Accessibility setting

Agpili iti lengguahe

Mapan iti segundario a pagpilian

Mapan iti linaonna

Dagiti Saksi ni Jehova

Iloko

TI PAGWANAWANAN (PAGADALAN NGA EDISION) AGOSTO 2006

“Pagdiligentayo Dagiti Kasuratan”

“Pagdiligentayo Dagiti Kasuratan”

ITI uneg ti tren nga agturong idiay siudad ti New York, adda lalaki a nakakita iti maysa a polieto. ‘Matay ti kararua,’ kuna ti polieto. Nasdaaw ti lalaki, a maysa a ministro, isu a binasana dayta. Naklaat ta pulos a saanna a pinagduaduaan ti sursuro a saan a matay ti kararua. Iti dayta a tiempo, saanna nga ammo no siasino ti nangisurat iti polieto. Kaskasdi, kombinsido nga umiso ken Nainkasuratan ti argumento iti material ken maikari nga adalen a naimbag.

Ni George Storrs dayta a ministro. Napasamak dayta idi 1837, ti isu met la a tawen a damo nga insurat ni Charles Darwin iti kuadernona dagiti kapanunotan a nakaibatayan idi agangay ti teoriana maipapan iti ebolusion. Relihioso pay laeng idi ti kaaduan a tattao ken mamatida iti Dios. Adu ti agbasbasa iti Biblia ken ibilangda dayta kas addaan iti autoridad.

Idi agangay, naammuan ni Storrs a ni Henry Grew a taga-Philadelphia, Pennsylvania ti nangisurat iti polieto. Natibker ti panangsalimetmet ni Grew iti prinsipio a ‘ti kasuratan met laeng ti kasayaatan a makailawlawag iti linaonna.’ Ni Grew ken dagiti kakaduana inadalda ti Biblia tapno iyaplikarda ti balakad a linaon dayta iti biag ken aktibidadda. Babaen ti panagadalda, naipalgak kadakuada ti dadduma a nakasaysayaat a kinapudno iti Kasuratan.

Gapu iti insurat ni Grew, natignay ni Storrs a mangusig a naimbag no ania ti kuna ti Kasuratan maipapan iti kararua ken kinasaritana ti sumagmamano a padana a ministro maipapan iti dayta a banag. Kalpasan ti lima a tawen a napasnek a panagadal ni Storrs, inkeddengna nga iwaragawag ti napateg a kinapudno a nabirokanna iti Kasuratan. Idi damo, isu ket nangisagana iti diskurso nga ipaayna iti maysa a Domingo idi 1842. Ngem nariknana a nasken a mangipaay pay iti sumagmamano a diskurso tapno mailawlawagna a naimbag ti topiko. Idi agangay, nakaipaay iti innem a diskurso maipapan iti ipapatay ti kararua, ket impablaakna dayta iti Six Sermons. Pinagdidinnilig ni Storrs dagiti kasuratan tapno maibuksilan ti napateg a kinapudno a nailinged kadagiti doktrina ti Kakristianuan a mangibabain iti Dios.

Isursuro Kadi ti Biblia a Saan a Matay ti Kararua?

Kuna ti Biblia a dagiti napulotan a pasurot ni Jesus ikawesda ti imortalidad kas supapak ti kinamatalekda. (1 Corinto 15:50-56) Pinampanunot ni Storrs a no imortalidad ti gunggona dagiti matalek, saan ngarud a mabalin nga imortal dagiti nadangkes a kararua. Sinukimatna ti Kasuratan tapno masiertona. Inusigna ti Mateo 10:28, a kastoy ti mabasa: “Agbutengkayo iti daydiay makabalin a mangdadael agpadpada iti kararua ken bagi idiay Gehenna.” Gapuna, mabalin a madadael ti kararua. Sinukimatna pay ti Ezequiel 18:4, nga agkunkuna: “Ti kararua nga agbasbasol—dayta a mismo matayto.” No mausig nga interamente ti Biblia, agbalin a nabatad dagiti napateg a kinapudno. “No umiso ti patpatiek  a matay ti kararua,” insurat ni Storrs, “agbalinen a nalawag, makaay-ayo ken napnuan kaipapanan ken bileg ti adu a paset ti Kasuratan a linibeg ti nasaknap a sursuro.”

