Mapan iti linaonna

Mapan iti listaan dagiti linaonna

 MAADAL NGA ARTIKULO 9

Ayat ken Hustisia iti Nagkauna nga Israel

Ayat ken Hustisia iti Nagkauna nga Israel

“Ay-ayatenna ti kinalinteg ken kinahustisia. Napno ti daga iti napudno nga ayat ni Jehova.”—SAL. 33:5.

KANTA 3 Pigsami, Namnamami, ken Pagtaltalkanmi

ITI DAYTOY A PANAGADAL *

1-2. (a) Ania ti kayattayo amin? (b) Ania ti masiguradotayo?

KAYATTAYO amin ti maayat. Ken kayattayo amin ti patas a pannakatrato. No maulit-ulit a mapaidamantayo iti ayat ken hustisia, mabalin a mariknatayo nga awan serserbi wenno awan namnamatayo.

2 Ammo ni Jehova a tartarigagayantayo ti ayat ken hustisia. (Sal. 33:5) Siguradotayo nga ipatpategnatayo ti Dios ken kayatna a patas ti pannakatratotayo. Makitatayo dayta no adalentayo a naimbag ti Linteg nga inted ni Jehova iti nasion ti Israel babaen ken Moises. No napaidamanka iti ayat wenno hustisia, pangngaasim ta usigem no kasano nga ipakita ti Mosaiko a Linteg * nga ipatpateg ni Jehova ti ilina.

3. (a) Kas nailawlawag iti Roma 13:8-10, ania ti maammuantayo no adalentayo ti Mosaiko a Linteg? (b) Ania dagiti saludsod a masungbatan iti daytoy nga artikulo?

3 No adalentayo ti Mosaiko a Linteg, maammuantayo ti panangipateg ti naayat a Diostayo, ni Jehova. (Basaen ti Roma 13:8-10.) Iti daytoy nga artikulo, adalentayo ti dadduma a linteg a naited iti Israel ken ti sungbat kadagitoy a saludsod: Apay a maibagatayo a ti Linteg ket naibatay iti ayat? Apay a maibagatayo nga iparparegta ti Linteg ti kinahustisia? Kasano ti masapul a panangipatungpal dagiti addaan iti autoridad iti Linteg? Ken siasino ti espesipiko a prinotektaran ti Linteg? Ti sungbat kadagita a saludsod ket makaliwliwa, mangted namnama, ken pagbalinennatayo a nasingsinged iti naayat nga Amatayo.​—Ara. 17:27; Roma 15:4.

 LINTEG A NAIBATAY ITI AYAT

4. (a) Apay a maibagatayo a naibatay iti ayat ti Mosaiko a Linteg? (b) Kas nairekord iti Mateo 22:36-40, ania dagiti bilin nga intampok ni Jesus?

4 Maibagatayo a naibatay iti ayat ti Mosaiko a Linteg ta amin nga ar-aramiden ni Jehova ket gapu iti ayat. (1 Juan 4:8) Imbatay ni Jehova amin dagita a linteg iti dua a kangrunaan a bilin​—ayaten ti Dios, ken ayaten ti kaarruba. (Lev. 19:18; Deut. 6:5; basaen ti Mateo 22:36-40.) Isu a manamnamatayo a tunggal maysa kadagiti nasurok nga 600 a bilin ti Linteg ket adda isurona maipapan iti ayat ni Jehova. Kitaentayo ti dadduma a pagarigan.

5-6. Ania ti kayat ni Jehova nga aramiden dagiti agassawa, ken ania ti makitkitana? Mangted iti pagarigan.

5 Agmatalekka iti asawam, ken aywanam dagiti annakmo. Kayat ni Jehova a tungpal-biag nga aginnayat dagiti agassawa. (Gen. 2:24; Mat. 19:3-6) Ti pannakikamalala ti maysa kadagiti kaulpitan a krimen a maaramid ti maysa a tao. Isu a ti maikapito iti Sangapulo a Bilin imparitna ti pannakikamalala. (Deut. 5:18) ‘Basol iti Dios’ dayta ken kinaulpit iti asawa. (Gen. 39:7-9) Mabalin nga agpaut iti nakaad-adu a tawen ti saem a marikrikna ti asawa a natraidor.

