebbengem kas nagannak. (Efeso 6:4) Pudno a narigat dayta agpadpada kenka ken kadagiti annakmo. Nupay kasta, adu a nagannak ti umanamong ken Danielle, nga agtawen iti 14 a nagkuna, “Kayatmi a maammuan ti maipapan iti sekso kadagiti nagannakmi, saan ket a kadagiti mannursuromi wenno iti telebision.” Kasano ngarud a makisaritaka kadagiti annakmo maipapan iti daytoy nagpateg ken nalabit nakababain a topiko? *

Maitunos iti Edad Dagiti Annak

Malaksid no agputputongda, masapa a maammuan dagiti annak ti maipapan iti sekso. Ti ad-adda pay a makapadanag ket kadagiti “maudi nga aldaw,” dagiti nadangkes a tattao rumang-aydanto “manipud dakes nga agturong iti dakdakes pay, a mangyaw-awan ken mayaw-awanda.” (2 Timoteo 3:1, 13) Ngem nakalkaldaang ta adu nga ubbing ti seksual nga ab-abusuen dagiti adulto.

Napateg ngarud a rugiam a sursuruan dagiti annakmo bayat nga ubbingda pay. “No urayem agingga a dandanidan agtin-edyer,” kinuna ni Renate, a maysa nga ina a taga-Germany, “amangan no mabaindanton nga agsao maipapan iti sekso gapu ta baro wenno balasangdan.” No kasta, masapul a maipaayan dagiti annak iti impormasion a maitutop iti edadda.

Para kadagiti di pay ages-eskuela:

Isuro ti umiso a nagan dagiti mabagbagi, ken ipaganetgetmo nga awan ti asinoman a maipalubos a mangsagid kadagita. “Rinugiak nga insuro ti anakko idi agtawen iti tallo,” kuna ni Julia, maysa nga ina a taga-Mexico. “Madanaganak a dila ket ta ti anakko ket gundawayan dagiti mannursuro, paraaw-awir, wenno in-inauna nga ubbing. Masapul nga ammona a salakniban ti bagina kadagiti estranghero.”

PADASEM DAYTOY: Sanayem ti anakmo a sititibker nga agkedked no adda asinoman a mangsagid iti mabagbagina. Kas pagarigan, mabalinmo nga isuro iti anakmo a mangibaga: “Isardengmo dayta! Ipulongka!” Ipasiguradom iti anakmo a maiparbeng laeng a kanayon nga ipulongna no adda mangaramid iti kasta kenkuana, uray no ibagada nga ikkanda iti regalo wenno butbutngenda. *

Para kadagiti annak nga ages-eskuela iti elementaria:

Usarem dagitoy a tawen a mangisuro iti anakmo tapno in-inut a manayonan ti pannakaammona. Insingasing ti maysa nga ama nga agnagan Peter: “Sakbay a makisaritaka iti anakmo maipapan iti sekso, ammuem nga umuna no ania ti ammonan ken no ania ti kayatna pay a maammuan. Dimo ipilit a pakisaritaan dayta. Mapagsaritaanyonto dayta no kanayon a mangipaayka iti tiempo kadagiti annakmo.”

PADASEM DAYTOY: Tapno saan a matuokan ti anakmo, nasaysayaat no masansan ngem apagbiit ti pannakisaritam kenkuana, imbes a manmano ngem nakapapaut. (Deuteronomio 6:6-9) Maysa pay, maammuanto ti anakmo ti ad-adu nga impormasion a rumbeng a maammuanna bayat a dumakdakkel.

Para kadagiti tin-edyer:

Itan ti tiempo a nasken a siguraduem nga adda umdas a pannakaammo ti anakmo maipapan kadagiti pisikal, emosional, ken moral nga aspeto ti sekso. “Napadasanen dagiti kaeskuelaak ti makidenna,” kinuna ti agtawen iti 15 a ni Ana, a nadakamat itay. “Panagkunak, kas maysa a Kristiano, masapul nga umdas ti pannakaammok maipapan iti dayta a topiko. Nupay nakababain a pagsaritaan ti maipapan iti sekso, masapul a maammuak ti maipapan iti dayta.” *

Palagip: Mabalin a saan nga agsaludsod dagiti tin-edyer gapu ta pagarupenda nga agsuspetsa dagiti nagannakda nga adda dakes nga ar-aramidenda. Kasta ti napaliiw ti maysa nga ama nga agnagan Steven. Kinunana: “Agkedked ti baritomi a makisarita maipapan iti sekso. Ngem idi agangay,  naammuanmi a pagarupna no agsuspetsakami nga adda ar-aramidenna a dakes. Inlawlawagmi a saanmi a salsalaysayen dagitoy a topiko gapu ta agsuspetsakami; kayatmi laeng a masigurado a nakasagananto a mangsaranget kadagiti dakes nga impluensia iti aglawlawna.”

