Accessibility setting

Agpili iti lengguahe

Mapan iti segundario a pagpilian

Mapan iti listaan dagiti linaonna

Mapan iti linaonna

Dagiti Saksi ni Jehova

Iloko

Umadanika ken Jehova

 KAPITULO 22

Maiparparangarang Aya iti Biagmo “ti Sirib Manipud Ngato”?

Maiparparangarang Aya iti Biagmo “ti Sirib Manipud Ngato”?

1-3. (a) Kasano nga impakita ni Solomon ti nakaskasdaaw a sirib iti panangrisutna iti riri ti dua nga ina? (b) Ania ti ikari ni Jehova nga itedna kadatayo, ket ania dagiti tumaud a saludsod?

NARIGAT daydi a kaso—agrirriri ti dua a babbai gapu iti maysa a maladaga. Agkabbalay dagita a babbai, ket agpadada a nagpasngay iti anak a lalaki, sumagmamano laeng nga aldaw ti baetda. Natay ti maysa kadagita a maladaga, ket ita agpadada nga agkuna nga anakda ti sibibiag a maladaga. * Awanen ti sabali a nakasaksi iti napasamak. Nalabit naisaklangen dayta a kaso iti nababbaba a korte ngem saan a narisut. Kamaudiananna, insangoda dayta a riri ken ni Solomon, ti ari ti Israel. Maduktalanna ngata ti kinapudno?

2 Kalpasan ti apagbiit a panagimdengna bayat nga agrirriri dagita a babbai, nagpaala ni Solomon iti kampilan. Kalpasanna, imbilinna a kasla agpayso a papisina ti ubing, ket pagguduaan dagita a babbai. Dagus a nagpakpakaasi ti agpaypayso nga ina nga ited ti ari dayta a maladaga—ti dungdungnguenna nga anak—iti sabali a babai. Ngem impapilit latta ti sabali a babai a magudua ti ubing. Ammo itan ni Solomon ti kinapudno. Ammona ti nadungngo nga asi ti ina iti anakna, ket inusarna dayta a pannakaammo tapno marisut daytoy a riri. Panunotem laengen ti pannakabang-ar ti ina idi inted ni Solomon kenkuana ti maladaga sa kinunana: “Isu ti inana.”—1 Ar-ari 3:16-27.

3 Nakaskasdaaw a sirib, di ngamin? Idi nadamag dagiti umili no kasano a rinisut ni Solomon ti kaso, nasdaawda unay, “ta nakitada a ti sirib ti Dios adda kenkuana.” Wen, insagut ti Dios ti  sirib ni Solomon. Impaayan ni Jehova iti “puso a masirib ken mannakaawat.” (1 Ar-ari 3:12, 28) Ngem datayo ngay? Mabalintay met kadi a gun-oden ti nadiosan a sirib? Wen, gapu ta napaltiingan ni Solomon a mangisurat: “Ni met laeng Jehova mangted iti sirib.” (Proverbio 2:6) Ikari ni Jehova nga itedna ti sirib—ti abilidad a mangusar a naimbag iti pannakaammo, pannakaawat, ken kinasaririt—kadagidiay sipapasnek a mangbirok iti dayta. Kasanotayo a magun-od ti sirib manipud ngato? Ken kasanotayo a mayaplikar dayta iti biagtayo?

“Gun-odem ti Sirib”—Kasano?

4-7. Ania dagiti uppat a kasapulan iti pananggun-od iti sirib?

4 Masapul kadi a nasaririttayo unay wenno nangato ti adaltayo tapno makagun-odtay iti nadiosan a sirib? Saan. Sidadaan ni Jehova a mangiburay iti siribna kadatayo aniaman ti kasasaadtay iti biag ken ti edukasiontayo. (1 Corinto 1:26-29) Ngem masapul nga agtignaytayo, gapu ta idagadag ti Biblia a ‘gun-odentayo ti sirib.’ (Proverbio 4:7) Kasanotayo a maaramid dayta?

