•   Ányị ọ tị́ kaa lang ụka ká angịkịla á ya achị-ala?

  •  Ḿ kaa jẹ́ datị ka chajị ọ bam ahị ụ-ụrụ lẹ.

  •  Ọ kaa lam abwẹbwẹhẹ ụ-ụrụ, ma m̀ tị kaa ye myị ị-ịwẹ.

  •  Ọ kaa wụ́m ẹjẹ—ọ́ ka jẹ́-ẹ bam ahị kaka.

•   Ányị ahụ à tị́ kaa ya achị-ala hyaahyaa ka ba?

  •  Kpong-kpong ka

  •  Ụka ọhẹ

  •  Hyaahyaa

•   Ányị a tí me irya ká achị-ala tịpyọ kaka ba?

  •  Pyịnyẹng

  •  Yẹẹyẹẹ

 Achị-ala ri ẹla ọtịpyọ? À ka ya myị́ nyị, ‘ehe, chajị ang ịtịpyọ gụ ọwẹ jam odehe. Ọng myị́ ọng wuu tị kaa ya achị-ala!’ Ma ẹlịlẹhị à wẹ lẹ?

 Ẹlịlẹhị ri, angịnyị ji lụmẹ-lụmẹ ịlẹ kị kaa ya ẹla ọchịrị ka. Ị tị jẹ́ ang ịmanyị-ịmanyị ịlẹ ká angịkịla jẹ́ ka, du kị hwabwọ la ọ-ya achị-ala. Ọ-chụ pwokwita:

•  Achị-ala gụ ẹla o-ya bwu ọnụ. Ẹla oyaya nyang kaa chị ẹla ọlọkịlẹtụ nyang ehe. Lẹ kori ká ya achị-ala aalẹ, ọọwa mẹjẹ nyori á kaa me irya nya abwọlẹ ká ẹla la angịkịla ka. Ọngịnyị ọlịnyị a ri lẹ?

   ỊBayịbụụ yẹkẹẹ: “Ang onyobyi . . . kaa da emyo bwu ẹpwụ ọkịlẹtụ gba kpehe bwu ọnụ nya ọngịnyị ehe.”—ỊMatiyu 15:18.

•  Achị-ala oyaya kaa du ká angịkịla ka kpẹhị ọtịpyọ yẹng. Ụpwụ ọlẹ kọ ri, Cuss Control yẹkẹẹ: “Ẹla ọlọnụ nyahị ka jẹ́-ẹ gu ụma nya aligu ịlẹ kahị kaa la, ihi ọlẹ ká alugbiyegu bala alụkụrwọ nyahị kaa ya hahị, kori kahị ka yé ụkụrwọ lee iwe-ahụrụ ọgbẹgbịlẹ, bala abwọlẹ ká angga kaa họ ẹ-ẹga nyahị.” Ọ myịmyị yẹkẹẹ: “Tọ ịlọng wo kori ká ọhịhị nyang bala angịkịla á ka há gụ ọwẹ kori ká kaa ya achị-ala ka.”

   ỊBayịbụụ yẹkẹẹ: “Anụ́-ụ juwa cheji ba . . . ẹla onyobyi oyaya.”—Ala Efesọsị 4:31.

•  Achi-ala oyaya-á kaa kpang rú ohi ka. Ẹ-ẹpwụ nya ụpwụ nya Dr. Alex Packer ọlẹ kị wụrụ nya How Rude! o yẹkẹẹ: “O-ke ụrụ wo ẹla nya angịlẹ kị kaa ya achị-ala ụka myị́ ụka kaa chị aga ụ-ụrụ.” Ọ myịmyị ya nyori ọngọ ya ala ịchịrị nyị́ “kaa ya ẹla ịkpẹlẹhụ, lee ẹla o-ju egbeju, lee ọ-jẹ́-ẹ ya ẹla la ọháha ka. Kori ká kaa kpa omyi ẹla ịtịpyọ ya ẹla ụka myị́ ụka, ọ kaa du ká kaa jẹ́ ang gbuu ka ịnyịnyị.”

   ỊBayịbụụ yẹkẹẹ: “Anụ myị ká ẹla onyobyi oyaya ọhẹ-lọhẹ á bwu ọnụ nyanụ kpong-kpong kokoo!”—Ala Efesọsị 4:29.

•  Chụ ang nọ gbe ịlọng, ká maga nyọka woo ọyị. Maga ká hwabwọ la ọ-ya achị-ala ẹ-ẹpwụ nya ọya ookpokpo lee o-weji nya ọọwa. À ka jẹ́-ẹ da ju ang jaabwọ ká wẹẹ maga kaka ba myị́. Nyọka jẹ́-ẹ hu eje ọchịchị nyang họ, à ka jẹ́-ẹ hu ẹta ẹdịyẹ ọkịla myị́. Ọ-chụ pwokwita:

•  Cheji ba hi ụya ọyaya ọlẹ kị kaa ya achị-ala lụmẹ ụ-ụwa. ỊBayịbụụ yẹkẹẹ: “Ogu nya angịnyị inyibyi ojuju . . . kaa bịrị abwẹla ọnyịịla ọhọhọ.” (1 Ala ịKọrịntị 15:33) “Ogu” á ri ẹla nya angịnyị ehe kem ka, ma ọ gu ụya ọyaya ịnyịnyị, lala ifim ịlẹ ká kaa yẹ, ayịlọ ịlẹ ká kaa kọ, bala eje ịlẹ ká kaa wo. Kenneth, kọ gu ẹka 17, yẹkẹẹ: “Kori ká eje-é háng, ọ chịkpẹẹ nyọka mwoo myị́, deeri nyori achị-ala juwa ẹ-ẹpwụ nyamwụ, chajị nyọlẹ kọ kpịpyọ ụ-ụrụ.”

•  Mẹjẹ nyori à la gbẹgbịlẹ. Angịhyẹ kaa ya achị-ala chajị ị me nyori ọọwa nyị du kịị nyị ka me angịgbahị. Ma ịnyị ọ la ka. ỊBayịbụụ ya nyori angịgbahị nyị kaa “kpa ihi nya ẹla nya Ohe Oluhye ojuju nwụ abwẹla nya ịlaa rịrị bwula o-juwa kpa ẹla ọọwa họ ụkụrwọ ịnyịnyịịnyị, gbee kịịwa ayịdang ri angị jẹ́ juwa gu ang ọnyịịla bala ang ọtịpyọ ene hi awụlẹ datị myị́.” (Ala iHiburu 5:14) Ị́ kaa yẹ abwẹla nyaa da nya angịkịla ọ-ka yaa myị ka.

 Achị-ala lala ọhụ ọchịrị, ọ kaa chị ọkịlẹtụ nya angị yaa bala angị ke ụrụ laa ịrị la irya ịtịpyọ. Angịlịnyị lụmẹ odehe ene lẹ! Ụpwụ nya Cuss Control yẹkẹẹ: “A julaa ya achị-ala ka. Họ ang myị́ ang ká ka jụ họ chajị ká ẹla oyaya nyang bala angịkịla ka la cheri-cheri. Kori ká họ ịnyị, à ka chị ọkẹkẹnị, angịkịla tị ka chị ọkẹkẹnị balang ịnyịnyị.”