“ONḒIRO kai tji nakukara ko rukwao, nu nandarire ovaṱi mave pendurwa.” Omukazendu wandje, Mairambubu, wa zuva omambo nga ngunda e ri mombesi. Eye wa ri nonḓero tjinene mu imbi mbya zuva, nu aa vanga okurihonga ovingi. Ombesi tji ya kurama, novandu tji va heruka mombesi, eye wa rambera omukazendu ngwaa hungire omambo ngo. Ena re wa ri Apun Mambetsadykova, neye wa ri Omuhongonone wa Jehova. Okuhungira ku nOvahongonone va Jehova momayuva ngo tja ri otjiṋa tjaatji eta oumba, posi yokutja imbi mbi twe rihonga ku Apun tjiri vya rundurura ehupo retu.

OKUUNGURA OKUZA MENYUNGUHUKA NGA KOMUIHI

Ami mba kwatwa mombura ndji 1937, mofarama yohoromende ndja ri popezu na Tokmok, moKyrgyzstan. Oweṱe Ovakyrgyz, nu tu hungira Otjikyrgyz. Ovanene vandje va ri ovaungure vomofarama, nowo aave ungura mozofarama zohoromende okuza menyunguhuka nga komuihi. Ovaungure vomozofarama aave pewa ovikurya aruhe, posi yokutja aave sutwa rumwe mombura uriri. Ya ri ouzeu ku mama okutuparura nokaṱena kandje. Tji mba za nokuhita oskole nga pondondo oitjatano, ami wina mba uta okuungura mozofarama zohoromende nḓo.

Ozondundu za Teskey Ala-Too

Morukondwa mee kara, ovandu va ri ovasyona tjinene, nu oviungura mbyaa tu ungura otjomuano wokurihupisa aavi tu urisa tjinene. Otjomurumendu omutanda, ami hee ripurire kondando yehupo poo koruyaveze. Nu hina pu mbe ripura kutja ouatjiri ounanḓengu ohunga na Jehova Mukuru nondando ye, mape ya au rundurura ehupo randje. Nu omuano ombuze ndjo mu ya vaza koKyrgyzstan nomuano mu ya handjauka, tjiri otjiṋa otjiete tjondjoroka. Avihe vya utira morukondwa mu mba turire komanene wa Kyrgyzstan.

OVANDU MBAA RI OVAHUURWA VA ETA OUATJIRI KOKYRGYZSTAN

Ouatjiri ohunga na Jehova Mukuru moKyrgyzstan, wa uta mozombura nḓa 1950. Ouatjiri mbwi aau sokurira ounamasa pongamburiro ngamwa aihe ovandu ndji va ri na yo. Omena raye? Mena rokutja oKyrgyzstan rukuru tja ri orupa rwehi ndaa ri isanewa o-Union of Soviet Socialist Republics (USSR). Nu mo-USSR aihe, Ovahongonone va Jehova kava ri norupa movitjitwa vyohoromende. (Joh. 18:36) Kunao, aave tatumisiwa mena rokutja aave varwa otjovanavita vohoromende ndjo. Nungwari kape nongamburiro ndji mai yenene  okutjaera Embo ra Mukuru, okuṱuna ku imba mbe nomitima omiwa. Nu tjiri otjiṋa tjimwe otjinanḓengu tji mbe rihonga mehupo randje, otjohi tjokutja Jehova “ke notjiṋa tji tje Mu ura.”—Mar. 10:27.

OEmil Yantzen

Ondatumisire ndja tjitwa kOvahongonone va Jehova, ya tjita kutja ve kurire ko moKyrgyzstan. Ongwaye tji matu tja nao? O-USSR aai kamburire mo orukondwa rwa Siberia, ovanavita vohoromende kaave hindwa otjovahuurwa. Ovahuurwa mba tji va kuturwa, ovengi ve ya koKyrgyzstan, nu tjiva va eterera ondjiviro youatjiri wOmbeibela mbu ve rihonga. Umwe wawo wa ri Emil Yantzen, ngwa kwaterwa moKyrgyzstan mombura ndji 1919. Emil wa hindwa kokamba yoviungura ovizeu, nu ngo wa kahakaena ku nOvahongonone va Jehova. Eye wa yakura ouatjiri mbwe rihonga na yaruka konganda mombura ndji 1956. Emil wa katura popezu na Sokuluk, momaturiro mu mbe kurira. Ombongo ondenga moKyrgyzstan ya zikwa moSokuluk mombura ndji 1958.

