Mapan iti linaonna

Mapan iti listaan dagiti linaonna

Siasino ti Immuna a Nangdisenio?

Siasino ti Immuna a Nangdisenio?

Kadagiti kallabes a tawen, arigna nagpaisuro met laeng dagiti sientista ken inheniero kadagiti mula ken animal. (Job 12:7, 8) Iti tay-ak ti panagadal a maawagan iti biomimetics, ad-adalen ken tultuladenda ti disenio ti nadumaduma a parsua tapno makaaramidda kadagiti baro a produkto ken mapasayaatda dagiti produkto a naaramiddan. Bayat nga usigem dagiti sumaganad a pagarigan, isaludsodmo iti bagim, ‘Siasino a talaga ti maikari a mapadayawan kadagitoy a disenio?’

 Panagsursuro Kadagiti Pigar ti Balyena

Nagadu ti masursuro dagiti diseniador ti eroplano iti humpback whale (maysa a kita ti balyena). Ti nataengan a humpback ket agarup 30 tonelada ti kadagsenna—kas iti kadagsen ti trak a napno ti kargana—ken addaan iti medio nasikkil a pammagi ken dadakkel a pigar a kasla payak. Nakalalaing nga aglangoy daytoy 12 metro ti kaatiddogna a balyena.

Ti nangnangruna a pagsidsiddaawan dagiti managsukisok ket no kasano a makapagsirkulo daytoy nasikkil ti pammagina a parsua iti bassit a diametro. Natakuatanda a ti sukog dagiti pigarna ti makagapu. Saan a nasimpa ti makinsango a pingir dagiti pigarna, kas iti payak ti eroplano, no di ket rimmagadi. Addaan dagitoy kadagiti naintar a tambukor a maawagan iti tubercle.

Bayat nga aglanglangoy daytoy a balyena, dagiti tubercle ti mangital-o ken mangpapartak iti panaglangoyna. Kasano? Kuna ti pagiwarnak a Natural History a dagiti tubercle papartakenda ti naannayas ken agal-alikuno a panagayus ti danum iti rabaw ti pigar, uray no diretso nga agpangato ti balyena.10

Ania ti praktikal a pakausaran daytoy a takuat? Agparang a dagiti payak ti eroplano a naitulad iti disenio ti pigar dagita a balyena ket agkasapulan iti manmano laeng a panagkayabkab wenno dadduma pay nga aparato tapno makibagay iti turong ti angin. Nataltalged ken nalaklaka a manteneren dagiti kasta a payak. Ni John Long nga eksperto iti biomechanics patienna nga iti din agbayag, “posible a makitatayton a ti tunggal eroplano ket addaan kadagiti tambukor nga umasping iti pigar ti humpback whale.”11

Panangtulad Kadagiti Payak ti Seagull

Pudno a dagiti payak ti eroplano ket naitulad iti uha dagiti payak ti adu a tumatayab. Nupay kasta, nabiit pay a pinasayaat dagiti inheniero ti panangtuladda iti disenio dagiti payak ti adu a tumatayab. Kastoy ti impadamag ti magasin a New Scientist: “Dagiti managsukimat idiay University of Florida, nagaramidda iti kaunaan ken kabbaro nga eroplano nga agtayab babaen ti remote control. Tinuladda ti abilidad ti seagull a napartak nga agampayag, agsuek, ken agpangato.”12

Naisangsangayan ti panagmaniobra dagiti seagull bayat nga agtaytayabda iti tangatang babaen ti panangikulpida kadagiti payakda manipud  iti susuop ti siko ken abagada. Kas panangtulad iti daytoy nalap-it a disenio dagiti payak, “ti 24 pulgada a modelo nga eroplano ket addaan iti bassit a motor a pangkontrol iti agsasaruno nga atiddog a metal a mamaggaraw kadagiti payakna,” kuna dayta a magasin. Gapu iti nagsayaat a pannakadisenio dagitoy a payak, makapagampayag ken makapagsuek ti bassit nga eroplano iti nagbabaetan dagiti nangangato a pasdek. Magagaran ti dadduma a miembro ti militar nga agaramid iti kasta a lugan a nalaka nga imaniobra nga usarenda nga agbirok kadagiti kemikal ken biolohikal nga igam kadagiti dadakkel a siudad.

Panangkopia iti Gurong ti Seagull

Saan a kumter ti seagull uray no agtakder iti kaniebian. Ania ti sekreto daytoy a parsua tapno agtalinaed a nabara ti bagina? Ti maysa ket babaen ti nakaskasdaaw a disenio ti adu nga animal nga agnanaed kadagiti nalamiis a rehion. Maawagan daytoy iti countercurrent heat exchanger.

Umakar ti bara, agtalinaed iti bagi. Agtalinaed ti lamiis iti saka

Ania ti countercurrent heat exchanger? Tapno matarusantayo no ania daytoy, iladawam ti dua nga agabay a tubo ti danum. Napudot a danum ti agayus iti maysa a tubo ken nalamiis a danum ti agayus iti maikadua. No agayus ti napudot ken ti nalamiis a danum iti agpada a direksion, agarup kagudua ti bara ti napudot a danum ti umakar iti nalamiis a danum. Ngem no agduma a direksion ti pagayusan ti napudot ken ti nalamiis a danum, dandani amin a bara ti napudot a danum ket umakar iti nalamiis.