6 Makitkita ni Jehova no kasano ti panangtrato dagiti agassawa iti maysa ken maysa. Kayatna a nasayaat idi ti pannakatrato dagiti Israelita nga assawa a babbai. Ti asawa a lalaki a mangresrespeto iti Linteg dina idiborsio ni baketna gapu iti babassit a rason. (Deut. 24:1-4; Mat. 19:3, 8) Ngem no adda serioso a problema ket idiborsiona ni baketna, masapul nga ikkanna iti kasuratan ti diborsio. Daytoy a kasuratan ti mangprotektar iti asawa a babai tapno saan a maakusaran iti pannakikamalala. Kanayonanna, sakbay a maited ti lalaki ti kasuratan ti diborsio ken baketna, masapul nga agkonsulta kadagiti panglakayen iti siudad. Iti kastoy a pamay-an, mabalin a makatulong dagiti panglakayen kadagiti agassawa a mangsalbar iti relasionda. No idiborsio ti maysa nga Israelita ni baketna gapu iti managimbubukodan a rason, saan a kanayon a bumallaet ni Jehova. Nupay kasta, makitana ti panagsangsangit ti asawa a babai, ket maawatanna ti saem a marikriknana.​—Mal. 2:13-16.

(Kitaen ti parapo 7-8) *

7-8. (a) Ania ti imbilin ni Jehova kadagiti nagannak? (Kitaen ti ladawan iti akkub.) (b) Ania dagiti leksion a masursurotayo?

7 Ipakita met ti Linteg a maseknan unay ni Jehova iti pagimbagan dagiti annak. Saan laeng nga imbilin ni Jehova kadagiti nagannak nga ipaayda ti material a kasapulan dagiti annakda no di pay ket ti naespirituan a kasapulanda. Iti amin a gundaway, masapul a tulongan dagiti nagannak dagiti annakda a mangapresiar iti Linteg ni Jehova ken mangayat kenkuana. (Deut. 6:6-9; 7:13) Ti nakabutbuteng a panangmaltrato dagiti Israelita iti dadduma nga annakda ti maysa a rason a nadusada. (Jer. 7:31, 33) Masapul a saan nga ibilang dagiti nagannak dagiti annakda a kas maysa laeng a banag a mabalin a baybay-an wenno maltratuen, no di ket maysa a tawid—regalo ni Jehova a masapul nga ipateg.​—Sal. 127:3.

8 Leksion: Makitkita ni Jehova ti panangtrato dagiti agassawa iti maysa ken maysa. Kayatna nga ayaten dagiti nagannak dagiti annakda, ken manungsungbatda iti panangtratoda kadagiti annakda.

9-11. Apay nga inted ni Jehova ti linteg a mangiparit iti panagagum?

9 Dika agagum. Iparit ti maudi iti Sangapulo a Bilin ti panagagum, wenno dakes a panagtarigagay iti kukua ti sabali. (Deut. 5:21; Roma 7:7) Inted ni Jehova daytoy a linteg tapno isurona ti nagpateg a leksion​—masapul a saluadan dagiti adipenna ti  pusoda, kayatna a sawen, ti pampanunot, rikrikna, ken panagrasrasonda. Ammona a ti dakes nga aramid ket mangrugi iti dakes a pampanunot ken rikrikna. (Prov. 4:23) No ipalubos ti maysa nga Israelita a tumubo iti pusona ti dakes a tarigagay, posible a saan a naayat ti panangtratona iti sabsabali. Kasta ti napasamak ken Ari David. Nasayaat a tao ni David. Ngem adda gundaway nga inagumanna ti asawa ti sabali. Ti tarigagayna ket nagtinnag iti basol. (Sant. 1:14, 15) Nakikamalala ni David, pinadasna nga allilawen ti asawa ti babai, sana impapatay ti lalaki.​—2 Sam. 11:2-4; 12:7-11.

10 Ammo ni Jehova no sinukir ti maysa nga Israelita ti linteg maipapan iti panagagum​—mabasana ti puso. (1 Cron. 28:9) Ibaga ti linteg a mangiparit iti panagagum a masapul a liklikan ti ilina dagiti pampanunot a mangiturong iti dakes nga aramid. Talaga a masirib ken naayat ti Amatayo a ni Jehova!

11 Leksion: Saan la a ti makinruar a langa ti makita ni Jehova. Makitana ti pudpudno a kinataotayo, ti adda iti pusotayo. (1 Sam. 16:7) Awan ti pampanunot, rikna, wenno aramid a mailimed kenkuana. Birbirokenna ti naimbag nga adda kadatayo ken iparparegtana nga itultuloytayo dayta. Ngem kayatna a bigbigen ken kontrolentayo ti dakes a pampanunottayo sakbay a makaaramidtayo iti dakes.​—2 Cron. 16:9; Mat. 5:27-30.