OVictor Vinter

Ombura ape imwe kombunda yanao, Victor Vinter wa tjindira koSokuluk. Omurumendu omukambure omuṱakame ngwi wa muna omauzeu povikando ovingi. Povikando 2 eye wa muna omberero yozombura 3, mena rokuhina orupa moviṋa vyohoromende; okuzambo wa kara ozombura zarwe 10 motjovakamburwa, na zarwe 5 mouhuura. Posi yokutja, ondatumisire ndji kaina pu ya tjaera omahandjaukiro womerikotameneno watjiri.

OUATJIRI WE YA KOTJIHURO KU MBA ZA

OEduard Varter

Mombura ndji 1963, moKyrgyzstan mwa ri Ovahongonone va Jehova ape 160, ovengi mba za kEhi rOvandoitji, koUkraine na Russia. Umwe wawo wa ri Eduard Varter, omuhuurwa ngwa papitisiwa mEhi rOvandoitji mombura ndji 1924. Mozombura nḓa 1940, oNazi yEhi rOvandoitji ye mu hinda kokamba yovakamburwa, nu ozombura tjiva kombunda yanao, ovandu mbaave hongorere po o-USSR va hinda Eduard mouhuura. Mombura ndji 1961, omurumendu omukambure omuṱakame ngwi wa tjindira kotjihuro tjena Kant, tji tjiri popezu notjihuro ku mba za.

OElizabeth Fot; OAksamai Sultanalieva

Omukazendu omuṱakame wena Elizabeth Fot, wina aa kara moKant. Eye aa hupu mokuyatata ozombanda. Mena rokutja wa ri omuyatate omuwa, ovandu vovihako vyokombanda tjimuna ozonganga nozomiṱiri, aave yatatisa ozombanda ku ye. Umwe ngwaa yatatisa ozombanda ze ku ye, wa ri omukazendu wena Aksamai Sultanalieva, ngwa ri omukazendu womuungure womomberoo yohoromende ndji pangura ovakatuke voveta. Aksamai weya ku Elizabeth okuyekuyatatisa ozombanda ze, posi yokutja wa pura omapuriro omengi ohunga nondando yehupo nongaro yovaṱi. Elizabeth wa zira omapuriro we aehe okuza mOmbeibela. Aksamai wa rira omuzuvarise epatje wombuze ombwa.

ONikolai Chimpoesh

Nu moruveze ndo, Nikolai Chimpoesh, ngwa za koMoldova, wa zikwa otjomutarere worukondwa, neye wa ungura otjiungura hi oure wozombura ape 30. Nikolai kaa varura ozombongo uriri, nungwari wina aa rongerisa otjiungura tjokuherengurura nokuhandjaura omambo wetu. Oviungura vye mbi vya munikwa i ovanauvara. Kunao, Eduard Varter wa yandja ondunge ku Nikolai. Eye wa tja: “Indu ovanauvara tji mave ku pangura, ve raera ouatjiri kutja omambo wetu tu isa komberoo ohongora moBrooklyn. Tara omuporise ngo (KGB) osemba momeho we. Ko nakuhepa okutira otjiṋa.”—Mat. 10:19.

Tjimanga kombunda yehungi ndi, Nikolai wa isanewa komberoo ohongora yovaporise moKant. Eye wa serekarera imbi mbya tjitwa na tja: “Omuporise we ndji pura kutja omambo wetu tu isa pi. Ami mbe mu raera kutja tu isa koBrooklyn. Eye kaa tjiwa kutja nga tje tjike ku imbi mbi mba hungira. Nu we ndjesa kutja mbi yende, nu kena pe ndji isana rukwao.” Ovahongonone va Jehova ozombanḓe mbo, va kayenda komurungu okuhandjaura ombuze ombwa nongengezero morukondwa ku mba za, komanene wa Kyrgyzstan. Indu ouatjiri ohunga na Jehova tji wa vaza keṱunḓu randje mombura  ndji 1981, omukazendu wandje Mairambubu, ongwa zuva omutenga.