5 Umuna, nasken nga agbutengtayo iti Dios. “Ti panagbuteng ken Jehova isu ti rugi ti sirib [“ti umuna nga addang iti sirib,” The New English Bible],” kuna ti Proverbio 9:10. Ti panagbuteng iti Dios isu ti pundasion ti pudno a sirib. Apay? Laglagipem a ti sirib ramanenna ti abilidad a mangusar a sibaballigi iti pannakaammo. Ti panagbuteng iti Dios dina kayat a sawen a kumpestayo gapu iti panagamak kenkuana, imbes ketdi kaipapananna nga agruknoytayo kenkuana a buyogen ti panagamanga, panagraem, ken panagtalek. Nasayaat ken nabileg ti epekto ti kasta a panagbuteng. Tignayennatayo a mangitunos iti biagtayo kadagiti ammotayo a pagayatan ken wagas ti Dios. Daytoy ti kakaisuna a nainsiriban a kurso a mabalintayo a suroten, gapu ta dagiti pagalagadan ni Jehova kanayon nga itandudoda ti pagimbagan dagidiay mangsurot kadagita.

6 Maikadua, masapul a napakumbaba ken naemmatayo.  Saan a magun-od ti nadiosan a sirib no awan ti kinapakumbaba ken kinaemma. (Proverbio 11:2) Apay a kasta? No napakumbaba ken naemmatayo, madadaantayo a mangamin a limitado ti pannakaammotayo, a saan a kanayon nga umiso dagiti kapanunotantayo, ken masapul nga ammuentayo ti kapanunotan ni Jehova kadagiti bambanag. Ni Jehova “busorenna dagiti natangsit,” ngem maragsakan a mangipaay iti sirib kadagidiay napakumbaba.—Santiago 4:6.

Tapno magun-odtayo ti nadiosan a sirib, masapul nga ikagumaantayo a sukisoken dayta

7 Maikatlo, nasken ti panagadal iti naisurat a Sao ti Dios. Naipalgak ti sirib ni Jehova iti Saona. Tapno magun-odtayo dayta a sirib, masapul a pagreggetantayo a sukisoken dayta. (Proverbio 2:1-5) Maikapat, kasapulan ti panagkararag. No sipapasnek nga agkiddawtayo iti sirib manipud iti Dios, sipaparabur nga ipaayna dayta. (Santiago 1:5) Masungbatanto dagiti kararagtayo a maipaay iti tulong ti nasantuan nga espirituna. Ket matulongannatayo ti espirituna a mangbirok kadagiti gameng iti Saona a makatulong kadatayo a mangrisut kadagiti parikut, mangliklik kadagiti peggad, ken agdesision a nainsiriban.—Lucas 11:13.

8. No pudno nga addaantayo iti nadiosan a sirib, kasano nga agminar dayta?

8 Kas nakitatayon iti Kapitulo 17, praktikal ti sirib ni Jehova. Gapuna, no agpayso nga addaantayo iti nadiosan a sirib, agminar dayta iti kababalintayo. Dineskribir ni adalan a Santiago dagiti bunga ti nadiosan a sirib idi insuratna: “Ti sirib manipud ngato umuna iti amin nadalus, kalpasanna natalna, nainkalintegan, sisasagana nga agtulnog, napno iti asi ken naimbag a bungbunga, saan a mangpataud kadagiti panangidumduma, saan a managinsisingpet.” (Santiago 3:17) Bayat nga usigentayo ti tunggal maysa kadagitoy nga aspeto ti nadiosan a sirib, mabalin nga iyimtuodtay iti bagbagitayo, ‘Maiparparangarang aya iti biagko ti sirib manipud ngato?’

“Nadalus, Kalpasanna Natalna”

9. Ania ti kaipapanan ti panagbalin a nadalus, ket apay a maikanatad a ti kinadalus ti immuna a nailista a kualidad ti sirib?

