1, 2. (a) Omurumendu ngwe yekuryangera Maria we mu korisa momuano uṋe? (b) Maria aa sokutoora ondando ya ye, nondando ndjo ya rundurura vi ehupo re?

MARIA wa kumisirwe i omundu ngwe ya poyawo ngwi. Eye ke mu purire kutja ovanene ve ve ri pi. Nungwari aa vanga okuhungira kuna Maria omuini. Maria aa tjiwa nawa kutja eye kamundu ngwa za moNasaret. Mokahuro okaṱiṱi ngo ovandu ovape aave munikwa tjimanga. Posi yokutja omundu ngwi wa pangukire tjinene kovandu avehe. Eye nandarire wa hungira kuna ye momuano omuhimise indu tja tja: “Minikwa, ove ngu wa ingonekwa notjari. Muhona u ri puna ove, nu we ku sera ondaya!”​—Lesa Lukas 1:26-28.

2 Ombeibela mai tu tjivisa ohunga na Maria omusuko waHeli, wokahuro kaNasaret tjaGalilea. Ehungi rOmbeibela ohunga na Maria ra uta moruveze eye ndwaa sokutoora ondando onanḓengu tjinene mehupo re. Eye wa varekerwe i Josef, ngwa ri omuhonge womiti nu ngwa ri omurumendu wongamburiro yomasa. Okutja Maria ngahino aa munu kutja ma kara nehupo ndi kara novakazendu avehe, okuvatera omurumendu we Josef nokukurisa ovanatje vawo. Posi yokutja, tjimanga eye we yekuryangerwa i omurumendu ngwi, ngwe mu etera ombuze ohunga notjiungura tjaa sokuungurira Mukuru nu tjomerizirira ngu maye rundurura ehupo re arihe.

3, 4. Kutja tu yenene okutjiwa Maria nawa, ovikeṋa mbi tu ha sokuyandja ko ombango, nu matu sokuyandja ombango ku tjike?

3 Ovengi ve himwa kutja ongwaye Ombeibela tji i ha hungire ovingi ohunga na Maria. Oyo kai hungire ovingi ohunga nomuano mbwe kura, kutja omundu ngwa ri nongaro iṋe, nu nandarire kai tu raere otjiṋa ohunga nombuniko ye. Nungwari imbi Ombeibela mbi i hungira ohunga na ye tjiri vi tu honga ovingi.

4 Tji matu vanga okutjiwa Maria nawa, katu sokuyandja ombango tjinene koviṋa ovingi ozongamburiro pekepeke nḓu ze honga ohunga na ye. Okutja ngatu zembe ohunga nomuano ovengi mu ve mu tjiukisa. Atu yandja ombango komahongero wozokereka ozengi nḓe tongamisa omukazendu omurisusuparise ngwi otja ‘Ina yaMuhona nOmbara oserekaze yEyuru.’ Moruveze rwanao, ngatu yandje  ombango ku imbi Ombeibela mbi i honga ohunga na ye. Oyo i tu honga oviuṋe ovinanḓengu tjinene ohunga nongamburiro ye nokutja matu horere vi ku ye.

Omuengeli ma varura Maria

5. (a) Matu rihongere tjike okuza komuano Maria mbwa himisirwe i omuano Gabriel mbwe mu korisa? (b) Otjikeṋa otjinanḓengu tji matu rihongere ku Maria?

5 Omundu ngwe yekuvarura Maria kari omundu wonyama otja eṱe, nungwari wa ri omuengeli Gabriel. Indu omuengeli tja tja “ove ngu wa ingonekwa notjari,” Maria wa ‘himisirwe’ i omambo we ngo kutja maye hee tjike. (Luk. 1:29) Owaṋi ngwe mu ingoneka? Maria kaa munu kutja ma sokuingonekwa i ovandu. Posi yokutja omuengeli aa hee kutja Maria wa ingonekwa i Jehova Mukuru. Nandarire kutja ihi ootjiṋa tji tja ri otjinanḓengu ku ye, eye kena pe rihiva kutja u nondjingonekero yaJehova. Otjihorera tjaMaria matji tu hongo kutja matu sokuramangera ondjingonekero yaMukuru nu atu he rihivire yo. Mukuru u pirukira overitongamise nungwari wa suvera overisusuparise.​—Jak. 4:6.

