Tuytuyi ang Imo mga Tikang sang mga Prinsipio sang Dios

“[Si Jehova] nagatudlo sa imo sa kapuslanan.”​—⁠ISAIAS 48:17.

1. Paano ginatuytuyan sang Manunuga ang mga tawo?

SAMTANG ginapanikasugan sang mga sientipiko nga mahibaluan ang mga sekreto sang uniberso, nahayanghag sila sa daku kaayo nga enerhiya sa aton uniberso. Ang aton adlaw, nga isa ka bituon nga kasarangan ang kadakuon, nagapatubas sing enerhiya kaangay sang “100 ka bilyon ka hidroheno nga bomba nga nagalupok kada segundo.” Sarang makontrol kag matuytuyan sang Manunuga ining dalagku nga mga bituon paagi sa iya walay latid nga gahom. (Job 38:32; Isaias 40:26) Kamusta naman kita nga mga tawo nga ginhatagan sing hilway nga pagbuot, ikasarang sa moral, ikasarang sa pagpangatarungan, kag ikasarang sa paghangop sa espirituwal nga mga butang? Paano kita ginatuytuyan sang aton Manunuga? Mahigugmaon nga ginatuytuyan niya kita paagi sa iya himpit nga mga kasuguan kag mataas nga mga prinsipio, kaupod sang aton nahanas sing maayo nga konsiensia.​—⁠2 Samuel 22:31; Roma 2:​14, 15.

2, 3. Sa ano nga sahi sang pagkamatinumanon nagakalipay ang Dios?

2 Nagakalipay ang Dios sa maalam nga mga tinuga nga nagapamat-od sa pagtuman sa iya. (Hulubaton 27:11) Sa baylo nga himuon kita nga magsunodsunod lamang kaangay sang wala sing hunahuna nga mga robot, ginhatagan kita ni Jehova sing hilway nga pagbuot agod makadesisyon kita sa paghimo sing maayo pasad sa ihibalo.​—⁠Hebreo 5:14.

3 Si Jesus, nga himpit nga nagpabanaag sang iya Amay, nagsiling sa iya mga disipulo: “Kamo akon mga abyan kon ginahimo ninyo ang ginsugo ko sa inyo. Wala ko na kamo ginatawag nga mga ulipon.” (Juan 15:​14, 15) Sang dumaan nga mga tion, halos wala sing mapilian ang ulipon kundi sundon ang mga sugo sang iya agalon. Sa pihak nga  bahin, nagalambo ang pag-abyanay paagi sa pagpakita sing mga kinaiya nga nagaganyat sa tagipusuon. Mahimo kita mangin mga abyan ni Jehova. (Santiago 2:23) Ini nga pag-abyanay ginapabakod sang gugma sa isa kag isa. Ang gugma gin-angot ni Jesus sa pagkamatinumanon sa Dios sang sia nagsiling: “Kon ang bisan sin-o nagahigugma sa akon, tumanon niya ang akon pulong, kag higugmaon sia sang akon Amay.” (Juan 14:23) Bangod ginahigugma kita sang Amay kag luyag niya nga mangin luwas kita sa katalagman, ginaagda kita ni Jehova nga sundon ang iya mga prinsipio.

Mga Prinsipio sang Dios

4. Paano mo ipaathag ang mga prinsipio?

4 Ano ang mga prinsipio? Ang prinsipio ginapaathag subong “isa ka kabug-usan ukon sadsaran nga kamatuoran: isa ka masangkad kag sadsaran nga kasuguan, doktrina, ukon pagpati diin ang iban nga mga kasuguan kag mga doktrina ginpasad ukon ginkuha.” (Webster’s Third New International Dictionary) Ang mahalungon nga pagtuon sa Biblia nagapakita nga ang aton langitnon nga Amay nagaaman sing sadsaran nga mga panuytoy nga nagalakip sa nagkalainlain nga mga kahimtangan kag aspekto sang kabuhi. Ginahimo niya ini para sa aton walay katapusan nga kaayuhan. Suno ini sa ginsulat sang maalam nga si Hari Solomon: “Pamatii, anak ko, kag batuna ang akon mga pinamulong. Nian ang mga tuig sang imo kabuhi magadamo. Tudluan ko ikaw sang dalan sang kaalam; palakton ko ikaw sa mga banas sang pagkatadlong.” (Hulubaton 4:​10, 11) Ang sadsaran nga mga prinsipio nga gin-aman ni Jehova may kahilabtanan sa aton kaangtanan sa iya kag sa aton isigkatawo, sa aton pagsimba, kag sa aton matag-adlaw nga pagkabuhi. (Salmo 1:1) Binagbinagon naton ang pila sining sadsaran nga mga prinsipio.