PADASEM DAYTOY: Imbes a direkta a saludsodam ti tin-edyer nga anakmo iti maipapan iti sekso, saludsodem no ania ti panangmatmat dagiti kaklasena maipapan iti dayta. Kas pagarigan, mabalinmo a kunaen: “Adu a tattao ti mangibilang a saan a pannakidenna ti makunkuna nga oral sex. Kasta kadi met ti panangmatmat dagiti kaklasem?” Ti kasta a saan a direkta a saludsod mabalin a gutugotenna ti agtutubo nga anakmo a mangyebkas iti kapanunotanna.

Ti Aramidem Tapno Saanka nga Alusiisen

Siempre, ti pannakisaritam iti anakmo maipapan iti sekso ket mabalin a maysa kadagiti makakarit a rebbengen kas nagannak gapu ta alusiisenka a mangitungpal iti dayta. Ngem dakkel ti pagimbagan ti panagreggetmo. “Inton agangay,” kuna ti ina nga agnagan iti Diane, “in-inut nga agbalin a komportable ti pannakisaritam iti anakmo maipapan iti sekso, ken dayta pay ketdi ti mamagsinged kadakayo nga agina.” Kasta met laeng ti panangmatmat ni Steven a nadakamat itay. Kinunana: “No iruamyo a silulukat ti komunikasion ti pamiliayo iti aniaman a topiko a pakaseknanyo, nalaklakanto laengen a pagsaritaanyo dagiti nakababain a topiko a kas iti sekso.” Innayonna pay: “Alusiisenkanto latta, ngem nasken ti silulukat a komunikasion tapno agbalin a nasalun-at ti maysa a Kristiano a pamilia.”

^ par. 3 Nabaliwan dagiti nagan iti daytoy nga artikulo.

^ par. 8 Ti ‘sexting’ tuktukoyenna ti panangipatulod kadagiti narasaw a mensahe, makagargari a ladawan wenno video, a kangrunaanna babaen iti selpon. Naadaw dayta iti napagtipon a sao a sex’ ken ‘text.’

^ par. 11 Daytoy nga artikulo sagudayenna ti kinapateg ti pannakisarita iti anakmo maipapan iti sekso. Ti artikulo a maipablaak iti masanguanan salaysayenna no kasano nga itukit dagiti moral a pagalagadan kadagita a panagsasarita.

^ par. 16 Naadaw iti panid 171 iti libro nga Agsursuroka iti Naindaklan a Mannursuro, nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova.

^ par. 19 Tapno maisaritam iti tin-edyer nga anakmo ti maipapan iti sekso, usarem ti kapitulo 1-5, 28, 29, ken 33 iti libro a Dagiti Saludsod nga Iyimtuod ti Agtutubo—Dagiti Sungbat nga Epektibo, Tomo 2, nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova.

ISALUDSODMO ITI BAGIM . . .

Basaem dagiti sumaganad a komento dagiti agtutubo manipud iti intero a lubong. Kalpasanna, iyimtuodmo iti bagim dagiti naipakuyog a saludsod.

“Kinuna dagiti dadakkelko nga agbasaak kadagiti artikulo maipapan iti sekso sa makisaritaak kadakuada no adda saludsodko. Ngem kayatko nga ad-adu pay koma ti ibagada kaniak maipapan iti dayta.”—Ana, Brazil.

Iti panagkunam, apay a saan nga umdas nga ipaayam lattan ti anakmo iti basaenna?

“Adu ti ammok a saan a nasayaat a seksual nga ar-aramid—bambanag a panagkunak saan a pulos nga ammo ni tatangko. Makigtot la ketdi no agsaludsodak kenkuana maipapan kadagita.”—Ken, Canada.

Apay a mabalin a maamak ti anakmo a makisarita kenka maipapan kadagiti pakaseknanna?

“Idi naituredko ti agsaludsod kadagiti dadakkelko maipapan iti sekso, kasla ketdin nakabasolak ta ti saludsodda ket, ‘Apay a ti la salsaludsodem? Adda kadi napasamak?’”—Masami, Japan.

No agsaludsod ti anakmo maipapan iti sekso, ania ti reaksionmo a mabalin a mangirugi wenno manglapped iti panagsarita?

“Makatulong kaniak no ibaga dagiti dadakkelko nga uray idi isuda ti adda iti edadko, insaludsodda met dagita ket gagangay laeng nga isaludsodko met dagita.”—Lisette, France.

Aniat’ aramidem tapno saan nga alusiisen ti anakmo a makisarita kenka maipapan iti sekso?

“Pagsaludsodannak ni Nanang maipapan iti sekso, ngem naalumamay ti tono ti bosesna. Panagkunak, napateg dayta tapno saan a marikna ti anak a kasla maak-akusaran.”—Gerald, France.

No kasaritam ti anakmo maipapan iti sekso, ania koma ti tono ti bosesmo? Masapul kadi a balbaliwam dayta?

Ammuem ti Ad-adu Pay

Isuroyo Kadagiti Annakyo Dagiti Moral a Prinsipio

Ammo kadi dagiti annakyo ti kinapudno maipapan iti sex? Ammuem dagiti pagalagadan ti Dios ken no ania ti maibalakadmo iti annakmo.