Ngem komusta met dagiti teksto a kas iti Judas 7? Kastoy ti mabasatayo: “Kasta met ti Sodoma ken Gomorra ken dagiti siudad iti aglawlawda, kalpasan a nakiabigda nga aglablabes unay iti isu met laeng a pamay-an a kas kadagidiay immun-una ken simmurotda iti lasag maipaay iti di nakaisigudan a pannakausar, naikabilda iti sanguanantayo kas mamakdaar a pagarigan babaen ti panagpasar iti pannakaukom a dusa ti agnanayon nga apuy.” Dagidiay makabasa iti daytoy a teksto mabalin nga ipagarupda a matutuok iti agnanayon nga apuy ti kararua dagidiay natay idiay Sodoma ken Gomorra. “Pagdiligentayo dagiti Kasuratan,” insurat ni Storrs. Kalpasanna, inadawna ti 2 Pedro 2:5, 6, a kunana: “Saan a nagteppel a mangdusa iti kadaanan a lubong, ngem inaywananna ni Noe . . . , idi nangyeg iti layus iti lubong dagiti di nadiosan a tattao; ket babaen ti panangpadapo kadagiti siudad ti Sodoma ken Gomorra kinondenarna ida, a nangipasdek iti pagtuladan maipaay kadagiti di nadiosan a tattao.” Wen, nagbalin a dapdapo ti Sodoma ken Gomorra, nadadael nga agnanayon agraman dagiti agnanaed kadagita.

“Nangted ni Pedro iti kanayonan nga impormasion iti libro a Judas,” inlawlawag ni Storrs. “No pagdiligentayo dagitoy, silalawag a makitatayo no kasano nga imparangarang ti Dios ti saanna a pannakaay-ayo kadagiti managbasol. . . . Dagiti panangukom a naipalak-am iti kadaanan a lubong, ti Sodoma ken Gomorra, ket manayon ken awan patinggana, wenno ‘agnanayon’ a balakad, pakdaar, wenno ‘pagsarmingan’ para kadagiti amin a tattao agingga iti ungto ti lubong.” Gapuna, ti epekto ti apuy a nangdadael iti Sodoma ken Gomorra ti tinukoy ni Judas kas agnanayon. Saanna ngarud a balusingsingen ti kinapudno a matay ti kararua ti tao.

Saan laeng a dagiti kasuratan a mangsuporta iti panangmatmatna ti inusig ni Storrs. Inusigna met ti konteksto ti tunggal teksto kasta met ti kangrunaan a punto ti Biblia. No ti maysa a bersikulo ket kasla maisupadi kadagiti sabali a teksto, sukimaten ni Storrs ti dadduma pay a paset ti Biblia a mangilawlawag kadagitoy.

Dagiti Panangadal ni Russell iti Kasuratan

Karaman kadagiti nakatrabaho ni George Storrs ket ti agtutubo a lalaki a mangidadaulo iti grupo ti panagadal iti Biblia idiay Pittsburgh, Pennsylvania. Isu dayta ni Charles Taze Russell. Ti maysa kadagiti immuna nga artikulona nga addaan kadagiti Nainkasuratan a tema ket naipablaak idi 1876 iti magasin a Bible Examiner, a ni Storrs ti editorna. Binigbig ni Russell a nakaimpluensia kenkuana dagiti immun-una nga estudiante ti Biblia. Idi agangay, kas editor ti Zion’s Watch Tower, nagyaman unay ken ni Storrs ta nagdakkel ti naitulongna kenkuana agpada iti panagsarita ken panagsinnuratda.

