Accessibility setting

Agpili iti lengguahe

Mapan iti segundario a pagpilian

Mapan iti listaan dagiti linaonna

Mapan iti linaonna

Dagiti Saksi ni Jehova

Iloko

TI PAGWANAWANAN (PAGADALAN NGA EDISION) SEPTIEMBRE 2016

Agtutubo, Pabilgenyo ti Pammatiyo

Agtutubo, Pabilgenyo ti Pammatiyo

“Ti pammati . . . ti nabatad a parangarang dagiti kinapudno nupay saan a makita.”—HEB. 11:1.

KANTA: 41, 69

1, 2. Ania a panangpilit ti mapaspasaran dagiti agtutubo ita, ket ania dagiti mabalinda nga aramiden?

“NALAINGKA met ti ammok ngem diak ammo no apay a mamatika iti Dios,” kinuna ti maysa nga estudiante iti agtutubo a kabsat a babai idiay Britania. Insurat ti kabsat a lalaki idiay Germany: “Kuna dagiti mannursurok a sarsarita laeng ti salaysay ti Biblia maipapan iti panamarsua. Awan laeng kadakuada uray mamati dagiti estudiante iti ebolusion.” Kinuna ti agtutubo a kabsat a babai idiay France: “Masdaaw dagiti mannursurok ta adda pay laeng dagiti estudiante a mamati iti Biblia.”

2 Kas maysa nga agtutubo nga agserserbi ken Jehova wenno agad-adal maipapan Kenkuana, mapilpilitka kadi a mamati iti patpatien ti kaaduan, kas iti ebolusion, imbes a mamati iti Namarsua? No kasta, adda maaramidam tapno mapabilegmo ken masalimetmetam ti pammatim. Ti maysa ket ti panangusarmo iti inted ti Dios nga abilidadmo nga agpanunot, a ‘mangaywan’ kenka. Dayta ti mangsalaknib kenka kadagiti pilosopia ti lubong a mabalin a mangdadael iti pammatim.—Basaen ti Proverbio 2:10-12.

3. Ania ti usigentayo iti daytoy nga artikulo?

3 Ti pudpudno a pammati ket naibatay iti umiso a pannakaammo iti Dios. (1 Tim. 2:4) Gapuna, bayat nga ad-adalem ti Sao  ti Dios ken dagiti publikasion nga us-usaren dagiti Kristiano, saanmo a basta basaen lattan ti publikasion. Usarem ti abilidadmo nga agpanunot tapno ‘maalam ti kababagas’ ti basbasaem. (Mat. 13:23) Kitaentayo no kasano a makatulong dayta kenka tapno mapabileg ti pammatim iti Dios kas Namarsua ken iti Biblia—dagiti topiko nga addaan kadagiti makakombinsir nga ebidensia.—Heb. 11:1.

NO KASANO A PABILGEM TI PAMMATIM

4. Apay a karaman ti pammati iti panamati nga adda Dios ken adda nagtaudan ti biag, ken ania ti masapul nga aramidentayo?

4 Adda kadin nangibaga kenka a mamatida iti ebolusion gapu ta naibatay dayta iti siensia idinto ta ti panamati iti Dios ket naibatay iti pammati? Adu ti mamati iti kasta. Ngem nagsayaat a laglagipen: Aniaman ti patpatien ti maysa a tao maipapan iti Dios wenno maipapan iti ebolusion, karaman ti pammati. Kasano? Awan kadatayo ti nakakita iti Dios wenno nakapaliiw a naparsua ti maysa a banag. (Juan 1:18) Awan met ti tao, sientista man wenno saan, a nakapaliiw nga in-inut a napataud ti maysa a kita ti biag a nagbalin a sabali a kita. Kas pagarigan, awan ti nakapaliiw a ti maysa a reptilia ket in-inut a nagbalin a mamalia. (Job 38:1, 4) Gapuna, masapul a sukimatentayo dagiti ebidensia ken usarentayo ti abilidadtayo nga agpanunot tapno maammuantayo ti umiso. No maipapan iti panamarsua, insurat ni apostol Pablo: “Dagiti di makita a kualidad [ti Dios] ket silalawag a makita manipud pannakaparsua ti lubong ken agpatpatuloy, agsipud ta matarusan ida babaen iti bambanag a naaramid, ti mismo nga agnanayon a pannakabalin ken kina-Diosna, iti kasta awan ti pagpambarda.”—Roma 1:20.