9 “Umuna iti amin nadalus.” Ti panagbalin a nadalus kaipapananna  nga agbalintayo a nasin-aw ken di natulawan agpadpada iti ruar ken iti uneg. Ti Biblia inaigna ti sirib iti puso, ngem di makastrek ti nailangitan a sirib iti puso a natulawan kadagiti dakes a kapanunotan, tarigagay, ken motibo. (Proverbio 2:10; Mateo 15:19, 20) Ngem no nadalus ti pusotayo—kayatna a sawen, agingga a posible kadagiti imperpekto a tattao—‘umadayotayo iti dakes ket aramidentayo ti naimbag.’ (Salmo 37:27; Proverbio 3:7) Saan aya a maikanatad a ti kinadalus ti immuna a nailista a kualidad ti sirib? Ngamin, no saantayo a nadalus iti moral ken naespirituan, kasanotayo a talaga a mayanninaw dagiti dadduma pay a kualidad ti sirib manipud ngato?

10, 11. (a) Apay a nasken nga agbalintayo a natalna? (b) No madlawmo a napasaktam ti kapammatiam, kasano a maipaneknekmo a mannakikappiaka? (Kitaenyo met ti footnote.)

10 “Kalpasanna natalna.” Ti nailangitan a sirib tignayennatayo nga agbalin a natalna, a maysa kadagiti bunga ti espiritu ti Dios. (Galacia 5:22) Ikagumaantayo a taginayonen ti “singgalut ti talna” a mamagkaykaysa iti ili ni Jehova. (Efeso 4:3) Ikagumaantayo met nga isubli ti talna no nadadael dayta. Apay a nasken daytoy? Kuna ti Biblia: “Itultuloyyo ti . . . agbiag a sitatalna; ket ti Dios ti ayat ken ti talna maaddanto kadakayo.” (2 Corinto 13:11) Gapuna, no la ketdi ta itultuloytayo ti agbiag a sitatalna, ti Dios ti talna addanto kadatayo. Ti panangtratotay kadagiti kapammatiantayo adda direkta a pakainaiganna iti relasiontayo ken Jehova. Kasanotayo a maipaneknek a mannakikappiatayo? Usigem ti maysa a pagarigan.

11 Ania ti rumbeng nga aramidem no madlawmo a napasaktam ti kapammatiam? Kinuna ni Jesus: “No, ngarud, ip-ipanmo ti sagutmo iti altar ket sadiay malagipmo a ti kabsatmo addaan iti maysa a banag a maibusor kenka, panawam ti sagutmo sadiay sanguanan ti altar, ket mapanka; umuna a makikappiaka ken kabsatmo, ket kalpasanna, inton nakasublikan, idatonmo ti sagutmo.” (Mateo 5:23, 24) Mayaplikarmo dayta a balakad babaen ti iyaasidegmo iti kabsatmo. Tapno ania? Tapno  “makikappiaka” kenkuana. * Tapno maaramidmo dayta, nalabit masapul a bigbigem a nasaktan ti riknana, imbes nga agikalinteganka. No umasidegka kenkuana a ti kalatmo ket makikappia ken salimetmetam dayta a kababalin, nalabit marisutto ti aniaman a diyo pagkinnaawatan, makapagpinnadispensar, ken makapagpinnakawankayto. No ikagumaam ti makikappia, ipakpakitam nga idaldalannaka ti nadiosan a sirib.

“Nainkalintegan, Sisasagana nga Agtulnog”

12, 13. (a) Ania ti kaipapanan ti sao a naipatarus a “nainkalintegan” iti Santiago 3:17? (b) Kasanotayo a maipakita a nainkalintegantayo?

12 “Nainkalintegan.” Ania ti kayat a sawen ti agbalin a nainkalintegan? Sigun kadagiti eskolar, narigat nga ipatarus ti orihinal  a Griego a sao a naipatarus a “nainkalintegan” iti Santiago 3:17. Inusar dagiti agipatpatarus ti sasao a kas iti “naalumamay,” “nateppel,” ken “naanus.” Ti literal a kaipapanan ti Griego a sao ket “natulok.” Kasanotay a maipakita a maiparparangarangtayo daytoy nga aspeto ti sirib manipud ngato?