Maria kena pe rihiva kutja u nondjingonekero yaJehova

6. Otjiungura tjiṋe tjapeke omuengeli tja yandja ku Maria?

6 Maria tjiri aa hepa omerisusuparisiro ngo orondu omuengeli we mu pa otjiungura tjapeke. Omuengeli we mu raera kutja eye ma rire otjingundi na panduka omuatje ngu ma rire omunanḓengu tjinene povandu avehe. Gabriel wa tja: “Muhona Ndjambi me Mu pe otjihavero tjouhona tjaihe mukururume David. Nu Eye ma honaparere ozondekurona zaJakob otja ombara nga aruhe; nouhona we kamaau yanda ko!” (Luk. 1:32, 33) Maria aa tjiwa ohunga nomakwizikiro Mukuru nga tjita ku David ozombura zokombanda eyovi nḓa kapita, ohunga nondekurona ye ndji mai yekuhonapara nga aruhe. (2 Sam. 7:12, 13) Okutja omuatje we ongu me yekurira Messias, otjiwaṋa tjaMukuru ngu tja undja oure wozombura ozengi!

Omuengeli Gabriel wa yandja otjiungura otjinanḓengu tjinene ku Maria

7. (a) Mokupura epuriro nda pura nda pura komuengeli, Maria wa raisa tjike? (b) Omitanda omingi ndino mavi rihongere tjike ku Maria?

7 Kombanda yanao omuengeli wa raera Maria kutja omuatje we ‘ma isanewa Omuna waNdjambi.’ Omundu wonyama ma yenene vi okupanduka Omuna waMukuru? Nu hapo, Maria atja yenena vi okupanduka ngunda a varekwa uriri? Maria wa pura omuengeli na tja: “Otjiṋa hi matji tjitwa vi ami vari ambi hiya rora okuhakaena nomurumendu?” (Luk. 1:34) Maria kaa ṱohoṋi okuhungira kutja eye keya rora okurara pu nomurumendu, nungwari wa ri nomutongatima. Omitanda omingi ndino vi hakahana okuṱunasana ngunda avi  hiya kupasana nu nandarire vi toka imba mbe hiya ṱuna kovarumendu poo kovakazendu. Ihi otjiraisiro tjokutja ouye nambano wa runduruka. Posi yokutja Jehova karunduruka. (Mal. 3:6) Otja tji pa ri moruveze orukuru, Jehova ngamba wa suvera imba mbe ṱakama momirari vye ohunga nongaro yomeritjindiro.​—Lesa Ovaheberi 13:4.

8. Maria atja yenena vi okupanduka omuatje ohomonena ngunda e hari ohomonena?

8 Nandarire kutja Maria wa ri omukarere waMukuru omuṱakame, eye kari ohomonena. Nu hapo atja yenena vi okupanduka omuatje ohomonena, Omuna waMukuru? Gabriel we mu kahururira na tja: “Ombepo Ondjapuke mai ya kombanda yoye, nomasa waNdjambi wOkombandambanda maye ungura move. Nu ingwi omuatje omuyapuke ngu ma zu move opu ma zu okuisanewa Omuna waNdjambi.” (Luk. 1:35) Ovandu ve rumatisa ouhahomonena kovanatje vawo. Posi yokutja otjikando hi, Jehova wa tjita otjihimise tjapeke. Eye wa tanaurira omuinyo wOmuna we mezumo raMaria okuza keyuru na tjiti kutja omasa we omaungure poo ombepo ye ondjapuke ‘iye kombanda’ yaMaria nu i tjevere omuatje kutja a ha rumata ouvi. Maria hapo wa kambura momakwizikiro womuengeli ngo? Nu eye wa tjita vi?

Eziriro raMaria komuengeli

9. (a) Ongwaye omamwino wovapirure ovengi ohunga nouṱumbapare waMaria tji ye ri posyo? (b) Gabriel wa yanḓiparisa vi ongamburiro yaMaria?