5. Maghatag sing pila ka halimbawa sang sadsaran nga mga prinsipio.

5 Tuhoy sa aton kaangtanan kay Jehova, si Jesus nagsiling: “Higugmaa si Jehova nga imo Dios sa bug-os mo nga tagipusuon kag sa bug-os mo nga kalag kag sa bug-os mo nga hunahuna.” (Mateo 22:37) Dugang pa, naghatag ang Dios sing mga prinsipio nga nagadalahig sang aton mga pagpakig-angot sa isigkatawo, subong sang Bulawanon nga Pagsulundan: “Busa, ang tanan nga butang nga luyag ninyo nga himuon sang mga tawo sa inyo, dapat man ninyo himuon sa ila.” (Mateo 7:12; Galacia 6:10; Tito 3:2) Kon tuhoy sa pagsimba, ginalaygayan kita: “Binagbinagon naton ang isa kag isa agod pukawon sa gugma kag sa maayong mga buhat, nga wala ginapabay-an ang aton pagtilipon.” (Hebreo 10:​24, 25) Kon tuhoy sa aton matag-adlaw nga pagkabuhi, si apostol Pablo nagsiling: “Bisan nagakaon kamo ukon nagainom ukon bisan ano ang inyo ginahimo, himua ang tanan nga butang sa kahimayaan sang Dios.” (1 Corinto 10:31) May madamo pa nga iban nga prinsipio sa Pulong sang Dios.

6. Paano mapatuhay ang mga prinsipio sa mga kasuguan?

6 Ang mga prinsipio buhi kag importante nga mga kamatuoran, kag ang maalam nga mga Cristiano nagatuon nga higugmaon ini. Gin-inspirar ni Jehova si Solomon sa pagsulat: “Talupangda ang akon mga pulong. Ilingig ang imo igdulungog sa akon mga pinamulong. Kabay nga indi ini magpahilayo gikan sa imo mga mata. Tipigi ini sa tunga sang imo tagipusuon. Kay kabuhi ini sa mga makakita sa sini kag ikaayo sa tanan nila nga unod.” (Hulubaton 4:20-22) Ano ang kinatuhayan sang mga prinsipio sa mga kasuguan? Ang mga prinsipio amo ang ginabasihan sang mga kasuguan. Ang mga pagsulundan, nga sa masami espesipiko, mahimo nga maaplikar sa pila ka tion ukon kahimtangan, apang ang mga prinsipio maaplikar sa bisan ano nga tion. (Salmo 119:111) Ang mga prinsipio sang Dios wala nagadaan ukon nagakadula. Matuod ang ginsiling sang inspirado nga mga pinamulong ni manalagna Isaias: “Ang berde nga hilamon nalaya, ang bulak nalayong; apang tuhoy sa pulong sang aton Dios, magapadayon ini tubtob sa walay latid nga tion.”​—⁠Isaias 40:8.

Maghunahuna kag Manghikot Suno sa mga Prinsipio

7. Paano kita ginapalig-on sang Pulong sang Dios nga maghunahuna kag manghikot pasad sa mga prinsipio?

7 Pirme kita ginapalig-on sang “pulong sang aton Dios” nga maghunahuna kag manghikot suno sa mga prinsipio. Sang ginpangabay si Jesus nga sumaryuhon ang Kasuguan, naghimo sia sing duha ka malip-ot nga dinalan, ang isa nagapadaku sang gugma kay Jehova, ang isa pa sang gugma sa isigkatawo. (Mateo 22:37-40) Sa paghimo sini, ginkutlo ni Jesus ang bahin sang una nga malip-ot nga sumaryo sang sadsaran nga mga prinsipio sang Mosaikong Kasuguan, nga nasulat sa Deuteronomio  6:​4, 5: “Si Jehova nga aton Dios isa lamang nga Jehova. Kag dapat mo higugmaon si Jehova nga imo Dios sa bug-os mong tagipusuon kag sa bug-os mong kalag kag sa bug-os mong kusog.” Maathag nga ginahunahuna man ni Jesus ang sugo sang Dios sa Levitico 19:18. Sa isa ka maathag, malip-ot kag makapahulag nga pagtapos sa tulun-an sang Manugwali, ang mga pinamulong ni Hari Solomon nagsumaryo sang mga kasuguan sang Dios: “Ang katapusan sang butang, sang nabatian na ang tanan, amo: Kahadluki ang matuod nga Dios kag tumana ang iya mga sugo. Kay amo ini ang bug-os nga katungdanan sang tawo. Kay ang matuod nga Dios mismo magadala sang tagsa ka sahi sang binuhatan sa hukmanan may kaangtanan sa butang nga natago, kon bala ini maayo ukon malain.”​—⁠Manugwali 12:​13, 14; Miqueas 6:8.