No agtakder ti seagull iti kaniebian, ti heat exchanger kadagiti gurongna pabaraenna ti dara manipud iti nalamiis a sakana bayat nga agpangato daytoy iti bagina. Ti heat exchanger pagtalinaedenna a nabara ti bagi ken saka daytoy a tumatayab. Ni Arthur P. Fraas, a mechanical ken aeronautical engineer, dineskribirna daytoy a disenio kas “maysa kadagiti kaepektibuan a proseso ti heat exchanger ditoy lubong.”13 Nakasaysayaat daytoy a disenio ta uray la tinulad dagiti inheniero.

 Siasino ti Rumbeng a Mapadayawan?

Ti lugan a natulad manipud iti naannayas a panaglangoy ken nagsayaat a disenio ti boxfish

Kabayatanna, ti National Aeronautics and Space Administration ket agar-aramid iti robot nga adu ti sakana a magna a kaasping ti manggagama. Nakapataud metten dagiti inheniero idiay Finland iti innem ti sakana a traktora a makakalay-at kadagiti bangen a kas iti maaramidan ti higante nga insekto. Dagiti dadduma a managsukimat nangdisenioda iti tela nga addaan iti babassit a linabag nga aglukat ken agserra a kaasping ti panaglukat ken panagserra ti sabong ti saleng. Agdepende ti panaglukat ken panagserrana iti temperatura ti bagi ti mangikawes iti dayta. Adda paktoria ti lugan nga agar-aramid iti kotse a mangtulad iti nakaan-annayas a panaglangoy ti ikan a boxfish. Suksukimaten metten ti dadduma a managsukisok ti kalidad ti shell dagiti abalone a di maan-ano uray matnag, tapno makaaramidda kadagiti nalaglag-an ken nalaglagda a kabal ti bagi.

Ti sonar dagiti dolphin ket nasaysayaat ngem iti sonar nga inaramid ti tao

Nagadu ti nagsayaat nga ideya a naammuanen manipud iti nakaparsuaan nga uray la nakaaramiden dagiti managsukimat iti database a nakaipempenan dagiti impormasion maipapan iti nadumaduma a sistema iti bagi dagiti sibibiag a parsua. Mabalin a sukimaten dagiti sientista daytoy a database tapno makasarakda kadagiti “solusion nga agtaud iti nakaparsuaan agpaay kadagiti parikutda iti panagdisenio,” kinuna ti The Economist. Dagiti sistema ti nakaparsuaan nga adda iti daytoy a database ket pagaammo kas “dagiti biolohikal a patente.” Kadawyanna a ti makinkukua iti patente ket ti maysa a tao wenno kompania a legal a nangirehistro iti baro nga ideya wenno makina. No maipapan iti daytoy a database nga addaan iti biolohikal a patente, kastoy ti kinuna ti The Economist: “Yantangay maawagan kas ‘biolohikal a patente’ dagiti disenio a natulad iti nakaparsuaan, ipagpaganetget laeng dagiti managsukimat a ti nakaparsuaan, no ar-arigen, ti makinkukua iti patente.”14

Ad-adalen dagiti sientista ti kinalagda dagiti shell ti abalone

Kasano a naaddaan ti nakaparsuaan kadagiti kastoy a nagsayaat nga ideya? Sigun iti adu a managsukimat, dagiti kasla naisangsangayan a disenio a nabatad a makita iti nakaparsuaan ket maigapu iti minilion a tawenen a panageksperimento mainaig iti ebolusion. Ngem sabali ti konklusion ti dadduma a managsukimat. Iti The New York Times idi Pebrero 7, 2005, kastoy ti insurat ti mikrobiologo a ni Michael J. Behe:  “Ti nalawag a kaadda ti disenio [iti nakaparsuaan] ti mangipaay iti di mabalusingsing a simple nga argumento: saanen a kasapulan ti ebidensia no aglaplapusanan ken nakalawlawagen ti agdadata nga ebidensia.” Ania ti konklusion ni Behe? “Saan a rumbeng nga iyaleng-aleng ti disenio gapu ta agdadata nga adda dayta.”15

Kabaelan ti tekka ti kumpet iti nalamuyot a banag babaen ti puersa dagiti molekula

Ti inheniero a nangdisenio iti nataltalged ken nasaysayaat a payak ti eroplano ket maikari a mapadayawan gapu iti diniseniona. Uray ti nangimbento iti mas komportable a tela wenno naan-annayas ti tarayna a lugan ket maikari met a mapadayawan. Kinapudnona, dagiti agar-aramid iti produkto a mangtulad iti dinisenio ti sabali ngem dina bigbigen wenno padayawan ti orihinal a nangdisenio iti dayta ket maibilang a kriminal.

Ita, usigem dagitoy a kinapudno: Dagiti eksperto nga agsuksukimat tultuladenda dagiti sistema ti nakaparsuaan tapno masolbar dagiti narikut a parikut iti inhenieria. Nupay kasta, adda dagidiay agkuna a naiparna laeng kano a timmaud dagiti orihinal nga ideya babaen ti ebolusion. Nainsiriban kadi daytoy para kenka? No adda masirib a nangdisenio iti banag a natulad, ti ngay orihinal? Wen, siasino ti maikari iti ad-adu a pammadayaw, ti eksperto nga inheniero wenno ti agsansanay a mangtulad kadagiti diseniona?

Nainkalintegan a Konklusion

Kalpasan nga inusigda ti ebidensia ti kaadda ti disenio iti nakaparsuaan, adu a tattao ti umanamong iti kinuna ti mannurat iti Biblia a ni Pablo: “Dagiti di makita a kualidad [ti Dios] ket silalawag a makita manipud pannakaparsua ti lubong ken agpatpatuloy, agsipud ta matarusan ida babaen iti bambanag a naaramid, ti mismo nga agnanayon a pannakabalin ken kina-Diosna.”—Roma 1:19, 20.