9 Ovandu ovengi, tjimuna ovahonge vozongamburiro tjiva zOukriste, kave kambura kutja omundu ngu hiya ṱuna komurumendu ma yenene okupanduka. Nandarire kutja owo ovandu mba hongwa, kave zuu ouatjiri ounanḓengu mbwo. Otja Gabriel tja heya, “Ndjambi ke notjiṋa tji tje Mu ura.” (Luk. 1:37) Maria wa kambura kutja omambo waGabriel ya ri ouatjiri, orondu eye wa ri omukazendu wongamburiro yomasa. Nungwari nandarire kutja wa ri omundu wongamburiro, eye aa hepa otjiraisiro ku ma zikamisire ongamburiro ye. Okutja Gabriel we mu pa otjiraisiro tjarwe. Eye we mu raera ohunga nomuzamumwe we Elisabet, ngwaa tjiukwa kutja ongandji. Mukuru momuano omuhimise wa tjita kutja ma rire otjingundi!

10. Nandarire kutja ya ri ondjingonekero onene okupanduka omuatje waMukuru, ongwaye tji tu ha sokumuna kutja tja ri otjiungura otjipupu ku Maria?

10 Nambano Maria ma tjiti vi? Eye wa ri a kuramenwa i otjiungura tja pewa nu wa ri nongamburiro kutja Mukuru ma yenenisa avihe Gabriel mbye mu raera. Nandarire kutja ya ri ondjingonekero onene okupanduka omuatje waMukuru, katja ri otjiungura otjipupu ku Maria. Orondu eye wa ri a varekwa i Josef. Nu ngahino ee ripura kutja Josef tja tjiwa kutja eye otjingundi, mape ya a ha vanga okumukupa. Otjiungura hi wina aatji munika ouzeu tjinene ku ye. Eye  aa sokutjinda omuinyo womundu omuhuzehuze moviutwa vyaMukuru avihe, omuinyo wOmuna waMukuru omusuverwa! Nu aa hepa okumuṱakamisa tja ri okanatje okaṱiṱi nokumutjevera mouye ourunde mbwo. Inga tjiri ya ri omerizirira omanene!

11, 12. (a) Ovarumendu tjiva vongamburiro yomasa va tjita vi indu tji va pewa oviungura ovizeu i Mukuru? (b) Meziriro re ku Gabriel, Maria wa tjiukisa otjikeṋa ohunga na ye?

11 Ombeibela i raisa kutja ovarumendu ovanamasa novaṱakame povikando tjiva va tira okuyakura otjiungura Mukuru tje ve pere. Moses wa raera Mukuru kutja kamuhungire omusemba okurira omuhungirire po We. (Eks. 4:10) Jeremia wa tja, eye ngunda “okaṱiṱi” okuungura otjiungura Mukuru tje mu pa. (Jer. 1:6) Nu Jona wa hena kotjiungura tja perwe i Mukuru! (Jona 1:3) Nu hapo Maria ma tjiti vi?

12 Ovandu ovengi mbe nongamburiro ndino ve tjiwa ohunga nomambo we omerisusuparise nonḓuviro ndja raisa. Eye wa raera Gabriel kutja: “Owami omukarere waMuhona; ngape tjitwe ku ami otja punga awa hee.” (Luk. 1:38) Omuinyo womukarere auhe u kara momake womuhona we. Nu Maria wa ri noumune tjingewo ohunga nOmuhona we Jehova. Eye aa tjiwa nawa kutja ma kara mondjeverero ombwa, nokutja Mukuru omuṱakame ku imba ovaṱakame, nu me mu sere ondaya tja tjiti atjihe tji ma yenene motjiungura tje otjizeu hi.​—Eps. 18:25.

Maria aa tjiwa nawa kutja ma kara mondjeverero ombwa yaMukuru omuṱakame, Jehova

13. Indu Mukuru tje tu pe otjiungura tji matu munu kutja otjizeu, matu yenene okuhorera vi ku Maria?

13 Povikando tjiva Mukuru u tupa oviungura mbi tu muna kutja ovizeu poo kutja kamaatu yenenisa. Posi yokutja, mEmbo re eye u tu pa omapu omasemba wokuṱakama mu ye tjimuna Maria tja tjita. (Omiano 3:5, 6) Nu eṱe matu ṱakama mu Jehova poo indee? Tji twa tjiti nao, eye me tu sere ondaya ne tu pere ko omapu omengi wokukara nongamburiro yomasa.