No ilawlawagmo ti patpatiem, usarem dagiti alikamen a magun-odan iti lengguahem (Kitaen ti parapo 5)

5. Kas adipen ti Dios, kasano a matultulongantayo a mangusar iti pannakabalintayo nga agpanunot?

5 Ti kaipapanan ti sao a ‘matarusan’ ket mailasin ti maysa a banag a saan a dagus a makita wenno nalawag a mailasin. (Heb. 11:3) Ngarud, dagiti tattao a makatarus, usarenda ti panunotda, saan laeng a dagiti mata ken lapayagda. Nangipaay ti organisasion ni Jehova iti nakaad-adu a nagsayaat ti pannakasukimatda a katulongan a makatulong kadatayo. Dagitoy ti makatulong kadatayo a ‘makakita’ iti Namarsua kadatayo babaen iti mata ti pammati. (Heb. 11:27) Karaman kadagitoy ti video a The Wonders of Creation  Reveal God’s Glory, dagiti broshur a Naparsua Kadi ti Biag? ken The Origin of Life—Five Questions Worth Asking, ken ti libro nga Is There a Creator Who Cares About You? Adda met dagiti mamagpanunot nga artikulo iti magasintayo. Masansan a mangiparang ti Agriingkayo! iti interbiu kadagiti sientista ken dadduma pay a nangilawlawag no apay a mamatida iti Dios. Ti serye a napauluan “Nadisenio Kadi?” isalaysayda dagiti pagarigan iti nakaskasdaaw a disenio a makitatayo iti nakaparsuaan. Masansan nga ikagkagumaan dagiti sientista a tuladen dagita a nagpipintas a disenio.

6. Ania dagiti magunggona iti panangusar kadagiti alikamen a mabalin a magun-odtayo, ken kasano a nagunggonaanka kadagitoy?

6 No maipapan iti dua a broshur a nadakamat, kinuna ti maysa a kabsat a lalaki nga agtawen iti 19: “Nakapatpateg kaniak dagitoy. Namin-adun nga inadalko dagitoy a broshur.” Insurat ti maysa a kabsat a babai idiay France: “Agsiddaawak kadagiti artikulo a ‘Nadisenio Kadi?’! Ipakitada a dagiti nalalaing nga inheniero mabalin a tuladenda dagitoy a nakarikrikut a disenio iti nakaparsuaan ngem pulos a saanda a maartapan.” Kinuna dagiti nagannak ti agtawen iti 15 a balasitang idiay South Africa: “Masansan a ti umuna a basaen ti balasitangmi iti Agriingkayo! ket ti artikulo nga ‘Interbiu.’” Sika ngay? Naan-anay kadi nga us-usarem dagitoy a probision? Makatulong dagitoy a mangpabileg iti pammatim nga agbalin a kas iti maysa a kayo a nauneg dagiti ramutna. Iti kasta, maitakderam ti pammatim kadagiti arig bagyo a palso a sursuro.—Jer. 17:5-8.

TI PANAMATIM ITI BIBLIA

7. Apay a kayat ti Dios nga usarem ti pannakabalinmo nga agrason?

7 Dakes kadi ti agdamag maipapan iti Biblia? Saan! Kayat ni Jehova nga usarem ti ‘pannakabalinmo nga agrason’ tapno mapaneknekam iti bagim ti kinapudno. Dina kayat a mamatika gapu laeng ta patien dayta ti dadduma. Gapuna, usarem ti pannakabalinmo nga agpanunot a manggun-od iti umiso a pannakaammo. Dayta a pannakaammo ti agbalin a natibker a pundasion ti pudno a pammati. (Basaen ti Roma 12:1, 2; 1 Timoteo 2:4.) Ti maysa a pamay-an tapno magun-odam ti kasta a pannakaammo ket babaen ti panagadal.

