Ịyẹ à tị́ ri ụkụrwọ nya angịkpẹhị rịrị lụka onyogo?

LỤKA onyogo, ọngọkpẹhị rịrị ri ọngọ kaa kpẹhị rịrị ẹpwa lee ang-abwọ nya ọngọkịla. Ị kaa kpa omyi nya iHiburu bala iGiriki ọwẹ ya ẹla rụ́ ọngọgbikpịlọ ụka ọhẹ ịnyịnyị.

Ụka ọlẹ ká iJosẹfụ, ọnyị nya iJecọbụ ri ọnyọhị Ijipiti, ọ ri ọngọ kaa kpẹhị rịrị ẹpwa nya ayịbamwụ. Ayịbamwụ ọla Ijipiti dọmwụ “tụụbwọ hi ang myị́ ang nyamwụ wuu ju iJosẹfụ ụ-ụbwọ.” (Ọmwụ. 39:2-6) Ịnyịnyị, ụka ọkịla ọlẹ ká iJosẹfụ ayịdang ri Olegbeju ọtụka-ọtụka Ijipiti, ọ chụ ọngọhẹ nyọka kpẹhị rịrị ẹpwa nyamwụ.—Ọmwụ. 44:4.

Ịnyịnyị, lụka nya iJisọsị, angịlẹ kị ri ayịdọlẹrụ kaa ku epweji ọlẹ kọ ji lụrụ hwẹẹ hi ẹrụ nyaa. Lẹ, ị kaa chụ angịkpẹhị rịrị nyọka kpẹhị rịrị ụkụrwọ ọlẹ ká alụkụrwọ kaa họ ẹnụ myị́ ẹnụ ẹ-ẹrụ nyaa.

Oowo á tị́ chịla nyọka ri ọngọkpẹhị rịrị? Lụka nya oyi ọhọhẹ, Columella, ọngọ da ụpwụ ha ala iRom ya nyori, ọngọlẹ kị ka hu nya ọngọkpẹhị rịrị ka ri “ọngọlẹ kọ jẹ́ ụkụrwọ nyamwụ yẹẹyẹẹ.” Ọ ka ri “ọngọlẹ kọ ka maga ká alụkụrwọ ka họ ụkụrwọ nyaa, ma ọ́ tị ka yaa akama ka.” Ọ myịmyị yẹkẹẹ: “Ịngịhyẹ ọlẹ kọ baba gụgụ wuu ẹ-ẹga nya ọngọkpẹhị rịri ri, ọ́ ka me irya nyori ọwa nyị jẹ́ ang myị́ ang wuu ka, ọ ka ri ọngọ tịtọ nyọka jẹ́ ang kịlahị-ịlahị ụka myị́ ụka.”

Omyi Ẹla nya Ohe Oluhye chụ ọngọkpẹhị rịrị bala ụkụrwọ nyamwụ ka pwoku ụkụrwọ ọlẹ kị kaa họ ọọjịra-jịra nya Angịnyị nya ịKịrayịsị. Ọ-chụ pwokwita, iPita ọngọmyẹrụ ju Angịnyị nya ịKịrayịsị ọhụ nyọka kpa āhị nya ang ọlẹ ká Ohe Oluhye ya haa “họ ụkụrwọ ọnyịịla ha angịkịla [lala angịkpẹhị rịrị nya Ohe Oluhye NW ]”—1 Pit. 4:10.

IJisọsị ayịdang kpa oja nya ọngọkpẹhị rịrị ya ẹla ẹ-ẹpwụ nya oja ọ-chụ pwokwita ọlụpwụ nya iLuku 16:1-8. Ma, ẹ-ẹpwụ nya ọmwụ ọyẹyẹ nyamwụ u-uhye nya ang ẹjẹẹ nya ijata ojiji nya Adịrahụ oriri nyamwụ, iJisọsị yahị ọdahile ha angịjụgbẹyị nyamwụ nyori, ọ ka chụ “ọnchẹ ọ-chịla o-hu ọkịlẹtụ ha bala ọngọ jẹ́ ẹla.” Ụkụrwọ nya ọnchẹ lee ọngọkpẹhị rịrị ọọwa kpangga ri ọ-ka ya ang oriri nya olegu ha angịjụgbẹyị nya ịKịrayịsị ri la ọ-chịda ka, lụka ohyẹẹkpẹ (Mat. 24:45-47; Luk. 12:42) Ọ myịhị lẹhị lụmẹ nyọka ri angịhyẹ ịlẹ kị wẹẹ ye apwụ ịlẹ ká ọngọkpẹhị rịrị ọ-chịla o-hu ọkịlẹtụ ha wẹẹ họ kị tị chị odehe ọlẹ ọnụ wuu.