13 “Ti kinanainkalinteganyo maammuan koma dagiti amin a tattao,” kuna ti Filipos 4:5. Kuna ti sabali pay a patarus: “Mabigbigda koma ti kinanainkalinteganyo.” (The New Testament in Modern English, ni J. B. Phillips) Imutektekantayo ta ti punto ditoy ket saan a ti wagas a panangmatmattay iti bagbagitayo; ti nasken ket no kasano ti panangmatmat kadatayo dagiti sabsabali, no ania ti reputasiontayo. Ti nainkalintegan a tao saanna a kanayon nga ipilit ti sagudayen ti linteg wenno ti laeng kaykayatna ti maaramid. Imbes ketdi, madadaan a dumngeg kadagiti sabsabali ken, no maitutop, tumulok iti kayatda. Naalumamay met, saan a nagubsang wenno nauyong iti pannakilangenna kadagiti sabsabali. Nupay napateg daytoy iti amin a Kristiano, nangnangruna a nasken dayta kadagidiay agserserbi a kas panglakayen. Makaay-ayo ti kinaalumamay, a dayta ti mamagbalin kadagiti panglakayen a nalaka a maasitgan. (1 Tesalonica 2:7, 8) Nasayaat no isaludsodtay iti bagitayo, ‘Agdindinamagak kadi a naanus, natulok, ken naalumamay?’

14. Kasanotayo a maipakita a ‘sisasaganatayo nga agtulnog’?

14 “Sisasagana nga agtulnog.” Awanen ti sabali pay a paset ti Kristiano a Griego a Kasuratan a pakasarakan iti Griego a sao a naipatarus a “sisasagana nga agtulnog.” Sigun iti maysa nga eskolar, daytoy a sao “ket masansan a mausar iti disiplina ti militar.” Ipasimudaagna ti ideya a “nalaka nga awisen” ken “managpasakup.” Ti tao nga agpapaidalan iti sirib manipud ngato ket sisasagana nga agpasakup iti ibagbaga ti Kasuratan. Saan a kas iti maysa nga agaramid iti desision sa kalpasanna dina kayat ti paimpluensiaan kadagiti aniaman a kinapudno a mangsupiat kenkuana. Imbes ketdi, alisto nga agbaliw no mapasanguan iti nalawag a Nainkasuratan a pammaneknek a di umiso ti dinasiganna wenno biddut dagiti kapanunotanna. Kasta kadi ti reputasionmo?

 “Napno iti Asi ken Naimbag a Bungbunga”

15. Ania ti asi, ket apay a maikanatad ti naggiddan a pannakadakamat ti “asi” ken “naimbag a bungbunga” iti Santiago 3:17?

15 “Napno iti asi ken naimbag a bungbunga.” * Ti asi ket napateg a paset ti sirib manipud ngato, tangay maikuna a “napno iti asi” ti kasta a sirib. Imutektekantayo ta naggiddan a nadakamat ti “asi” ken “naimbag a bungbunga.” Maikanatad daytoy gapu ta iti Biblia, ti asi masansan a tuktukoyenna ti aktibo a pannakaseknan kadagiti sabsabali, ti pannakipagrikna a mangpataud iti naruay a bunga ti naimbag nga ar-aramid. Ti maysa a reperensia depinarenna ti asi kas “panagladingit gapu iti di nasayaat a sasaaden ti maysa a tao ken panangikagumaan a tumulong.” No kasta, saan a nalab-ay, saan a nabaaw, wenno saan a basta teoria ti nadiosan a sirib. Imbes ketdi, nadungngo dayta, naimpusuan, ken mannakipagrikna. Kasanotayo a maipakita a napnuantayo iti asi?

16, 17. (a) Malaksid iti ayattayo iti Dios, ania ti mangtigtignay kadatayo a makiraman iti trabaho a panangasaba, ken apay? (b) Kadagiti ania a pamay-an a maipakitatayo a napnuantayo iti asi?

16 Sigurado a ti maysa a napateg a pamay-an ket babaen ti panangiburay iti naimbag a damag ti Pagarian ti Dios kadagiti sabsabali. Ania ti mangtigtignay kadatayo a mangaramid iti daytoy a trabaho? Kangrunaanna, ti ayattayo iti Dios. Ngem tignayennatayo met ti asi, wenno pannakipagrikna kadagiti sabsabali. (Mateo 22:37-39) Adu itatta ti “nalalatan ken naiwarawarada a kasla karkarnero nga awanan pastor.” (Mateo 9:36) Iti naespirituan a wagas, binaybay-an ken binulsek ida dagiti palso a narelihiosuan a pastor. Kas resultana, dida ammo ti nainsiriban a giya a masarakan iti Sao ti Dios wenno dagiti bendision a dandanin iyeg ti Pagarian iti daytoy a daga. No utobentayo ngarud ti naespirituan a kasapulan dagidiay adda iti aglawlawtayo, ti naimpusuan a panangngaasi ti mangtignay kadatayo a mangaramid iti amin a kabaelantayo a mangibaga kadakuada maipapan iti naayat a panggep ni Jehova.