8. Ngaa ang bug-os nga paghangop sa sadsaran nga mga prinsipio sa Biblia isa ka proteksion?

8 Ang bug-os nga paghangop sa sining sadsaran nga mga prinsipio makabulig sa aton nga mahangpan kag maaplikar ang mas espesipiko nga mga panuytoy. Dugang pa, kon indi naton mahangpan sing maayo kag mabaton ang sadsaran nga mga prinsipio, indi kita makadesisyon sing maalamon kag madali maghuyang ang aton pagtuo. (Efeso 4:14) Kon ipatudok naton ini nga mga prinsipio sa aton hunahuna kag tagipusuon, madali naton ini magamit sa pagdesisyon. Kon iaplikar naton ini nga may paghangop, nagaresulta ini sa kadalag-an.​—⁠Josue 1:⁠8; Hulubaton 4:1-9.

9. Ngaa indi pirme mahapos hangpon kag iaplikar ang mga prinsipio sa Biblia?

9 Ang paghantop kag pag-aplikar sang mga prinsipio sa Biblia indi subong kahapos sa pagtuman sa mga kasuguan. Subong di-himpit nga tawo mahimo magalikaw kita sa pagpanikasog nga mangatarungan pasad sa mga prinsipio. Mahimo mas luyag naton ang isa ka kasuguan kon nagahimo kita sing desisyon ukon nagaatubang sang problema. Kon kaisa mahimo kita mangayo sang panuytoy gikan sa isa ka hamtong nga Cristiano​—⁠ayhan isa ka gulang sa kongregasyon​—⁠nagapaabot nga makabaton sing isa ka espesipiko nga kasuguan nga naaplikar sa aton kahimtangan. Apang ang Biblia ukon ang pasad sa Biblia nga mga publikasyon mahimo indi maghatag sing espesipiko nga kasuguan, kag bisan pa ginhatagan kita sini, mahimo nga indi ini maaplikar sa tanan nga tion kag sa tanan nga kahimtangan. Mahimo madumduman mo nga ang isa ka tawo namangkot kay Jesus: “Manunudlo, silinga ang akon utod nga bahinon namon ang palanublion.” Sa baylo nga maghatag sing isa ka kasuguan agod malubad ang pinuyas sa ulot sang mag-utod, ginhatagan sia ni Jesus sing mas masangkad nga prinsipio: “Huptan ninyo nga nagamuklat ang inyo mga mata kag mag-andam batok sa tanan nga sahi sang pagkamahamkunon.” Sa amo naghatag si Jesus sing isa ka panuytoy nga mapuslanon sadto kag tubtob karon.​—⁠Lucas 12:13-15.

10. Paano ginapakita sang aton paggawi pasad sa mga prinsipio ang aton motibo?

10 Ayhan nakakita ka na sing mga tawo nga nagapaganot sa pagtuman sa mga kasuguan bangod sa kahadlok nga masilutan. Ang pagtahod sa mga prinsipio nagadula sini nga panimuot. Ang mga prinsipio mismo nagapahulag sa mga tawo nga manghikot sing tinagipusuon. Ang matuod, kalabanan sang mga prinsipio wala nagalakip sing insigida nga silot sa wala nagasunod sini. Nagahatag ini sing kahigayunan sa aton nga mapakita kon ngaa ginatuman naton si Jehova kag kon ano ang aton motibo. May halimbawa kita sa pagpangindi ni Jose sa imoral nga pagsulay sang asawa ni Potifar. Bisan pa wala sing nasulat nga kasuguan  si Jehova batok sa pagpakighilahi kag wala sing ginhatag nga silot ang Dios sa pagpakigrelasyon sa asawa sang iban, nahibaluan ni Jose ang mga prinsipio tuhoy sa katutom sa kahimusan sang Dios sa pag-asawahay. (Genesis 2:24; 12:18-20) Makita naton sa iya reaksion nga ining mga prinsipio nakaapekto gid sa iya: “Paano ako makahimo sining daku nga kalainan kag magpakasala batok sa Dios?”​—⁠Genesis 39:9.