LINTEG A MANGIPAREGTA ITI KINAHUSTISIA

12. Ania ti isuro ti Mosaiko a Linteg?

12 Isursuro ti Mosaiko a Linteg nga ay-ayaten ni Jehova ti kinahustisia. (Sal. 37:28; Isa. 61:8) Perpekto ti panangyulidanna iti patas a panangtrato iti sabsabali. No agtulnog dagiti Israelita kadagiti linteg nga impaay ni Jehova, bendisionanna ida. No saanda nga ikankano dagiti patas ken nalinteg a pagalagadanna, agsagabada. Usigentayo ti dua pay a linteg iti Sangapulo a Bilin.

13-14. Ania ti kidkiddawen ti umuna a dua iti Sangapulo a Bilin, ken kasano a pakagunggonaan dagiti Israelita ti panagtulnogda kadagita a linteg?

13 Ni Jehova laeng ti pagdayawan. Kidkiddawen ti umuna a dua iti Sangapulo a Bilin a ni Jehova laeng ti pagdayawan dagiti Israelita ken pinakdaaranna ida a dida pagdayawan dagiti idolo. (Ex. 20:3-6) Saan a pagimbagan ni Jehova dagita a bilin no di ket pagimbagan ti ilina. No agtalinaed a matalek ti ilina, bendisionanna ida. Ngem no agdayawda kadagiti dios ti sabali a nasion, agsagabada.

14 Panunotem dagiti Canaanita. Nagdayawda kadagiti awan biagna nga idolo imbes nga iti pudno ken sibibiag a Dios. Gapu iti dayta, impababada ti bagbagida. (Sal. 115:4-8) Paset ti panagdaydayawda ti narugit a seksual nga aramid ken nakabutbuteng a panagisakripisio iti ubing. Kasta met, idi saan nga inkankano dagiti Israelita ni Jehova ken pinilida ti agdayaw kadagiti idolo, impababada ti bagbagida ken sinaktanda dagiti pamiliada. (2 Cron. 28:1-4) Saan a sinurot dagiti addaan iti autoridad dagiti pagalagadan ni Jehova iti kinahustisia. Inabusoda ti pannakabalinda ken indadanesda dagiti nakapuy ken awan gawgawayna. (Ezek. 34:1-4) Pinakdaaran ni Jehova dagiti Israelita a dusaenna dagiti mangbiktima kadagiti awan gawgawayna a babbai ken ubbing. (Deut. 10:17, 18; 27:19) Ngem bendisionan ni Jehova ti ilina no matalekda kenkuana ken patas ti panangtratoda iti sabsabali.​—1 Ar. 10:4-9.

Ay-ayatennatayo ni Jehova ken ammona no biktimatayo iti di kinahustisia (Kitaen ti parapo 15)

15. Ania dagiti leksion a masursurotayo maipapan ken Jehova?

15 Leksion: Saan a mapabasol ni Jehova no dagiti agkunkuna nga adipenna saanda  nga ikankano ti pagalagadanna ken dangranda ti ilina. Ngem ay-ayatennatayo ni Jehova ken ammona no biktimatayo iti di kinahustisia. No masaksaktan ti ina iti panagrigat ti anakna, ad-adda a masaktan ni Jehova iti panagrigrigattayo. (Isa. 49:15) Uray no saan a dagus a makibiang, iti umiso a tiempo, ukomennanto dagiti di agbabbabawi gapu iti saan a nasayaat a panangtratoda iti sabsabali.

KASANO A MAIPATUNGPAL TI LINTEG?

16-18. Ania ti saklawen ti Mosaiko a Linteg ken ania dagiti leksion a masursurotayo?

16 Saklawen ti Mosaiko a Linteg ti adu nga aspeto ti biag ti maysa nga Israelita, isu a masapul a nalinteg ti panangukom dagiti naapointaran a lallakay para iti ili ni Jehova. Saan laeng a dagiti naespirituan a bambanag ti asikasuenda no di pay ket dagiti panagririri ken krimen. Kitaentayo dagiti sumaganad a pagarigan.