No ipakitatayo ti asi, wenno pannakipagrikna kadagiti sabsabali, iyan-anninawtayo “ti sirib manipud ngato”

 17 Ania pay ti dadduma a pamay-an tapno maipakitatayo a napnuantayo iti asi? Lagipentayo ti pangngarig ni Jesus maipapan iti Samaritano a nakakita iti maysa a biahero a naiwalang iti igid ti dalan, a natakawan ken nakabkabil. Gapu ta mannakipagrikna, “nagtignay a siaasi” ti Samaritano, a binedbedanna dagiti sugat ti biktima ken tinaripatona. (Lucas 10:29-37) Saan aya a daytoy ti mangyilustrar a ti asi ramanenna ti panangipaay iti praktikal a tulong kadagidiay agkasapulan? Ibaga kadatayo ti Biblia nga “aramidentayo koma ti naimbag kadagiti amin, ngem nangnangruna kadagidiay nainaig kadatayo iti pammati.” (Galacia 6:10) Usigentayo ti sumagmamano a posibilidad. Mabalin a kasapulan ti lakay wenno baketen a kapammatian ti paglugananna a makigimong. Mabalin nga agkasapulan iti tulong ti maysa a biuda iti kongregasion iti pannakatarimaan ti pagtaenganna. (Santiago 1:27) Ti maup-upay a tao mabalin a kasapulanna ti “naimbag a sao” a mangliwliwa kenkuana. (Proverbio 12:25) No ipakitatayo ti kakasta a panangngaasi, ipampaneknektayo nga iparparangarangtay ti sirib manipud ngato.

“Saan a Mangpataud Kadagiti Panangidumduma, Saan a Managinsisingpet”

18. No idaldalannatayo ti sirib manipud ngato, ania ti masapul nga ikagumaantayo nga ikkaten iti pusotayo, ken apay?

18 “Saan a mangpataud kadagiti panangidumduma.” Ti nadiosan a sirib daeranna ti panangidumduma iti puli ken panangipannakkel iti nasion. No idaldalannatayo ti kasta a sirib, ikagumaantay nga ikkaten iti pusotayo ti aniaman a pagannayasan a mangipakita iti paboritismo. (Santiago 2:9) Saantayo nga idumduma dagiti sabsabali gapu iti adalda, kinabaknangda, wenno rebbengenda iti kongregasion; ditay met laisen ti asinoman kadagiti kapammatiantayo, uray kasano ti kinanumoda iti imatangtayo. No inayat ni Jehova ti kakasta a tattao, matmatantay met koma ida a maikari nga ayatentayo.

19, 20. (a) Ania ti kababagas ti Griego a sao para iti “managinsisingpet”? (b) Kasanotayo a maipakita ti “di managinsisingpet a nainkabsatan a panagayat,” ket apay a napateg daytoy?

19 “Saan a managinsisingpet.” Ti Griego a sao para iti “managinsisingpet” mabalin a tuktukoyenna ti “maysa nga artista nga  agar-arte.” Idi un-unana, agusar dagiti Griego ken Romano nga artista iti dadakkel a maskara no agpabuyada. Gapuna, ti Griego a sao para iti “managinsisingpet” ket mayaplikar iti daydiay agpampammarang, wenno aginkukuna. Saan laeng koma a ti panangtratotay kadagiti kapammatiantayo ti apektaran daytoy nga aspeto ti nadiosan a sirib no di pay ket ti panagriknatayo kadakuada.