11. Sa anong mga bahin nga luyag sang mga Cristiano nga matuytuyan sang mga prinsipio ni Jehova?

11 Sa karon, luyag sang mga Cristiano nga matuytuyan sang mga prinsipio ni Jehova kon tuhoy sa personal nga mga butang, subong sang pagpili sing mga kaupod, kalingawan, musika, kag balasahon. (1 Corinto15:33; Filipos 4:8) Samtang nagadugang ang aton ihibalo, paghangop, kag apresasyon kay Jehova kag sa iya mga talaksan, ang aton konsiensia kag ang aton moral nga igbalatyag magabulig sa aton nga maaplikar ang mga prinsipio sang Dios sa bisan ano nga mga kahimtangan nga aton maatubang, bisan sa pribado katama nga mga butang. Bangod natuytuyan sang mga prinsipio sa Biblia, wala kita nagapangita sang mga diperensia agod makalusot sa kasuguan sang Dios; ni nagailog sa mga luyag maghibalo kon tubtob diin ang ila mahimo nga indi malapas ang isa ka kasuguan. Nahibaluan naton nga ini nga panghunahuna makapalain kag makahalalit.​—⁠Santiago 1:22-25.

12. Ano ang yabi agod matuytuyan sang mga prinsipio sang Dios?

12 Nahibaluan sang hamtong nga mga Cristiano nga ang yabi sa pagsunod sa mga prinsipio sang Dios amo ang handum nga mahibaluan kon ano ang ginabatyag ni Jehova tuhoy sa isa ka butang. “O kamo nga nagahigugma kay Jehova,” laygay sang salmista, “dumti ang malaut.” (Salmo 97:10) Nagalista sang pila ka butang nga ginasiling sang Dios nga malaut, ang Hulubaton 6:16-19 nagasiling: “May anom ka butang nga ginadumtan ni Jehova; huo, pito ka butang ang kangil-aran sa iya kalag: palabilabihon nga mga mata, butigon nga dila, kag mga kamot nga nagapaagay sing dugo nga wala sing sala, tagipusuon nga nagapahito sing mahaliton nga mga tinutuyo, mga tiil nga nagadali sa pagdalagan padulong sa kalainan, butigon nga saksi nga nagasugid sing kabutigan, kag bisan sin-o nga nagasab-ug sing mga kasuayon sa tunga sang mga kauturan.” Kon ang nagatuytoy sa aton kabuhi amo ang handum nga mahibaluan kon ano ang ginabatyag ni Jehova sa sining sadsaran nga mga butang, ang pagkabuhi suno sa mga prinsipio mangin dalayon.​—⁠Jeremias 22:16.

Kinahanglan ang Maayo nga Motibo

13. Ano nga sahi sang panghunahuna ang ginpadaku ni Jesus sa iya Sermon sa Bukid?

13 Ang paghibalo kag pag-aplikar sa mga prinsipio nagaamlig man sa aton gikan sa siod sang walay pulos kag pormalistiko nga pagsimba. May kinatuhayan sa ulot sang pagsunod sa mga prinsipio kag sang estrikto nga pagsunod sa mga kasuguan. Maathag nga ginpakita ini ni Jesus sa Sermon sa Bukid. (Mateo 5:17-48) Dumduma nga ang mga tagpalamati ni Jesus mga Judiyo, busa ang ila paggawi dapat napasad sa Mosaikong Kasuguan. Apang ang matuod may tiko sila nga pagtamod sa Kasuguan. Ginpadaku nila ang estrikto nga pagtuman sa mga detalye sang Kasuguan bisan pa ang isa magapanghikot supak sa matuod nga kahulugan sini. Kag ginpadaku nila ang ila mga tradisyon labaw sa mga panudlo sang Dios. (Mateo 12:9-12; 15:1-9) Bilang resulta, ang mga tawo sa kabilugan wala matudluan sa paghunahuna pasad sa mga prinsipio.

