Accessibility setting

Magpili sing lenguahe

Magdiretso sa segundaryo nga menu

Magdiretso sa listahan sang kaundan

Magdiretso sa kaundan

Mga Saksi ni Jehova

Hiligaynon

MAGMATA! OKTUBRE 2012

Makahaladlok nga mga Balita kag ang Inyo Kabataan

Makahaladlok nga mga Balita kag ang Inyo Kabataan

“Ang akon 11-anyos nga bata nga babayi indi luyag magtan-aw sing balita. Pirme niya ginadamgo ang iya makita. Isa ka bes, nakita niya sa balita nga ginpugutan sang isa ka tawo ang isa ka miembro sang iya pamilya. Sina nga gab-i, nagdamgo sia nga ginapugutan man sia.”—Quinn

“Nakita sa balita sang akon hinablos nga babayi nga anom ka tuig ang edad ang buhawi nga natabo sa isa ka lugar sa amon pungsod. Pila gid ka semana nga ginakulbaan sia. Ginatawgan niya ako sa telepono, kay abi niya may buhawi nga maabot kag mapatay gid sia.”—Paige

GINAHADLUKAN bala ang inyo bata sa mga balita? Suno sa isa ka surbe, mga 40 porsiento sang mga ginikanan ang nagsiling nga hinadlukan ang ila kabataan sa nakita nila sa balita. Bangod sini, ginakulbaan ang kabataan nga basi matabo man ini sa ila ukon sa ila mga hinigugma.

Ngaa? Ang isa ka rason amo nga ang paghangop sang bata sa balita lain sa paghangop sang adulto. Halimbawa, pagdumdom sang mga bata, ang trahedya nga sulitsulit nga ginabalita sulitsulit man nga nagakatabo.

Ang isa pa ka rason amo nga ang makahaladlok nga mga balita adlaw-adlaw may malain nga epekto sa pagtamod sang bata sa kalibutan. Matuod, nagakabuhi kita sa “makahalanguyos nga mga tion nga mabudlay atubangon.” (2 Timoteo 3:1) Pero kon pirme makita sang mga bata ang makahaladlok nga mga balita, makulbaan gid sila nga daw indi na sila makahibalo kon ano ang himuon. “Pagdumdom sang mga bata nga pirme nagatan-aw sing balita sa TV, sobra gid kadamo sang krimen gani nagapensar sila nga ang kalibutan mas makatalagam sangsa matuod nga  kahimtangan sini,” siling sang Kaiser Family Foundation.

Kon ginahadlukan ang inyo bata sa makahaladlok nga mga balita, ano ang inyo mahimo? Ari ang pila ka panugda.

Amligi sila.

Depende sa edad, pagkahamtong, kag emosyon sang inyo kabataan, kontrola ang kadamuon sang ila ginatan-aw nga balita. Pero sa panahon naton subong nga mahapos lang makakuha sing impormasyon, indi ignorante ang mga bata sa mga nagakatabo karon. Mahimo nga mas madamo ang nakita kag nabatian nga balita sang mga bata sangsa ginahunahuna mo. Gani, mangin alisto sa mga tanda nga nagapakita nga ginakulbaan ang inyo bata.

Tudlui sila.

Samtang nagadaku ang inyo kabataan, updi sila sa pagtan-aw sing balita. Magamit ninyo ang mga balita subong oportunidad sa pagtudlo sa ila. Ipadaku ang maayo nga bahin sang balita, subong halimbawa sang pagbulig sa mga biktima sang mga kalamidad.

Pasaliga sila.

Kon makahaladlok ang balita, pamangkuta ang inyo bata kon ano ang iya masiling sa natabo agod mahibaluan mo kon ano ang iya ginabatyag. “Ginapaathag namon sang akon asawa sa amon anak nga si Nathaniel ang iya nakita sa balita, kag kon ano ang amon ginhimo agod indi matabo sa amon ang iya nakita,” siling sang isa ka amay nga si Michael. “Isa ka bes, sang makita ni Nathaniel sa balita ang isa ka balay nga nagakasunog, hinadlukan sia nga basi masunog man ang amon balay. Agod indi sia mahadlukan, ginpakita namon sa iya ang tanan nga smoke alarm sa sulod sang amon balay. Nahibaluan na niya kon diin ini makita sa balay kag kon ngaa kinahanglan ini. Nakabulig ini sa iya agod indi sia mahadlukan.”

 Mangin balanse sa inyo pagtamod.

Naobserbahan sang mga researcher nga kon mahapos madumduman sang isa ka tawo ang isa ka butang nga natabo, ginahunahuna niya nga matabo man ini sa iya. Halimbawa, kon mabatian mo nga ginkidnap ang isa ka bata, magahinakop ka man nga daku gid ang peligro nga makidnap man ang imo bata. Siempre, maayo nga mahibaluan mo ang mga katalagman. Pero nagasiling ang mga eksperto nga ang mga balita makapahadlok sa aton sa mga butang nga mahimo gid indi matabo sa aton.—Hulubaton 22:3, 13.

Kon indi balanse ang pagtamod sang mga ginikanan sa mga balita, mahimo gid nga mangin sobra ang kahadlok nila kag amo man ang ila kabataan. Halimbawa, sang 2005 nadula ang 11-anyos nga bata nga lalaki sa bukid sang Utah sa Estados Unidos. Ginkadtuan sia sang mga rescuer, pero apat ka adlaw nga nanago sia sa ila bangod nahadlok gid sia sa mga kidnaper. Sang makita sia sang ulihi sang mga rescuer, maluya na sia. Bisan pa nga 1 lang sa 350,000 ka bata ang posible nga makidnap, bangod sang kahadlok sang bata, mas ginpili niya nga magutman sangsa magbaton sing bulig.

“Ang mga kabataan nga nagaedad 3-7 ka tuig nahadlok sa mga balita parte sa mga kalamidad kag mga aksidente, pero ang mga kabataan nga nagaedad 8-12 ka tuig nahadlok sa mga balita parte sa krimen kag pagpamintas.”—Kaiser Family Foundation

Ang leksion? Siguraduha nga balanse ang inyo pagtamod sang inyo mga bata sa mga balita. Ang matuod, ang kalabanan nga kalamidad ginabalita bangod talagsa lang ini nagakatabo, indi bangod kinaandan ini.

Makahaladlok ang krimen, pagpamintas, kag mga kalamidad nga nagakatabo karon. Pero kon amligan, tudluan, pasaligon, kag buligan mo ang imo mga bata nga mangin balanse ang ila pagtamod sa mga balita, mabuligan sila kon paano atubangon ang makahaladlok nga mga balita.