20 Kinuna ni apostol Pedro a ti “panagtulnogtayo iti kinapudno” mangibunga koma iti “di managinsisingpet a nainkabsatan a panagayat.” (1 Pedro 1:22) Wen, saan koma a pammarang ti ayattay kadagiti kakabsattayo. Saantayo nga agmaskara wenno agarte tapno allilawentayo dagiti sabsabali. Masapul a napudno ken naimpusuan ti ayattayo. No kastatayo, pagtalkandatayto dagiti kapammatiantayo, tangay ammoda a napudnotayo. Ti kasta a sinseridad patanorenna ti nawaya ken napudno a relasion iti nagbabaetan dagiti Kristiano ken tumulong a mangpataud iti panagtitinnalek iti kongregasion.

 “Saluadam ti Praktikal a Kinasirib”

21, 22. (a) Apay a di nasaluadan ni Solomon ti kinasirib? (b) Kasanotayo a masaluadan ti kinasirib, ket kasanotayo a magunggonaan no kasta ti aramidentayo?

21 Parabur ni Jehova ti nadiosan a sirib, banag a rumbeng a saluadantayo. Kinuna ni Solomon: “Anakko, . . . saluadam ti praktikal a kinasirib ken ti pannakabael nga agpanunot.” (Proverbio 3:21) Nakalkaldaang ta ni Solomon a mismo dina naaramidan ti kasta. Nagtultuloy ti kinasiribna bayat a salsalimetmetanna ti natulnog a puso. Ngem idi agangay, dagiti adu a ganggannaet nga assawana ti namagbaw-ing iti pusona manipud iti nasin-aw a panagdayaw ken Jehova. (1 Ar-ari 11:1-8) Iyilustrar ti napasamak ken Solomon nga awan unay pateg ti pannakaammo no saan nga umiso ti panangusartayo.

22 Kasanotayo a masaluadan ti praktikal a kinasirib? Saantay laeng koma a regular a basaen ti Biblia ken dagiti naibatay iti Biblia a publikasion nga insagana “ti matalek ken masirib nga adipen” no di ket masapul met nga ikagumaantayo nga iyaplikar dagiti maadaltayo. (Mateo 24:45) Addaantayo iti nasayaat a rason a mangyaplikar iti nadiosan a sirib. Kaipapananna ti nasaysayaat a biag itan. Tulongannatayo a ‘mangpetpet a sititibker iti pudpudno a biag’—biag idiay baro a lubong ti Dios. (1 Timoteo 6:19) Ken kangrunaanna, no iyaplikartayo ti sirib manipud ngato dayta ti mangyadani kadatayo iti gubuayan ti amin a sirib, ni Jehova a Dios.

^ par. 1 Sigun iti 1 Ar-ari 3:16, balangkantis dagita a dua a babbai. Kuna ti Insight on the Scriptures: “Mabalin a balangkantis dagitoy a babbai, saan a gapu ta pagsapulanda dayta, no di ket gapu ta nakiabig dagita a babbai, mabalin a Judioda wenno mabalin a ganggannaetda a babbai.”—Impablaak dagiti Saksi ni Jehova.

^ par. 11 Ti Griego a sao a naipatarus a “makikappiaka” ket nagtaud iti verbo a kaipapananna “‘baliwan, isukat,’ ket ngarud, ‘urnosen.’” No kasta, ti kalatmo ket baliwam, ikkatem no mabalbalin, ti sakit ti nakem daydiay napasaktan.—Roma 12:18.

^ par. 15 Impaulog ti sabali pay a patarus dagitoy a sasao kas “napno iti pannakipagrikna ken naimbag nga ar-aramid.”—A Translation in the Language of the People, ni Charles B. Williams.

Ammuem ti Ad-adu Pay

Naan-anay a Magunggonaan iti Panagbasa iti Biblia

Magunggonaantay laeng iti Biblia no adalen ken iyaplikartayo dagiti linaonna a pannursuro. Ammuem no kasano nga ad-adda a makagunggona ti panagbasam iti Biblia.

Usarem ti Sao ti Dios Tapno Magunggonaanka ken ti Sabsabali

Ibilangmo kadi a napateg ti Biblia? Mapabileg ti pammatim iti daytoy a sagut ni Jehova no adalem ti 2 Timoteo 3:16.