14. Paano ginbuligan ni Jesus ang iya mga tagpalamati sa paghunahuna pasad sa mga prinsipio?

 14 Sa kabaliskaran, ginlakip ni Jesus sa Sermon sa Bukid ang mga prinsipio sa lima ka bahin sang moralidad: kaakig, pag-asawahay kag diborsio, mga saad, pagtimalos, kag gugma kag dumot. Sa kada kaso, ginpakita ni Jesus ang mga benepisyo sa pagsunod sa isa ka prinsipio. Busa ginbayaw ni Jesus ang talaksan sa moral para sa iya mga sumulunod. Halimbawa, tuhoy sa pagpakighilahi, naghatag sia sing isa ka prinsipio nga nagaamlig indi lamang sa aton mga buhat kundi sa aton man mga panghunahuna kag mga handum: “Ang tagsatagsa nga padayon nga nagatan-aw sa isa ka babayi nga may daku nga pagkaibog sa iya nakahimo na sa iya sing panghilahi sa iya tagipusuon.”​—⁠Mateo 5:28.

15. Paano naton malikawan ang huyog nga mangin estrikto katama?

15 Ini nga halimbawa nagailustrar nga indi gid naton pagkalimtan ang katuyuan kag kahulugan sang mga prinsipio ni Jehova. Indi gid naton dapat tinguhaan nga matigayon ang kahamuot sang Dios paagi sa pakitakita lamang nga paggawi. Ginbuyagyag ni Jesus ining sayop nga panimuot paagi sa pagtudlo tuhoy sa kaluoy kag gugma sang Dios. (Mateo 12:⁠7; Lucas 6:1-11) Nagasunod sa mga prinsipio sang Biblia, likawan naton nga magkabuhi (ukon suguon ang iban nga magkabuhi) suno sa detalyado kag estrikto nga mga pagsulundan nga wala sa mga panudlo sang Biblia. Labi naton nga ginakabalak-an ang mga prinsipio sang gugma kag pagtuman sa Dios sangsa pakitakita nga pagsimba.​—⁠Lucas 11:42.

Makalilipay nga mga Resulta

16. Maghatag sing mga halimbawa sang mga prinsipio sa likod sang pila ka kasuguan sa Biblia.

16 Samtang ginatinguhaan naton nga tumanon si Jehova, importante nga mahibaluan naton nga ang iya mga kasuguan napasad sa sadsaran nga mga prinsipio. Halimbawa, dapat likawan sang mga Cristiano ang idolatriya, seksuwal nga imoralidad, kag sayop nga paggamit sang dugo. (Binuhatan 15:​28, 29) Ano ang basihan sang panindugan sang isa ka Cristiano sa sini nga mga hulusayon? Ang Dios nagakadapat sang aton eksklusibo nga debosyon; dapat mangin matutom kita sa aton tiayon; kag si Jehova amo ang Manughatag-Kabuhi. (Genesis 2:24; Exodo 20:⁠5; Salmo 36:9) Ang paghangop sa sining sadsaran nga mga prinsipio nagapahapos sa pagbaton kag pagsunod sang mga kasuguan nga naangot sa sini.

17. Ano ang maayo nga mga resulta sang paghantop kag pag-aplikar sa mga prinsipio sang Biblia?

17 Samtang ginahantop naton ang sadsaran nga mga prinsipio kag ginaaplikar ini, mahisayran naton nga para ini sa aton kaayuhan. Ang espirituwal nga mga pagpakamaayo nga natigayon sang katawhan sang Dios masami nga ginaupdan sang aktuwal nga mga benepisyo. Halimbawa, ang mga wala nagapanigarilyo, ang mga nagakabuhi sing matarong, kag ang mga nagatahod sa pagkasagrado sang dugo nakalikaw nga mabiktima sang pila ka balatian. Sing kaanggid, ang pagkabuhi suno sa kamatuoran nga aton natun-an sa Biblia mahimo maghatag sing kaayuhan sa aton sa pinansial, sa pagpakig-angot sa katilingban, ukon sa pamilya. Ining mga benepisyo nagapamatuod sang balor sang mga talaksan ni Jehova, nga ini praktikal gid. Apang ang pagtigayon sining praktikal nga mga bentaha indi mismo ang panguna nga rason sa pag-aplikar sa mga prinsipio sang Dios. Ang matuod nga mga Cristiano nagatuman kay Jehova bangod ginahigugma nila sia, bangod nagakadapat sia simbahon, kag bangod amo ini ang husto nga butang nga himuon.​—⁠Bugna 4:11.