Maria wa karyangera Elisabet

14, 15. (a) Jehova wa zeuparisa vi Maria indu tja karyangera Elisabet na Sakarias? (b) Ehungi raMaria ndi ri mu Lukas 1:46-55 ri raisa tjike ohunga na ye?

14 Omambo waGabriel ohunga na Elisabet ya ṱuna Maria tjinene. Nu Maria aa tjiwa kutja Elisabet ma yenene okuzuva nawa ouzeu we, tjinga a ri mongaro tjimuna oye. Maria wa hakahana okuyenda kehi raJuda rovivanda, ouyenda ngahino mbwe mu kambura oure womayuva yetatu poo yane nao. Maria tja hita mondjuwo yaElisabet nomupristeri Sakarias, Jehova wa yandja otjiraisiro tjarwe tji  tje mu pera ko ongamburiro. Elisabet tja zuva ombinika yaMaria, okanatje ka nyinganyinga mezumo re. Nu eye we urisiwa nombepo ondjapuke nu wa isana Maria kutja ‘o ina yoMuhona we.’ Mukuru wa tjivisa Elisabet kutja omuatje waMaria ongu ma rire Muhona, Messias. Nu wa hingwa i ombepo ondjapuke okutanga Maria mena ronḓuviro nouṱakame we, indu tja tja: “Oove omuṋingandu ngu wa kambura.” (Luk. 1:39-45) Otjiperi kutja oviṋa avihe Jehova mbya kwizikira Maria mavi rire ouatjiri!

Oupanga waMaria na Elisabet we ve yanḓiparisa tjinene

15 Maria wina wa hungira kuna Elisabet. Nu ehungi re matu ri vaza mOmbeibela. (Lesa Lukas 1:46-55.) Ehungi raMaria ndo, eehungi ere mOmbeibela, nu ri raisa kutja eye wa ri nondangi ku  Jehova. Mehungi re ndo eye wa tanga Jehova tje mu sera ondaya yokurira ina yaMessias. Wina ri raisa omasa wongamburiro ye, orondu mu ro eye wa hungira ohunga nomuano Jehova mbwe susuparisa overitongamise novanamasa nokuvatera overisusuparise novasyona mbe mu karera. Wina ri raisa oukoto wondjiviro ndja ri na yo. Otjikando tjimwe eye wa tamuna oviṋa ape 20 mbya ri mOmatjangwa wOtjiheberi! *

16, 17. (a) Maria nomuatje we va raisa ongaro iṋe eṱe ndji matu sokuhorera? (b) Ouyenda waMaria koyaElisabet, u tu zemburukisa tjike?

16 Ihi otjiraisiro tjokutja Maria ee ripurire oukoto kEmbo raMukuru. Nakombanda yanao, eye kaungurisire omambo we omuini, nungwari we risusuparisa na ungurisa omambo nge ri mOmbeibela. Kombunda omuatje we wina wa raisa omerisusuparisiro otja ingo indu tja tja: “Imbi mbi me hongo ovandu ovyo kavyomahongero wandje omuini, nungwari mavi zu ku Ndjambi ngwe Ndji hinda.” (Joh. 7:16) Eṱe matu sokuripura oveni kutja: ‘Ami mbi raisa ondengero tjingeyo kEmbo raMukuru? Poo mba suvera okuyandja oumune nomahongero wandje omuini?’ Maria tjiri wa ri nongaro ombwa.

17 Maria wa kara puna Elisabet oure womieze mangara vitatu, nu owo ngahino va yanḓiparisasana tjinene. (Luk. 1:56) Ehungi rOmbeibela ohunga nouyenda waMaria koyaElisabet, ri tu zemburukisa kutja okukara nomapanga tjiri ondaya onene. Tji twa paha omapanga nga suvera Jehova tjiri, oupanga wetu naJehova mau kurire ko. (Omiano 13:20) Nungwari nai ya ri oruveze ku Maria okuyaruka konganda. Nu hapo Josef ma tja vi tja zuu kutja eye otjingundi?