8, 9. (a) Ania ti magusgustuan nga adalen ti dadduma? (b) Kasano a nagunggonaan ti dadduma iti panangutobda iti inadalda?

8 Pinili ti dadduma nga adalen dagiti padto ti Biblia wenno ti kinaumiso ti Biblia no mainaig iti historia, arkeolohia, ken siensia. Ti Genesis 3:15 ti maysa a makapainteres a padto nga usigen. Ipakaammo dayta a teksto ti kangrunaan a tema ti Biblia, ti pannakaitan-ok ti kinasoberano ti Dios ken ti pannakasantipikar ti naganna babaen ti Pagarian. Iti piguratibo a sasao, ipakita dayta a bersikulo no kasano a solbaren ni Jehova ti amin a panagsagaba a napasaran ti tao a nangrugi idiay Eden. Kasanom nga adalen ti Genesis 3:15? Ti maysa a pamay-an ket ti panangaramid iti time line. Mabalin nga ilistam dagiti kangrunaan a teksto a mangipakita no kasano nga in-inut nga impakaammo ti Dios dagiti indibidual ken ti urnos a natukoy iti bersikulo ken ti mangpaneknek a matungpal dayta a padto. No makitam ti panagtutunos dagiti kasuratan, sigurado a maibagam a dagiti nagipadto ken nangisurat iti Biblia ket ‘indalan ti nasantuan nga espiritu.’—2 Ped. 1:21.

9 Insurat ti maysa a kabsat a lalaki idiay Germany: “Ti tema ti Pagarian ket mayarig iti sinulid a balitok a naidait iti intero a Biblia. Pudno dayta uray no agarup 40 a lallaki ti nangisurat iti Biblia, ken nagbiag ti adu kadakuada iti nagduduma a tiempo ken saanda nga agaammo.” Maysa a kabsat a babai idiay Australia ti natignay iti maysa nga  artikulo ti Pagwanawanan iti ruar ti Disiembre 15, 2013, a nangilawlawag iti maipapan ti kaipapanan ti Paskua. Dayta a naisangsangayan nga okasion ket mainaig iti Genesis 3:15 ken ti iyaay ti Mesias. “Naawatak iti dayta a panagadal a nakaim-imbag ni Jehova,” insuratna. “Talaga a natignayak iti daydiay nakapanunot iti kastoy nga urnos para kadagiti Israelita ken ti pannakatungpal dayta ken Jesus. Talaga nga intugawak ken pinampanunotko ta nakaskasdaaw dayta a naimpadtuan a pannangan iti Paskua!” Apay a kasta ti rikna dayta a kabsat a babai? Pinanunotna a naimbag ti nabasana ket naawatanna “ti kababagas dayta.” Nakatulong dayta a mangpabileg iti pammatina ken agbalin a nasingsinged ken Jehova.—Mat. 13:23.

10. Kasano a ti panangibaga dagiti nangisurat iti Biblia iti pudno pabilgenna ti panamatitayo kadagiti insuratda?

10 Makapabileg met iti pammati ti kinatured ken kinapudno dagiti lallaki a nangisurat iti Biblia. Adu a nagkauna a mannurat ti nangpadayaw kadagiti panguloda ken ti pagarianda. Nupay kasta, kanayon a nagsao iti pudno dagiti mammadto ni Jehova. Imbagada ti pagkapuyan dagiti kailianda, uray pay dagiti arida. (2 Cron. 16:9, 10; 24:18-22) Imbagada met dagiti pagkapuyanda ken pagkapuyan ti dadduma nga adipen ti Dios. (2 Sam. 12:1-14; Mar. 14:50) “Manmano ti kasta a mangibaga iti pudno,” kinuna ti agtutubo a kabsat a lalaki idiay Britain. “Daytoy ti mangpabileg pay iti panagtalektayo a talaga a naggapu ken Jehova ti Biblia.”