18. Kon luyag naton nga mangin madinalag-on nga mga Cristiano, ano dapat ang nagatuytoy sang aton kabuhi?

18 Ang aton pagpatuytoy sa mga prinsipio sang Biblia nagadul-ong sa maayo gid nga pagkabuhi, nga mahimo magaganyat man sa iban sa dalanon sang Dios. Apang ang labing importante, ang aton dalanon sang pagkabuhi nagapadungog kay Jehova. Nahibaluan naton nga si Jehova isa ka mahigugmaon gid nga Dios nga luyag sang labing maayo para sa aton. Kon nagadesisyon kita pasad sa mga prinsipio sang Biblia kag nakita nga ginapakamaayo kita ni Jehova, magasuod pa gid kita sa iya. Huo, mapalambo pa naton ang isa ka mahigugmaon nga kaangtanan sa aton langitnon nga Amay.

Madumduman Mo Bala?

• Ano ang isa ka prinsipio?

• Paano mapatuhay ang mga prinsipio gikan sa mga kasuguan?

• Ngaa mapuslanon para sa aton nga maghunahuna kag manghikot pasad sa mga prinsipio?

[Mga Pamangkot sa Pagtinuon]

[Kahon sa pahina 20]

Si Wilson, isa ka Cristiano nga taga-Ghana, ginpahibalo nga pahalinon sia sa trabaho sa sulod sang pila ka adlaw. Sa katapusan nga adlaw sa iya trabaho, gin-asayn sia nga maghugas sang pribado nga salakyan sang direktor sang kompanya. Sang nakita ni Wilson ang mga kuwarta sa salakyan, ginsilingan sia sang iya superyor nga ginpadala sang Dios ang kuwarta bangod pahalinon na sia sina nga adlaw. Apang bangod nagasunod sa mga prinsipio sang Biblia sa pagkabunayag, gin-uli ni Wilson ang kuwarta sa direktor. Nakibot kag nagdayaw, wala lamang gintanyagan gilayon sang direktor si Wilson sing permanente nga trabaho kundi ginpataasan pa ang iya ranggo subong katapo sang talapuanan sang kompanya.​—⁠Efeso 4:28.

[Kahon sa pahina 21]

Si Rukia, isa ka babayi nga sesentahon ang edad kag taga-Albania. Bangod sang di-paghangpanay sa pamilya, wala niya ginabugno ang iya magulang nga lalaki sa sulod sang 17 ka tuig. Nagtuon sia sing Biblia sa mga Saksi ni Jehova kag natun-an niya nga ang matuod nga mga Cristiano dapat makighidait sa iban, nga wala nagahupot sing aligutgot. Nangamuyo sia sa bug-os nga gab-i, kag nagakubakuba ang dughan, nagkadto sia sa balay sang iya magulang nga lalaki. Ginbuksan sang iya hinablos ang ganhaan. Nakibot, ginpamangkot niya si Rukia: “Sin-o ang napatay? Ano ang imo ginahimo diri?” Nangabay si Rukia nga makigkita sa iya magulang. Ginpaathag niya sing matawhay nga ang natun-an niya tuhoy sa mga prinsipio sa Biblia kag tuhoy kay Jehova amo ang nagpahulag sa iya nga makighidait sa iya magulang. Pagkatapos sang hinibiay kag hinaksanay, ginsaulog nila ining espesyal nga pag-uliay!​—⁠Roma 12:​17, 18.

 [Retrato sa pahina 23]

Mateo 5:​27, 28

[Retrato sa pahina 23]

Mateo 5:3

[Retrato sa pahina 23]

Mateo 5:24

[Retrato sa pahina 23]

“Sang nakita niya ang mga kadam-an nagtaklad sia sa bukid; kag sang nakalingkod na sia nagpalapit sa iya ang iya mga alagad; kag gintikab niya ang iya baba kag nagsugod sa pagtudlo sa ila.”—MATEO 5:​1, 2