Mapan iti linaonna

SALUDSOD DAGITI AGTUTUBO

Kasanoak nga Agpakuttong?

 Kasapulan kadi a talaga nga agpakuttongak?

Kuna ti dadduma a tin-edyer a kayatda ti agpakuttong. Ngem . . .

  • Adu ti ad-adda a maseknan iti itsurada ngem iti salun-atda. Padpadasen ti dadduma dagiti pamay-an a patienda nga alisto a mangpakuttong, kas iti panaglangan iti pannangan ken panagtomar iti pagpakuttong. Masansan nga awan serserbi dagita ken no dadduma, delikado pay ketdi.

    “Saan a mangmangan ti dadduma a babbai tapno alisto a kumuttongda. Kaaduanna a dakes ti epekto dayta, ken mabayag sakbay a makarekober ti bagida.”Hailey.

  • Adu ti saan met koma a masapul nga agpakuttong. Awan met problema iti timbangda—ngem mabalin a mariknada a nalukmegda no ikomparada ti bagida kadagiti gagayyemda wenno iti itamtampok ti media a narapis a pammagi.

    “Idi 13 ti tawenko, ikomkomparak ti bagik kadagiti gagayyemko. Kunak no mas magustuandak no nakakutkuttongak met a kas kadakuada.”—Paola.

Iti sabali a bangir, adda dagiti agtutubo a talaga a masapul nga agpakuttong. Sigun iti report ti World Health Organization . . .

  • Iti intero a lubong, agarup 340 a milion nga agtawen iti 5 agingga iti 19 ti sobra ti dagsenna (overweight).

  • Idi 1975, uppat a porsiento laeng kadagiti agtawen iti 5-19 ti sobra ti dagsenna. Idi 2016, immabut daytan iti 18 a porsiento.

  • Iti kaaduan a pagilian iti intero a lubong, ad-adu ti nakaro ti lukmegna wenno ti makunkuna nga obese ngem kadagiti kurang ti timbangna (underweight).

  • Gagangay met ti nakaro ti lukmegna kadagiti napanglaw a pagilian, uray kadagiti pamilia a malnoris ti dadduma a miembrona.

 Ania ti kasayaatan a panagpakuttong?

Ania a pamay-an ti piliem?

  1. Aglangan iti pannangan.

  2. Agehersisio ken maaddaan iti balanse a dieta.

  3. Agtomar iti pagpakuttong.

Husto a sungbat: Maikadua a pamay-an: Agehersisio ken maaddaan iti balanse a dieta.

Mabalin a kumuttongka a dagus no aglanganka a mangan wenno lisiam ti dadduma a grupo ti makan. Ngem mabalin a saan a nasayaat dagita, ken posible a lumukmegka met laeng no isublim ti dati a pannanganmo.

Iti sabali a bangir, no ikagumaam ti agbiag a nasalun-at, sumayaat ti langa ken riknam. “Ti kasayaatan a pamay-an ken mangted iti agpaut a resulta ket . . . ti panangbaliwmo iti estilo ti panagbiagmo a kabaelam nga itultuloy iti intero a panagbiagmo,” insurat ni Dr. Michael Bradley. * Ti punto? No masapul nga agpakuttongka, saan a dagiti pamay-an ti panagdieta ti pagpokusam, no di ket no kasano a mabaliwam ti estilo ti panagbiagmo.

 Ti planok nga aramiden

Ibaga ti Biblia a masapul a ‘natimbeng ti ugalitayo’ wenno balansetayo kadagiti ar-aramidentayo—karaman dita ti pannangantayo. (1 Timoteo 3:11) Espesipiko pay ketdi nga imbagana a liklikantayo ti sobra a pannangan. (Proverbio 23:20; Lucas 21:34) Panunotem dagita a prinsipio sa padasem dagiti sumaganad tapno agbalin a nasalsalun-atka:

  • Ammuem no ania ti husto a pannangan.

    Saan a kasapulan nga istriktoka unay kadagiti kankanem, ngem dakkel ti maitulongna no adda bassit ammom iti nutrision tapno maaddaanka iti balanse a dieta. Ket ti balanse a dieta ti maysa kadagiti kasayaatan a pamay-an a mamantenermo ti husto a timbang.

  • Regular nga agehersisioka.

    Agpanunotka kadagiti inaldaw nga aktibidad tapno agtalinaedka nga aktibo. Kas pagarigan, agagdanka imbes nga ag-elevator. Isukatmo ti kagudua nga orasmo a panag-video game iti pannagna iti ruar.

  • Suktam ti junk food kadagiti nasustansia a makan.

    “Sigsiguraduek a kanayon nga adda nasustansia a mameriendak kas iti prutas ken nateng,” kuna ti tin-edyer a ni Sophia. “Saanak no kua a maengganio a mangan iti saan a nasustansia a makan.”

  • In-inayadem ti mangan.

    Nakaparpartak a mangan ti dadduma, isu a saanda a madmadlaw a nabsogda gayamen! In-inayadem ngarud ti mangan. Agsardengka biit sakbay a mangalaka manen iti kanem. Mabalin a maamirismonto a saan met gayamen a kasapulan a mangalaka pay iti ad-adu.

  • Imonitormo ti kaadu ti calorie nga ipapaunegmo.

    Basaem dagiti nutrition label tapno maammuam ti kaadu ti calorie kadagiti kankanem. Clue: Dagiti softdrink, fast food, ken dessert ket aduan iti calorie, ken mabalin a mangpalukmeg.

  • Agbalinka a balanse.

    Kuna ni Sara nga agtawen iti 16: “Adda idi tiempo a sobra ti panangbilbilangko iti calorie nga uray la ti panagkitak iti makan iti platok ket numeron!” Saanka koma nga agbalin a kasla calculator ti calorie. Mabalinmo met a pabus-oyan ti bagim sagpaminsan.

Tip: Agkonsultaka iti doktor maipapan iti problemam iti timbangmo. Base iti impormasion a naammuanna maipapan kenka, mabalin a matulongannaka a maaddaan iti estilo ti panagbiag a maibagay iti kasasaadmo.

^ par. 25 Manipud iti libro a When Things Get Crazy With Your Teen.