Mapan iti linaonna

Ania ti Sangapulo a Bilin ti Dios?

Ania ti Sangapulo a Bilin ti Dios?

Sungbat ti Biblia

Ti Sangapulo a Bilin ket linteg nga inted ti Dios iti nagkauna a nasion ti Israel. Maawagan met dagitoy a linteg iti Sangapulo a Sasao a literal a patarus ti Hebreo a sao nga ʽaseʹreth had·deva·rimʹ. Namitlo a nagparang daytoy a sasao iti Pentateuch (Torah), ti umuna a lima a libro ti Biblia. (Exodo 34:28; Deuteronomio 4:13; 10:4) Ti katupagna a sasao iti Griego a deʹka (sangapulo) loʹgous (sasao) ti naggapuan ti termino a “Dekalogo.”

Inkitikit ti Dios ti Sangapulo a Bilin iti dua a tapi a bato ket intedna dagita ken ni propeta Moises idiay Bantay Sinai. (Exodo 24:12-18) Mabasa ti Sangapulo a Bilin iti Exodo 20:1-17 ken Deuteronomio 5:6-21.

 Listaan ti Sangapulo a Bilin

  1. Ni Jehova a Dios laeng ti daydayawem.—Exodo 20:3.

  2. Dika agdayaw iti didiosen.—Exodo 20:4-6.

  3. Dika usaren ti nagan ti Dios iti awan patpategna a pamay-an.—Exodo 20:7.

  4. Ngilinem ti Sabbath.—Exodo 20:8-11.

  5. Dayawem dagiti nagannakmo.—Exodo 20:12.

  6. Dika mamapatay.—Exodo 20:13.

  7. Dika makikamalala.—Exodo 20:14.

  8. Dika agtakaw.—Exodo 20:15.

  9. Dika mangsaksi a siuulbod.—Exodo 20:16.

  10. Dika agagum.—Exodo 20:17.

 Apay nga agduduma ti listaan ti Sangapulo a Bilin?

Saan a nanumeruan iti Biblia ti tunggal bilin. Gapuna, agduduma ti opinion no kasano ti urnos dagita. Ti listaan iti ngato ti gagangay nga urnos dagitoy a linteg. Nupay kasta, adda dagiti sabali ti panangilistada iti Sangapulo a Bilin. Ti nagdudumaan ti pannakagrupogrupo dagita ramanenna ti umuna, maikadua, ken maudi a bilin. *

 Ania ti panggep ti Sangapulo a Bilin?

Ti Sangapulo a Bilin ket paset ti Mosaiko a Linteg. Nasurok nga 600 a bilin ti karaman iti dayta a Linteg ket dayta ti nakaibatayan ti pagannurotan iti pannakitulag ti Dios iti nagkauna a nasion ti Israel. (Exodo 34:27) Inkari ti Dios kadagiti Israelita a rumang-ayda no tungpalenda ti Mosaiko a Linteg. (Deuteronomio 28:1-14) Nupay kasta, ti kangrunaan a panggep ti Linteg ket tapno maisagana dagiti Israelita iti idadateng ti naikari a Mesias, wenno Kristo.—Galacia 3:24.

 Masapul kadi a suroten dagiti Kristiano ti Sangapulo a Bilin?

Saan. Inted ti Dios ti Linteg, a pakairamanan ti Sangapulo a Bilin, para laeng iti nagkauna a nasion ti Israel. (Deuteronomio 5:2, 3; Salmo 147:19, 20) Saan nga inkapilitan a tungpalen dagiti Kristiano ti Mosaiko a Linteg, ken uray dagiti Judio a Kristiano ket ‘nawayawayaanen manipud iti Linteg.’ (Roma 7:6) * Ti Mosaiko a Linteg ket sinuktan “ti linteg ti Kristo,” a pakairamanan ti amin nga imbilin ni Jesus nga aramiden dagiti adalanna.—Galacia 6:2; Mateo 28:19, 20.

 Napateg kadi ita ti Sangapulo a Bilin?

Wen. Ipalgak ti Sangapulo a Bilin ti panagpampanunot ti Dios isu a magunggonaantayo iti panangadaltayo kadagita. (2 Timoteo 3:16, 17) Naibasar ti Sangapulo a Bilin kadagiti mapagtalkan a prinsipio a saan a pulos a dumaan. (Salmo 111:7, 8) Kinapudnona, adu kadagitoy a prinsipio ti nakaibasaran dagiti pannursuro iti gagangay a maaw-awagan iti Baro a Tulag.—Kitaem ti “ Dagiti prinsipio ti Sangapulo a Bilin a naisurat iti Baro a Tulag.”

Insuro ni Jesus a ti intero a Mosaiko a Linteg, agraman ti Sangapulo a Bilin, ket naibatay iti dua a kapatgan a bilin. Kinunana: “‘Masapul nga ayatem ni Jehova a Diosmo buyogen ti intero a pusom ken buyogen ti intero a kararuam ken buyogen ti intero a panunotmo.’ Daytoy ti kadakkelan ken umuna a bilin. Ti maikadua, nga umasping iti dayta, isu daytoy, ‘Masapul nga ayatem ti padam a tao a kas iti bagim.’ Kadagitoy dua a bilin nga agpannuray ti intero a Linteg.” (Mateo 22:34-40) Gapuna, uray no saan a naibilin kadagiti Kristiano a tungpalenda ti Mosaiko a Linteg, naibilin kadakuada nga ayatenda ti Dios ken ti padada a tao.—Juan 13:34; 1 Juan 4:20, 21.

  Dagiti prinsipio ti Sangapulo a Bilin a naisurat iti Baro a Tulag

Prinsipio

Reperensia iti Baro a Tulag

Ni Jehova a Dios laeng ti daydayawem

Apocalipsis 22:8, 9

Dika agdayaw iti didiosen

1 Corinto 10:14

Raemem ti nagan ti Dios

Mateo 6:9

Regular a daydayawem ti Dios

Hebreo 10:24, 25

Dayawem dagiti nagannakmo

Efeso 6:1, 2

Dika mamapatay

1 Juan 3:15

Dika makikamalala

Hebreo 13:4

Dika agtakaw

Efeso 4:28

Dika mangsaksi a siuulbod

Efeso 4:25

Dika agagum

Lucas 12:15

^ par. 23 Ti nagkauna a panangurnos dagiti Judio “pagbalinenna nga umuna a ‘sao’ ti Ex[odo] xx. 2 ken maibilang a maymaysa ti bersikulo 3-6; isu ti maikadua.” (The Jewish Encyclopedia) Iti kasumbangirna, ibilang dagiti Katoliko a maymaysa a bilin ti Exodo kapitulo 20, bersikulo 1-6, isu nga agbalin a maikadua a bilin ti linteg maibusor iti saan a panagraem iti nagan ti Dios. Tapno mapagtalinaedda ti bilang dagiti bilin, pinagsinada ti maudi a linteg maibusor iti panangagum iti asawa ti pada a tao ken ti panangagum iti kukua ti pada a tao.

^ par. 27 Inusar ti Roma 7:7 ti maikasangapulo a bilin a pagarigan “ti Linteg” a mangpaneknek a karaman ti Sangapulo a Bilin iti Mosaiko a Linteg.