OMUKAZENDU WANDJE WA HAKAHANA OKUTJIWA OUATJIRI

Mairambubu wa za koNaryn, mOrukondwa rwa Kyrgyzstan. Eyuva rimwe mu Auguste mombura ndji 1974, eye wa karyangera omuṱena kwandje, nami na ye twa hakaenena mbo otjikando otjitenga. Ami mba hakahana okusuvera Mairambubu. Nu twa kupasana meyuva otjingero.

OApun Mambetsadykova

Mu Januari mombura ndji 1981, indu Mairambubu tja ri mombesi okuyenda kostora, eye wa zuva omambo nga tamunwa pomautiro wehungi ndi. Omukazendu wandje aa vanga okuzuva ovingi, nu otja pura omukazendu ngwaa hungire omambo ngo ena re, nokutja u kara pi. Eye we mu raera kutja ena re oApun, posi yokutja eye wa ri nongengezero, orondu mozombura nḓa 1980 oviungura vyOvahongonone va Jehova vya tjaererwe. Nu moruveze rwokuraera omukazendu wandje kutja u kara pi, Apun wa pura onomora yondjuwo yetu. Omukazendu wandje we ya konganda ama tjaterwa tjinene.

Eye wa tja: “Ami mba zuu oviṋa oviwa tjinene. Omukazendu umwe we ndji raere kutja, moruyaveze rwopopezu ovandu kave nokuṱa rukwao. Nandarire ovipuka vyokuti mavi rire ovikozu.” Kwami oviṋa mbi aavi pose tjimuna omahungi ngu tu lesa momambo. Nami mbe mu zira kutja, “Indjo tu mu undje nga tje ya, me tu kahururire nawa.”

Apun we yekuturyangera omieze 3 kombunda yanao. Kombunda tjaave yekuturyangera, twa hakaena ku nOvahongonone va Jehova mbe hungira eraka rOtjikyrgyz. Ovakazendu ovakambure mba ve tu honga ouatjiri ouhimise ohunga na Jehova, nondando ye kovandu. Owo ve tu honga Ombeibela okuza membo ndi From Paradise Lost to Paradise Regained. * Nu mena rokutja pa ri embo rimwe uriri moTokmok, eṱe twa tjangurura komake kutja tu yenene okukara nembo retu oveni.

Otjiṋa tjimwe tji twe rihonga rutenga, ya ri omahunganekero nge ri mu Genesis 3:15. Omahunganekero nga maye yenenisiwa okupitira mu Jesus otjOmbara yOuhona wa Mukuru. Indji ya ri ombuze onanḓengu tjinene ndjaai sokuzuvakwa i ovandu avehe! Nu indi ra ri epu ewa kweṱe okuuta okuzuvarisa ombuze ndji. (Mat. 24:14) Tjimanga ouatjiri mbwaatu rihongo wa uta okurundurura omiinyo vyetu.

OZOMBONGARERO NOMBAPITISIMO NGUNDA OVIUNGURA VYETU AVYA TJAERWA

Omurumendu omukambure moTokmok we tu ṋanga komukandi worukupo. Ami nomukazendu wandje twa  muna kutja Ovahongonone va Jehova aave ritjindi mongaro ndja panguka. Kapa ri otjikariha pomukandi mbwi, nu oviṋa avihe aavi tjitwa mouhirona. Tjiri pa ri ombangu onene pokati komukandi mbwi nomikandi vyarwe mbi twa rora okukara po. Pomikandi mbyo ovandu va ṱire i omeva wamururu, aave ritjindi mongaro ombi, nu nangarire aave ungurisa eraka ehazendu.