17 No nakapatay ti maysa nga Israelita, saan a dagus a mapapatay. Imbestigaran dagiti panglakayen iti siudad ti napasamak sakbay nga agdesisionda no umiso met laeng ti dusa nga ipapatay. (Deut. 19:2-7, 11-13) Desisionan met dagiti panglakayen ti agduduma nga aspeto ti inaldaw a biag​—dagiti problema maipapan iti sanikua ken uray ti problema dagiti agassawa. (Ex. 21:35; Deut. 22:13-19) No patas dagiti panglakayen ken agtulnog dagiti Israelita iti linteg, magunggonaan ti amin, ket ti intero a nasion maidaydayawda ni Jehova.​—Lev. 20:7, 8; Isa. 48:17, 18.

18 Leksion: Napateg ken Jehova ti tunggal aspeto ti biagtayo. Kayatna a patas ken naayat ti panangtratotayo iti sabsabali. Ken ammona ti ibagbaga ken ar-aramidentayo uray no agmaymaysatayo iti balaytayo.​—Heb. 4:13.

19-21. (a) Kasano ti masapul a panangtrato dagiti panglakayen ken ukom iti ili ti Dios? (b) Ania dagiti linteg nga inted ni Jehova tapno maprotektaran ti ilina, ken ania dagiti leksion a masursurotayo?

19 Kayat ni Jehova nga isalakan ti ilina iti dakes nga impluensia dagiti kaarrubada a nasion. Isu nga imbilinna kadagiti panglakayen ken ukom nga ipatungpalda ti Linteg a dida mangidumduma. Ngem masapul a saan a naulpit wenno nainget ti panangtratoda iti ilina. Imbes ketdi, masapul nga ayatenda ti hustisia.​—Deut. 1:13-17; 16:18-20.

20 Naasi ni Jehova iti ilina, isu a nangaramid kadagiti linteg tapno awan ti asinoman a matrato iti di patas. Kas pagarigan, gapu iti Linteg, maliklikan ti posibilidad a maakusaran ti maysa a tao iti krimen a dina inaramid. Kalintegan ti maak-akusaran a maammuan no asino ti mangak-akusar kenkuana. (Deut. 19:16-19; 25:1) Ket sakbay a maideklara a nakabasol, kasapulan ti di nakurkurang ngem dua a testigo. (Deut. 17:6; 19:15) Kasanon no maymaysa ti testigo iti krimen nga inaramid ti maysa nga Israelita? Saanna  nga ipapan a maitarayanna ti dakes nga inaramidna. Nakita dayta ni Jehova. Iti pamilia, naikkan dagiti amma iti autoridad, ngem adda limitasion dayta. Iti dadduma a problema ti pamilia, adda responsabilidad dagiti panglakayen iti siudad a makibiang ken mangipaay iti pinal a desision.​—Deut. 21:18-21.

21 Leksion: Impakita ni Jehova ti perpekto nga ulidan; patas ti amin nga aramidenna. (Sal. 9:7) Gunggonaanna dagidiay simamatalek a mangsurot kadagiti pagalagadanna, ngem dusaenna dagidiay mangabuso iti autoridadda. (2 Sam. 22:21-23; Ezek. 9:9, 10) Mabalin nga adda dagiti nakaaramid iti dakes a di nadusa, ngem panungsungbaten ida ni Jehova iti umiso a tiempo. (Prov. 28:13) Ket no saanda nga agbabawi, maammuandanto a “nakabutbuteng ti madusa kadagiti ima ti sibibiag a Dios.”​—Heb. 10:30, 31.

SIASINO TI ESPESIPIKO A PRINOTEKTARAN TI LINTEG?

No solbaren dagiti panglakayen dagiti problema, masapul a tuladenda ti ayat ni Jehova iti ilina ken ti kinahustisiana (Kitaen ti parapo 22) *

22-24. (a) Siasino dagiti espesipiko a prinotektaran ti Linteg, ken ania ti masursurotayo maipapan ken Jehova? (b) Ania ti ipakdaar ti Exodo 22:22-24?

22 Espesipiko a prinotektaran ti Linteg dagidiay saanda a maprotektaran ti bagbagida, kas dagiti ulila, balo a babbai, ken dagiti ganggannaet a residente. Naibaga kadagiti ukom ti Israel: “Dimo ipaidam ti hustisia iti ganggannaet a residente wenno iti awanan ama nga ubing, ken dimo alaen ti bado ti balo a babai nga itedna kas garantia a bayadanna ti utangna.” (Deut. 24:17) Impakita  ni Jehova ti panangipategna kadagiti awan gawgawayna iti komunidad. Ket dinusana dagidiay nangmaltrato kadakuada.—Basaen ti Exodo 22:22-24.