Maria na Josef

18. Otjikeṋa Maria tja raera Josef, nu Josef wa tjita vi?

18 Maria ka undjire kutja ezumo re ri ute okumunika amaa raere Josef kutja eye otjingundi. Eye aa sokutjivisa Josef ohunga notjiṋa hi. Posi yokutja, ngunda e hiya hungira kuna Josef, Maria ngahino ee ripura kutja omurumendu ngwi ma tjiti vi tja zuu ombuze ndjo. Nakombanda yanao, Maria wa ya ku Josef ne mu raere oviṋa avihe. Josef wa kurungisirwe i ombuze ndji tjinene. Eye aa vanga okukambura mu Maria, posi yokutja aape munika aayo Maria kari nouṱakame ku ye. Ombeibela kai hungire kutja Josef wa ri noumune uṋe ohunga notjiṋa hi. Posi yokutja i tu raera kutja Josef wa tya okuhaṋika kuna Maria, orondu moruveze ndwo ovavarekasane aave varwa tjimuna ovandu mba kupasana. Nungwari Josef kaa vanga kutja Maria ma yamburuke kovandu, okutja opaa vangere kutja ve haṋike mongumumu. (Mat. 1:18, 19) Maria ngahino  aa hihamwa omutima okumuna omurumendu womutima omuwa ngwi e nongurunguse tjinene nao. Posi yokutja, eye kena pa pindikira Josef mena rokutja kaa kambura mu ye.

19. Jehova wa vatera vi Josef kutja ma toore omukambo omusemba?

19 Jehova wa vatera Josef kutja ma toore omukambo omusemba. Moruroto, omuengeli waMukuru wa raera Josef kutja Maria tjiri wa ṱumbaparisiwa i ombepo ondjapuke. Otjiṋa hi mape ya tja wisa omutima waJosef pehi. Orondu okuzambo Josef wa tjita ombango yaJehova tjimuna Maria tja tjita. Eye wa kupa Maria, ne rirongerere otjiungura otjinene tjokukurisa Omuna waJehova.​—Mat. 1:20-24.

20, 21. Ovakupasane na imba mbe nondando yokukupa, mave rihongere tjike ku Maria na Josef?

20 Ovakupasane na imba mbu mave vanga okukupasana, mave rihongere ovingi ku Josef na Maria mba hupire ozombura 2 000 nḓa kapita. Otja tjaa munu omukazendu we tji ma yenenisa oviungura vye vyokutjevera omuatje wawo, Josef ngahino wa ri nonyuṋe tjinene kutja Jehova we mu vatera okutoora omukambo omusemba. Josef ngahino aa munu ounanḓengu wokuṱakama mu Jehova indu tji ma toora ozondyero ozonene. (Eps. 37:5; Omiano 18:13) Nu otjotjiuru tjeṱunḓu mape ya aa toora ozondando nongengezero nu ee ripurire keṱunḓu re.

21 Matu rihongere tjike ku Maria tje riyandjera okukupwa i Josef nandarire kutja rutenga wa vanga okuhaṋika kuna ye? Nandarire kutja rutenga ngahino ya ri ouzeu ku Josef okukambura mu Maria, Maria wa undja ku ye okutya kutja ma tjiti vi, orondu eye ongu ma rire otjiuru tjeṱunḓu rawo. Eye tjiri we rihonga otjiṋa otjinanḓengu, ovakazendu Ovakriste ndino wina tji mave hepa okurihonga. Korusenina, oviṋa mbi mape ya vya honga Josef na Maria ounanḓengu wokukara nouatjiri noupaturuke morukupo rwawo.​—Lesa Omiano 15:22.

22. Otjikeṋa tji tja vatera orukupo rwaJosef na Maria, nu otjiungura tjiṋe tjaave sokuungura?

22 Ovakupasane omitanda mba, tjiri va uta orukupo rwawo momuano omuwa tjinene. Owo va suverere Jehova Mukuru kombanda yaavihe nu va ri nonḓero yokumuyorokisa mokurira ovanene vomerizirira. Otjiperi kutja komurungu wina kwa ri ozondaya nomauzeu omengi ngaaye ve undju. Owo va ri notjiungura tjokukurisa Jesus, ngu ma karira omurumendu omunanḓengu tjinene mouye auhe.

^ par. 15 Momatjangwa otja ingo Maria wa yarukira po omambo womukazendu omuṱakame Hana eye wina ngwa serwa ondaya yorukwato i Jehova.​—Tara kokaongo nga “Ozongumbiro mbari zapeke,” mEkondwa 6.