Eṱe wina twa ya kozombongarero tjiva zombongo moTokmok. Ozo aaze tjitirwa mokuti, omuinyo weyuru tjaau yandjere. Ovakambure mba aave tjiwa kutja ovapolise aave tu tarere, okutja va twapo omurumendu okututjevera. Mokupepera, ozombongarero zombongo aaze tjitirwa mondjuwo. Povikando ovingi ovapolise aave ya pondjuwo ndjo, nu aave vanga okutjiwa kutja matu ungura ye. Indu ami na Mairambubu tji twa papitisiwa mu Juli mombura ndji 1982, mOnḓonḓu Chüy, eṱe aatu hepa okukengeza. (Mat. 10:16) Ovakambure ovakwetu aave worongana pamwe mokuti moumbumba ouṱiṱi. Eṱe aatu imbura eimburiro rOuhona, nu okuzambo atu puratene kehungi rombapitisimo.

EṰE TWA KONDJA OKUUNGURA OUKUKUTU MOTJIUNGURA TJOKUZUVARISA

Mombura ndji 1987, omurumendu omukambure we ndji ningira kutja mbi kavarure omundu ngwa raisa ombango, ngwaa kara motjihuro Balykchy. Okuyenda ngo okuza kaa tu kara, aaku kambura ozoiri 4 momahina. Kombunda yomauyenda tjiva wokukazuvarisa moBalykchy, eṱe twa muna kutja ovandu ovengi mo aave raisa ombango. Indwi rwari oruveze oruwa kweṱe okuryamisa otjiungura tjetu tjokuzuvarisa komurungu.

Ami na Mairambubu aatu i tjinene koBalykchy. Ozonavyeka ozengi aatu kara ngo, nokupita motjiungura tjokuzuvarisa, nokukayendisa ozombongarero zombongo. Ovandu ovengi aave vanga omambo wetu. Aatu tjindi omambo okuza koTokmok, mondjaṱu maa mu tjindirwa ovihakautu. Ozondjaṱu 2 momueze, nḓe urire omambo, kaza ri nonḓengu okuyenenisa ovihepwa vyovandu. Nandarire ngunda atu ri momahina okuyenda nokuza koBalykchy, aatu yenene okuzuvarisa kovandu mba ri momahina.

Mombura ndji 1995, moBalykchy mwa zikwa ombongo, ozombura 8 okuza koruveze ndwi tji twa uta okuvarura otjihuro ho. Ozombura nḓo tjiri aa ku kosa ovimariva ovingi okuryanga pokati ka Tokmok na Balykchy. Eṱe katwa ri novimariva ovingi. Nu hapo twa yenena vi? Omurumendu umwe omukambure, aruhe ee tu pe ovimariva kutja tu yenene okuranda nokusuta oviṋa mbyaa tu hepa. Jehova wa muna kutja twa ri nonḓero yokuryamisa otjiungura tjokuzuvarisa komurungu, nu ‘otje tu patururira otuiho tweyuru.’ (Mal. 3:10) Jehova tjiri ke notjiṋa tji tje mu ura!

OKUṰAKAMISA EṰUNḒU, NOTJIUNGURA TJOKUZUVARISA

Mombura ndji 1992, ami mba zikwa otjomunene wombongo, nu mba ri omunene wombongo omutenga mehi, ngu u hungira eraka rOtjikyrgyz. Mombongo maatu karere moTokmok, pa kara omiano omipe vyokuzuvarisa. Aatu rihongo Ombeibela ku nomitanda omingi mbi hungira Otjikyrgyz mbyaa vi kara poruveze pu pe yandjwa omahongero wokombanda. Omutanda umwe mu imbo mbaatu rihongo pamwe Ombeibela, nai u karera otjokaṋepo kOkomiti yOrutavi rwOmberoo, nu varwe vevari, ovakandjira vapeke. Eṱe wina aatu kondjo okuvatera varwe pozombongarero zetu zombongo. Momautiro wozombura nḓa 1990, omambo wetu nozombongarero zombongo za ri mOtjirussia. Posi yokutja ovengi mombongo aave hungire Otjikyrgyz otjeraka rawo. Ami ee ve torokere, nu ihi aatji ve vatere okuzuva ouatjiri wOmbeibela nawa.