Iti edad a 18, nangorganisar ni C. T. Russell iti maysa a klase a panagadal iti Biblia ken nangipasdek iti padron no kasano nga adalen dayta. Ni A. H. Macmillan, a maysa nga estudiante ti Biblia a kadua ni Russell, dineskribirna daytoy a pamay-an: “Adda ti agsaludsod sa pagsasaritaanda dayta. Kitaenda amin a nainaig a kasuratan, ket no mapnekdan iti panagtutunos dagitoy a teksto, ibaga ken irekorddan ti konklusionda.”

Kombinsido ni Russell a no mausig nga interamente ti Biblia, adda maipalgak a mensahe a maitunos ken saan a maikontra iti mismo a linaonna ken iti kualidad ti Dios nga Autorna. No adda aniaman a paset ti Biblia a kasla narigat a matarusan, patien ni Russell a mailawlawag dayta iti dadduma pay a paset ti Biblia.

Dagiti estudiante ti Biblia idi maika-19 a siglo a nangidilig kadagiti Kasuratan tapno matarusanda: George Storrs, Henry Grew, Charles Taze Russell, A. H. Macmillan

Tradision a Naibatay iti Kasuratan

Nupay kasta, saan a da Russell, Storrs, ken Grew ti immuna a nangibaga a ti Kasuratan ti mangilawlawag a mismo iti linaonna. Ni Jesu-Kristo a Namunganay iti Kristianidad ti nangirugi iti dayta a tradision. Nagusar kadagiti teksto tapno mailawlawagna ti pudno a kaipapanan ti maysa a teksto. Kas pagarigan, idi a dagiti Fariseo binabalawda dagiti adalanna gapu iti panagrurosda kadagiti dawa bayat ti Sabbath, impakita kadakuada ni Jesus babaen ti salaysay a  nairekord iti 1 Samuel 21:6 no kasano ti rumbeng a pannakayaplikar ti linteg ti Sabbath. Dagiti lider ti relihion ammoda ti salaysay a ni David ken dagiti tattaona nanganda iti tinapay ti panangidiaya. Kalpasanna, dinakamat ni Jesus ti paset ti Linteg a nagkuna a dagiti laeng papadi a nagtaud iti kapuonan ni Aaron ti mabalin a mangan iti tinapay ti pamarang. (Exodo 29:32, 33; Levitico 24:9) Kaskasdi, napalubosan ni David a mangan iti tinapay. Inngudo ni Jesus ti makaguyugoy nga argumentona babaen ti panagadawna iti libro nga Oseas: “No naawatanyo koma ti kaipapanan daytoy, ‘Kalikagumak ti asi, ket saan a sakripisio,’ saanyo koma a kinondenar dagiti awanan basol.” (Mateo 12:1-8) Anian a nagsayaat daytoy a pagarigan ti panangidilig kadagiti kasuratan tapno maaddaantayo iti umiso a pannakaawat!

Pinaneknekan ni apostol Pablo dagiti isursurona babaen ti panangusarna kadagiti kasuratan

Dagiti pasurot ni Jesus tinuladda ti isu met laeng a padron a panangidilig kadagiti kasuratan tapno malawlawagan ti maysa a teksto. Idi insuro ni apostol Pablo dagiti taga-Tesalonica, “nakirinnason kadakuada manipud iti Kasuratan, nga inlawlawagna ken pinampaneknekanna babaen kadagiti reperensia a masapul a ti Kristo agsagaba ken bumangon manipud kadagiti natay.” (Aramid 17:2, 3) Uray kadagiti naipaltiing a surat ni Pablo, ti met laeng Biblia ti inusarna a nangilawlawag kadagiti kasuratan. Kas pagarigan, idi nagsurat kadagiti Hebreo, nagadaw kadagiti teksto tapno paneknekanna a ti Linteg ket anniniwan ti naimbag a bambanag nga umay.—Hebreo 10:1-18.

