Magdiretso sa kaundan

Magdiretso sa secondary menu

Magdiretso sa listahan sang kaundan

Mga Saksi ni Jehova

Hiligaynon

Ang Lalantawan  |  Nobiembre 2009

Ang Biblia—Daw Indi Mapatihan Kon Paano Natipigan

Ang Biblia—Daw Indi Mapatihan Kon Paano Natipigan

ANG Biblia amo ang pinakalapnag nga libro nga ginpanagtag halin pa sang una. Mga 4.8 bilyones ka kopya na ang napanagtag. Sang 2007, sobra sa 64,600,000 ka Biblia ang naimprinta kon ipaanggid sa pinakamabakal nga libro sa Estados Unidos nga may 12 milyones lang ka kopya sa una nga pag-imprinta.

Natipigan ang Biblia bisan pa madamo ang nagahingabot sini halin pa sang una. Gindumilian ini, ginsunog, kag ang mga naga-translate sini ginhingabot man kag ginpamatay. Pero, ang numero uno gid nga kaaway sang Biblia indi ang paghingabot kundi ang amat-amat nga pagkadunot sang mga pinanid sini. Ngaa?

Ang Biblia ginahuman sang 66 ka magagmay nga libro. Ang pinakadaan sini ginsulat sang pila ka Israelinhon sing sobra sa 3,000 ka tuig na ang nagligad. Ang orihinal nga mga manunulat kag ang nagkopya sang ila sinulatan naggamit sang madali madunot nga mga sululatan pareho sang papyrus kag panit. Wala pa sing may nakita sa sining orihinal nga mga sinulatan. Pero, may nakutkutan nga linibo ka bahin sang mga tulun-an sa Biblia nga ginkopya diri. Ang isa sini, amo ang Ebanghelyo ni apostol Juan, nga ginkopya pila lang ka dekada sa tapos niya ginsulat.

“Tama gid ka sibu ang pagkopya sa Hebreo nga Biblia [Daan nga Testamento]. Wala ini sing kapareho sa mga Griego kag Latin nga mga sinulatan sang una.” —Propesor Julio Trebolle Barrera

Ngaa daw indi mapatihan nga natipigan ang mga kopya sang Biblia? Ang mga Biblia bala subong nahisanto gid sa orihinal nga sinulatan?

Ano ang Natabo sa Iban nga Sinulatan sang Una?

Kon binagbinagon naton ang natabo sa mga sinulatan sang mga pungsod sa palibot sang Israel, daw indi mapatihan nga natipigan ang Biblia. Ang isa ka halimbawa sini, amo ang Fenicia nga kaingod nga pungsod sang Israel sang una nga milenyo B.C.E. Ang mga nagaistar diri mga negosyante kag ginpalapta nila ang ila sistema sa pagsulat sa bug-os nga Mediteraneo. Namaligya man sila sing mga papyrus sa Egipto kag Gresya. Bisan pa amo sini ang ila nahimo, ang magasin nga National Geographic nagsiling: “Nadunot na ang kalabanan sa ila mga sinulatan sa papyrus. Amo nga sa karon, nakilal-an na lang ang mga taga-Fenicia base sa indi masaligan nga mga report sang ila mga kaaway. Ginasiling nga madamo sila sing importante nga mga sinulatan, pero madugay na ini nga nagkaladula.”

Kamusta naman ang mga sinulatan sang mga taga-Egipto sang una? Bantog gid ang hieroglyphics nga ila gintigib ukon ginsulat sa mga dingding sa templo kag sa iban pa nga lugar. Kilala man sila nga nagpauso sang sululatan nga papyrus. Pero, ang nagatuon parte sa mga sinulatan sang mga taga-Egipto nga si K.A. Kitchen nagsiling: “Nagkaladunot na ang mga 99 porsiento sang tanan nga papyrus nga ginsulat mga 3000 ka tuig antes sang Griego-Romano nga tion.”

 Kamusta naman ang mga sinulatan sang mga Romano? Binagbinaga ini. Suno sa libro nga Roman Military Records on Papyrus, ang Romano nga mga soldado ginasuelduhan sing tatlo ka beses sa isa ka tuig kag ginarekord ini sa papyrus. Ginabulubanta nga sa sulod sang 300 ka tuig, may 225,000,000 sini nga rekord halin kay Augustus (27 B.C.E.–14 C.E.) asta kay Diocletian (284-305 C.E.). May ara bala nga natipigan? Huo, pero duha lang ang mabasahan.

Ngaa tama gid ka diutay ang nabilin sa sining mga sinulatan? Kay ang papyrus kag panit nga ginsulatan sang una madali madunot sa humog. Ang The Anchor Bible Dictionary nagsiling: “Bangod sa klima sa ila lugar, matipigan lamang ang mga dokumento nga ginsulat sa papyrus [sang una nga milenyo B.C.E.] kon ara ini sa desyerto kag natago sa kueba.”

Ang mga Sinulatan sa Biblia

Ang orihinal nga mga tulun-an sa Biblia ginsulat sa madali madunot nga mga sululatan pareho sang gingamit sang mga taga-Fenicia, taga-Egipto, kag sang mga Romano. Gani, paano natipigan ang mensahe sang Biblia amo nga nangin pinakalapnag ini nga libro? Si propesor James L. Kugel naghatag sing isa ka rason. Nagsiling sia nga ang orihinal nga mga sinulatan ginkopya “sing madamo gid nga beses sang panahon nga ginsulat man ang Biblia.”

Kamusta naman ang mga translation sang Biblia subong kon ikomparar sa mga manuskrito sang una? Si Propesor Julio Trebolle Barrera, nga miembro sang grupo sang mga eksperto nga nagatuon kag nagabalhag sang dumaan nga manuskrito nga gintawag Dead Sea Scrolls, nagsiling: “Tama gid ka sibu ang pagkopya sa Hebreo nga Biblia. Wala ini sing kapareho sa mga Griego kag Latin nga mga sinulatan sang una.” Ang isa ka respetado nga iskolar sang Biblia nga si F.F. Bruce nagsiling: “Mas madamo sing masaligan nga ebidensia ang aton Bag-o nga Testamento kon ipaanggid sa mga sinulatan sang Griego nga mga awtor nga wala gani ginduhaduhaan sang kalabanan.” Nagsiling pa sia: “Kon ang Bag-o nga Testamento isa lang ka koleksion sang mga sinulatan nga wala sing labot sa relihion, wala gid sing may magduhaduha nga masaligan ini.” Matuod nga pinasahi gid ang Biblia. Ginabasa mo bala ini kada adlaw?—1 Pedro 1:24, 25.

Ara gihapon subong ang mga 6,000 ka sinulatan nga ginkopya sa Hebreong Kasulatan, ukon Daan nga Testamento, kag mga 5,000 sa Griegong Kasulatan, ukon Bag-o nga Testamento

 

Magtuon sing Dugang Pa

ANG LALANTAWAN

Ngaa Masaligan Mo ang mga Ebanghelyo sang Biblia?

Binagbinaga ang mga pamatuod sang dumaan nga mga manuskrito.