23 Prinotektaran met ti Linteg dagiti miembro ti pamilia manipud iti seksual a pannakaabuso babaen ti panangiparitna iti amin a kita ti pannakidenna iti kapamilia. (Lev. 18:6-30) Saan a kas kadagiti umili dagiti nasion iti aglawlaw ti Israel a nangipalubos wenno nangpanuynoy pay ketdi iti daytoy nga aramid, masapul a kagura dagiti Israelita daytoy a krimen, kas iti pananggura kadagita ni Jehova.

24 Leksion: Kayat ni Jehova a dagidiay ikkanna iti responsabilidad ket nasayaat ti panangtratoda iti amin nga adda iti aywanda. Kagurana ti seksual a panangabuso ken kayatna a siguraduen a maipaayan ti amin iti proteksion ken hustisia, nangnangruna dagiti awan gawgawayna.

TI LINTEG, “ANNINIWAN DAGITI NASAYAAT A BAMBANAG NGA UMAY”

25-26. (a) Apay a maibagatayo a ti ayat ken hustisia ket kas iti anges ken biag? (b) Anianto ti ilawlawag ti sumaruno nga artikulo iti daytoy a serye?

25 Ti ayat ken hustisia ket kas iti anges ken biag; ditoy daga, kanayon nga agkadkadua dagitoy. No kombinsidotayo a patas ti panangtrato kadatayo ni Jehova, dumakkel ti ayattayo kenkuana. Ket no ay-ayatentayo ti Dios ken dagiti nalinteg a pagalagadanna, matignaytayo a mangayat ken mangtrato a patas iti dadduma.

26 Ti Mosaiko a Linteg ti tulag ti nagserbi nga anges ken biag iti relasion dagiti Israelita ken ni Jehova. Ngem nagpatingga ti Linteg idi naitungpalen dayta ni Jesus, ken nasukatan iti banag a nasaysayaat. (Roma 10:4) Inladawan ni apostol Pablo ti Linteg kas “anniniwan dagiti nasayaat a bambanag nga umay.” (Heb. 10:1) Ilawlawagto ti sumaruno nga artikulo iti daytoy a serye ti dadduma kadagita ken ti akem ti ayat ken hustisia iti kongregasion Kristiano.

KANTA 109 Ipakita ti Naimpusuan nga Ayat

^ par. 5 Daytoy nga artikulo ti umuna iti uppat nga artikulo a mangilawlawag no apay a masiguradotayo nga ipatpategnatayo ni Jehova. Ti tallo pay nga artikulo ket agparang iti Mayo 2019 a ruar Ti Pagwanawanan. Ilawlawag ti umuna nga artikulo no kasano nga ipakpakita ni Jehova ti ayat ken hustisia iti kongregasion. Usigen ti maikadua no kasano nga ipakpakita ni Jehova ti ayat ken hustisia uray nakaro ti kinadakes. Ken ilawlawag met ti maikatlo ti panangliwliwa kadagiti biktima ti panangabuso.

^ par. 2 KAIPAPANAN TI TERMINO: Ti nasurok nga 600 a linteg nga inted ni Jehova kadagiti Israelita babaen ken Moises ket naawagan “ti Linteg,” “ti Linteg ni Moises,” “ti Mosaiko a Linteg,” ken “dagiti bilin.” Kanayonanna, ti umuna a lima a libro ti Biblia (Genesis agingga iti Deuteronomio) ket masansan a naawagan kas ti Linteg. No dadduma, mausar daytoy a termino a tumukoy iti intero a Hebreo a Kasuratan.

^ par. 60 LADAWAN ITI AKKUB: Kayat ni Jehova a marikna dagiti ubbing a natalgedda bayat a siaayat a padpadakkelen ken isursuro ida dagiti nagannakda

LADAWAN: Bayat nga agsagsagana ti ina nga Israelita iti kanenda, maragragsakan a makisarsarita kadagiti annakna. Iti likudanda, sursuruan ti ama ti anakna nga agaywan iti karnero.

^ par. 64 LADAWAN: Siaayat a tultulongan dagiti panglakayen iti ruangan ti siudad ti balo a babai ken ti anakna a minaltrato ti maysa a negosiante.