Pu nomukazendu wandje novanatje vetu 8 mo-1989

Ami na Mairambubu wina aatu kondjo okukurisa ovanatje  vetu. Aatu twaerere ovanatje vetu motjiungura tjokuzuvarisa na kozombongarero zombongo. Omuatje wetu omukazona wena Gulsayra, oruveze ndwo ngwa ri nozombura 12, aa tjaterwa okuhungira ku novakapite momivanda, nokuveraera ohunga nOmbeibela. Nu ovanatje vetu va suverere okurihonga omatjangwa wOmbeibela motjiuru. Momuano mbwi ovanatje vetu novanatje vovanatje vetu, va ri norupa orunene moviungura vyombongo. Movanatje 9 novanatje vovanatje vetu 11 mba sewa ko, 16 mu wo ve karera Jehova nokuyenda kozombongarero zombongo.

OMARUNDURUKIRO OMAHIMISE

Ovakambure ovakwetu ovasuverwa mba uta otjiungura tja Jehova momaturiro wetu nga mozombura nḓa 1950, tjiri mave himwa okumuna omarundurukiro ngu twa muna. Otjiṋa tjimwe, okuza mozombura nḓa 1990, eṱe twa kara nouyara wokuzuvarisa ombuze ombwa nokuworonganena pamwe motjivaro otjingi.

Pu nomukazendu wandje motjiungura tjokuzuvarisa

Mombura ndji 1991, ami nomukazendu wandje twa ya komaworonganeno wotukondwa omatengatenga nga tjitirwa moAlma-Ata, nai tji tji tjiukwa otja Almaty, moKazakhstan. Nu mombura ndji 1993, ovakambure moKyrgyzstan va kara nomaworonganeno wotukondwa porupare rwomanyando ndwi Spartak, moBishkek otjikando otjitenga. Ovazuvarise va kambura otjivike komurungu woruveze okukohorora orupare rwomanyando. Omunane poruveze ndwi wa ṱunwa tjinene i ongaro yetu, nu e tu yandjere okuungurisa oruveze ndwi otjari.

Mombura ndji 1994, twa yenenisa otjiṋa tjarwe otjinanḓengu. Omambo wetu omatenga mOtjikyrgyz otji ya pirindwa. Omambo nai ye torokwa aruhe mOtjikyrgyz i otjimbumba tjovatoroke porutavi rwomberoo moBishkek. Nu mombura ndji 1998, oviungura vyOvahongonone va Jehova moKyrgyzstan, otji vya uta okuyakurwa kotjiveta. Otjira tja Jehova tjiri tje kurira ko, nu nai oweṱe ovazuvarise vokombanda 5 000. Kundino tu nozombongo 83 novimbumba 25, mOtjitjina, mOtjiingirisa, mOtjikyrgyz, mOtjirussia, mEraka rOvikume raRussia, mOtjiturkish, mOtjiuighur, na mOtjiuzbek. Ovakambure avehe mba, mba za mozongaro nḓa panguka, ve karera Jehova pamwe mombwaneno. Jehova ongwa yenenisa omarundurukiro omahimise nga.

Jehova wina wa rundurura ehupo randje. Ami mbe kurira meṱunḓu esyona, nu mba hita oskole nga pondondo oitjatano uriri. Posi yokutja Jehova we ndji ungurisa okumukarera otjomunene wombongo, nokuhonga ouatjiri wOmbeibela kovandu mba hongerwe pwami. Jehova tjiri u yenenisa oviṋa mbi tu ha undjire ko. Otjihorera tjandje omuini tji ndji hinga okukayenda komurungu okuhongonona ohunga na Jehova, ngu hi “notjiṋa tji tje mu ura.”—Mat. 19:26.

^ par. 21 Nda pitisiwa i Ovahongonone va Jehova, posi yokutja nai ka ri pirindwa rukwao.