Wen, dagiti napasnek nga estudiante ti Biblia idi maika-19 ken rugrugi ti maika-20 a siglo isubsublida laeng daytoy a Nakristianuan a padron. Iti magasin a Pagwanawanan, agtultuloy ti tradision a panangidilig kadagiti kasuratan. (2 Tesalonica 2:15) Daytoy a prinsipio ti sursuroten dagiti Saksi ni Jehova no adda usigenda a kasuratan.

Panangusig iti Konteksto

No basbasaentayo ti Biblia, kasano a matuladtayo ti nasayaat nga ulidan ni Jesus ken dagiti matalek a pasurotna? Umuna, mabalin nga usigentayo ti mismo a konteksto ti kasuratan a maus-usig. Kasano a makatulong kadatayo ti konteksto tapno matarusantayo ti kaipapananna? Kas panangyilustrar, usigentayo ti sasao ni Jesus a nailanad iti Mateo 16:28: “Pudno kunak kadakayo nga adda sumagmamano kadagidiay sitatakder ditoy a saandanto a pulos maramanan ni patay agingga nga umuna pay a makitada ti Anak ti tao nga um-umay iti pagarianna.” Adda dagidiay nangipagarup a saan a natungpal dagitoy a sasao gapu ta amin nga adalan ni Jesus a presente idi sinaona dagita ket natayen sakbay pay a naipasdek ti Pagarian ti Dios idiay langit. Kuna pay ketdi ti The Interpreter’s Bible maipapan iti daytoy a bersikulo: “Saan a natungpal daytoy a padto, ket idi agangay natakuatan dagiti Kristiano a nasken nga ilawlawagda a saan a literal ti kaipapanan daytoy a teksto.”

Nupay kasta, ti konteksto daytoy a bersikulo ken dagidiay kapadana a salaysay da Marcos ken Lucas tulongannatayo a mangtarus iti pudno a kaipapanan daytoy a teksto. Ania ti insalaysay ni Mateo kalpasan unay dagiti sasao ni Jesus a naadaw iti ngato? Insuratna: “Innem nga aldaw kalpasanna inkuyog ni Jesus da Pedro ken Santiago ken Juan a kabsatna ket impanna ida iti maysa a nangato a bantay nga is-isuda. Ket nagbalbaliw ti langana iti sanguananda.” (Mateo 17:1, 2) Ti komento ni Jesus maipapan iti Pagarian ket innaig met da Marcos ken Lucas iti salaysay maipapan iti transpigurasion [panagbalbaliw ti langa ni Jesus]. (Marcos 9:1-8; Lucas 9:27-36) Naiparangarang ti iyaay ni Jesus kas agturay iti Pagarian babaen ti transpigurasion, ti nadayag a panagbalbaliw ti langa ni Jesus iti imatang dagiti tallo nga apostolna. Maipapan iti pannakakita ni Pedro iti panagbalbaliw ti langa ni Jesus, pinasingkedanna nga umiso daytoy a pannakatarus idi tinukoyna ti “pannakabalin ken kaadda ni Apotayo a Jesu-Kristo.”—2 Pedro 1:16-18.

Bay-am a ti Biblia ti Mangilawlawag iti Linaonna

Ania ti aramidem no saanmo a matarusan ti maysa a teksto uray no inusigmon ti kontekstona? Mabalin a magunggonaanka no idiligmo  dayta kadagiti dadduma pay a teksto, a sipapanunotka iti pakabuklan ti Biblia. Iti panangaramidmo iti dayta, adda nagsayaat a tulong a masarakan iti Baro a Lubong a Patarus ti Nasantuan a Kasuratan, a magun-odan itan a kompleto wenno iti pasetna iti 57 a pagsasao. Daytoy a katulongan ket listaan dagiti agkakanaig a teksto (cross-references) a naikabil iti makintengnga a paset ti tunggal panid ti adu nga edision. Masarakam ti nasurok a 125,000 kadagita iti Baro a Lubong a Patarus ti Nasantuan a Kasuratan. Kuna ti pakauna ti New World Translation of the Holy Scriptures—With References: “Ti naannad a panangidilig kadagiti marhinal a reperensia ken panangusig kadagiti kakuyogna a footnote ipalgakna ti panagtutunos dagiti 66 a libro ti Biblia, a mangipaneknek a buklen dagita ti maymaysa a libro, nga impaltiing ti Dios.”