11. Kasano nga ad-adda a maipateg dagiti agtutubo dagiti prinsipio ti Biblia?

11 Gapu kadagiti mangiwanwan a prinsipio ti Biblia, adu ti makombinsir a daytoy ket impaltiing ti Dios. (Basaen ti Salmo 19:7-11.) Insurat ti maysa nga agtutubo a kabsat a babai idiay Japan: “Talaga a naragsakkami no iyaplikar ti pamiliami dagiti pannursuro ti Biblia. Natalna, agkaykaysa, ken agiinnayatkami.” Dagiti prinsipio ti Biblia ti nangsalaknib kadatayo iti palso a panagdayaw ken kadagiti an-anito a mangadipen iti adu a tattao. (Sal. 115:3-8) Adda kadi epektona kadagiti tattao dagiti pilosopia a mangibaga nga awan ti Dios? Dagita a sursuro kas ti ebolusion pagbalinenna ti nakaparsuaan a maysa a dios, nga adda pannakabalinna nga agpaay laeng ken Jehova. Kuna dagiti mangibagbaga nga awan ti Dios a ti masakbayantayo ket agpannuray iti bukodtayo a kabaelan. Ngem awan ti maipaayda a sigurado a namnama para iti masanguanan.—Sal. 146:3, 4.

PANNAKIRINNASON ITI SABSABALI

12, 13. Ania ti epektibo a pamay-an a panangilawlawag iti panamarsua wenno iti Biblia kadagiti kaeskuelaam, mannursuro, wenno dadduma a tattao?

12 Kasano nga agbalinka nga epektibo no makirinnasonka iti sabsabali maipapan iti panamarsua ken iti Biblia? Umuna, saanmo koma nga ipagarup nga ammomon ti patpatien ti dadduma. Kuna ti dadduma a mamatida iti ebolusion, ngem mamatida met nga adda Dios. Ibagada nga inusar ti Dios ti ebolusion a mangparsua iti nagduduma a kita ti biag. Kuna met ti dadduma a mamatida iti ebolusion ta no saan a pudno dayta, saan koma a maisursuro iti eskuelaan. Dadduma ti saanen a mamati iti Dios ta nadismayada iti relihion. Gapuna, no ilawlawagmo ti nagtaudan ti biag iti maysa a tao, nasaysayaat no agsaludsodka nga umuna. Ammuem ti patpatien dayta a tao. No dumngegka iti ibagana, mabalin a dumngeg met iti ibagam.—Tito 3:2.

13 No adda mangkontra iti panamatim iti panamarsua, mabalin a nataktika a damagem ti patpatienna. Mabalin a kiddawem nga ilawlawagna no kasano a timmaud ti biag no awan ti Namarsua. Tapno agtultuloy nga agbiag ti umuna a kita ti biag, masapul nga agpaadu, wenno agpataud iti adu a kakikitana.  Kinuna ti maysa a propesor ti chemistry a ti dadduma a banag a kasapulan ket ti (1) kasla kudil nga agserbi a proteksion, (2) abilidad a manggun-od ken mangproseso iti enerhia, (3) impormasion a linaon dagiti genes, ken (4) abilidad a mangkopia iti kasta nga impormasion. Kinunana pay: “Talaga a makapasiddaaw ti kinarikut ti uray nakasimsimple a kita ti biag.”

14. Ania ti mabalinmo nga aramiden no mariknam a saanka a nakasagana a mangilawlawag iti ebolusion wenno panamarsua?

14 No mariknam a kasla saanka a nakasagana a mangilawlawag iti ebolusion wenno panamarsua, mabalin a padasem ti simple a panagrason nga inusar ni Pablo. Kinunana: “Tunggal balay adda nangibangon, ngem ti nangibangon iti amin a bambanag isu ti Dios.” (Heb. 3:4) Epektibo ken nainkalintegan ti kasta a panagrason! Wen, dagiti komplikado a disenio ket aramid ti masirib nga isip. Mabalin met nga usarem ti maitutop a publikasion. Inusar ti maysa a kabsat a babai ti dua a broshur a naibaga itay iti agtutubo a lalaki a nangibaga a saan a mamati nga adda Dios ken mamati iti ebolusion. Kalpasan ti dandani makalawas, inamin ti agtutubo a lalaki, “Mamatiakon iti Dios.” Nayadalan iti Biblia daytoy nga agtutubo ket nagbalin a maysa a kabsattayo.

15, 16. Kasano a mabaliwam ti pamay-an ti panangilawlawagmo iti Biblia, ken ania ti panggepmo?

15 Mabalinmo met nga usaren dayta a prinsipio no kasaritam ti maysa a saan a mamati iti Biblia. Damagem no ania a talaga ti patienna ken ania dagiti topiko a paginteresanna. (Prov. 18:13) No interesado iti siensia, mabalin nga ibagam ti kinaumiso ti Biblia no maipapan iti siensia. Mabalin a mamati met ti dadduma no makitada a natungpal dagiti padto ti Biblia ken umiso no dakamatenna ti historia. Mabalin met nga ibagam dagiti mangiwanwan a prinsipio iti Biblia, kas ti mabasa iti Sermon iti Bantay.

16 Laglagipem a ti panggepmo ket danonem ti puso dagiti tattao, saan a tapno mangabak iti saritaan. Dumngegka ngarud a naimbag. Agsaludsodka, ken ibagam ti kapanunotam buyogen ti panagraem ken kinaalumamay, nangruna no nataengan ti kasaritam. Mabalin nga ad-adda a raemenda ti patpatiem. Makitada met a pinagpanunotam dagiti patpatiem, a saan nga ar-aramiden ti kaaduan nga agtutubo. Siempre, laglagipem a saanka nga obligado a sumungbat kadagiti saan met la a mamati wenno manguyaw pay ketdi iti patpatiem.—Prov. 26:4.

IPAPUSOM TI KINAPUDNO

17, 18. (a) Ania ti makatulong tapno maipapusom ti kinapudno? (b) Ania a saludsod ti usigentayo iti sumaruno nga artikulo?

17 Ti nabileg a pammati ket saan laeng a naibatay iti pagdamdamuan a pannakaammo iti Biblia. Gapuna, agsukimatka iti Sao ti Dios, a kasla agbirbirokka kadagiti nailemmeng a gameng. (Prov. 2:3-6) Usarem dagiti alikamen a magun-odan iti lengguahem, kas iti Watchtower Library a DVD, Watchtower ONLINE LIBRARY, ken ti Watch Tower Publications Index wenno ti Giya iti Panagsukimat Para Kadagiti Saksi ni Jehova. Kasta met, aramidem a kalat a basaen ti intero a Biblia iti uneg ti makatawen. Ti panangbasa iti Sao ti Dios ti maysa kadagiti kasayaatan a pamay-an tapno bumileg ti pammatim. Kinuna ti maysa a manangaywan iti sirkito maipapan iti kinaagtutubona: “Idi binasak ti intero a Biblia, nakatulong dayta kaniak a mangapresiar a ti Biblia ket Sao ti Dios. Natarusakon dagiti estoria ti Biblia a naammuak idi ubingak pay. Dayta ti rugi ti irarang-ayko iti naespirituan.”

18 Patgenmi a nagannak, dakkel ti akemyo iti naespirituan a panagrang-ay dagiti annakyo. Kasano a matulonganyo ida tapno bumileg ti pammatida? Masungbatan dayta iti sumaruno nga artikulo.