Kitaentayo no kasano a makatulong dagiti agkakanaig a teksto tapno matarusantayo ti maysa a kasuratan. Alaentayo a pagarigan ti pakasaritaan ni Abram, wenno Abraham. Usigentayo daytoy a saludsod: Siasino ti nangidaulo idi pimmanaw ni Abram ken ti pamiliana idiay Ur? Kastoy ti mabasatayo iti Genesis 11:31: “Ni Tare innalana ni Abram nga anakna, ken ni Lot, . . . ken ni Sarai a manugangna-a-babai, . . . ket kimmuyogda kenkuana manipud Ur dagiti Caldeo a mapan iti daga ti Canaan. Idi agangay dimtengda idiay Haran ket nagnaedda sadiay.” Iti daytoy a teksto, mabalin nga ipagarup ti maysa a ni Tare, nga ama ni Abram, ti nangidaulo. Ngem iti Baro a Lubong a Patarus, adda 11 a teksto a mainaig iti daytoy a bersikulo. Ti maudi ket ti Aramid 7:2, a pakabasaantayo iti indagadag ni Esteban kadagiti Judio idi umuna a siglo: “Ti Dios ti dayag nagparang ken amatayo nga Abraham bayat nga adda idi idiay Mesopotamia, sakbay a nagtaeng idiay Haran, . . . ket kinunana kenkuana, ‘Pumanawka iti dagam ken kadagiti kabagiam ket umayka iti daga nga ipakitakto kenka.’” (Aramid 7:2, 3) Ti kadi ipapanaw ni Abram idiay Haran ti dakdakamaten ni Esteban? Nalawag a saan gapu ta paset daytoy ti naipaltiing a Sao ti Dios.—Genesis 12:1-3.

Ngem apay ngarud a kinuna ti Genesis 11:31 a ni “Tare innalana ni Abram nga anakna” ken ti dadduma pay iti pamiliana ket pimmanawda idiay Ur? Ni Tare pay laeng ti patriarka nga ulo, ket gapu ta immanamong a sumurot ken ni Abraham, ni Tare ti nadakamat a nangiturong iti pamiliana idiay Haran. No pagdiligen ken pagtunosentayo dagitoy dua a teksto, matarusantayo no ania a talaga ti napasamak. Buyogen ti panagraem, inallukoy ni Abram ti Amana a pumanaw idiay Ur kas imbilin ti Dios.

No basaentayo ti Kasuratan, nasken nga ikabilangantayo dagiti konteksto ken ti intero a pakabuklan ti Biblia. Naidagadag kadagiti Kristiano: “Inawattayo, saan a ti espiritu ti lubong, no di ket ti espiritu nga aggapu iti Dios, tapno maammuantayo ti bambanag a siaasi nga impaay kadatayo ti Dios. Dagitoy a banag sawenmi met, saan a babaen ti sasao nga insuro ti natauan a sirib, no di ket babaen kadagidiay insuro ti espiritu, ta itiponmi ti naespirituan a bambanag iti naespirituan a sasao.” (1 Corinto 2:11-13) Wen, nasken nga umararawtayo ken ni Jehova maipaay iti tulong tapno matarusantayo ti Saona ken ikagumaantayo nga ‘itipon ti naespirituan a bambanag iti naespirituan a sasao’ babaen ti panangsukimattayo iti konteksto ti kasuratan nga us-usigentayo ken ti panangkitatayo kadagiti nainaig a teksto. Sapay koma ta itultuloytayo a sukimaten dagiti napateg a kinapudno babaen ti panangadal iti Sao ti Dios.