OK Lang Bala Mangdaya Para Magtaas ang Imo Grado?

ESTUDYANTE ka bala? Kon amo, mahimo may kilala ka nga nagapangopya ukon nagapangodigo para magtaas ang grado. Lapnag gid ini nga problema. Sang 2008, ginsurbe sang Josephson Institute ang halos 30,000 ka estudyante sa hayskul sa Estados Unidos, kag 64 porsiento ang nag-ako nga nangdaya sila sa ila eksam sina nga tuig. Pero ginabulubanta sang iban nga ang matuod nga kadamuon mas mataas pa—sobra sa 75 porsiento.

Sa Europa ang pagpangopya isa gid ka daku nga problema, ilabi na gid ang plagiarism. “Ginaproblemahan gid subong ang mga Website nga nagabaligya sang mga essay para sa mga estudyante, theses para sa mga naga-masteral, kag dissertation para sa mga naga-doctoral,” siling sang artikulo nga ginbalhag sa electronic journal nga Digithum.

Ngaa nangin problema gid ang pagpangdaya? May benepisyo gid bala ini? Masiling bala gihapon nga “honesty is the best policy” bisan pa magnubo ang imo grado?

Ngaa Lapnag Na Gid?

Pagkadula sang prinsipio. “Suno sa madamo nga edukador nagalapnag ang pagpangdaya bangod ang mga tawo maiyaiyahon kag wala na sing prinsipio,” siling sang American School Board Journal. Ang isa ka estudyante nga nalakip sa klase sang mga top student sa hayskul nagsiling: “Tanan kami . . . nagapangopya ukon nagapangodigo; dapat mataas ang amon grado para makasulod kami sa maayo nga mga eskwelahan. Indi man kami malain nga mga estudyante; mabuot kami nga mga tawo . . . Pero kinahanglan namon makasulod sa maayo nga mga unibersidad.” Ginasuportahan man ini sang pila ka ginikanan. Gusto gid nila nga “magmadinalag-on” ang ila bata, gani ginapasugtan ukon ginapabay-an nila sila nga mangdaya. Bangod sini, nagakadulaan sing prinsipio ang mga bata.

 Nagakapilitan. Suno kay Donald McCabe, founder sang International Center for Academic Integrity, ang mga estudyante nga nagapangdaya nagapati nga kon bunayag sila maunahan sila sang mga nagapangdaya nga wala nagakadakpan.

Ginapahapos sang teknolohiya. Bangod sa moderno nga teknolohiya, mas mahapos sa mga estudyante nga mangopya. Maka-download sila sa Internet sang mga term paper kag mga sabat sa ila asaynment kag mapanagtag ini sa iban. Sa masami, diutay lang ang nagakadakpan gani wala nahadlok ang iban nga himuon man ini.

Malain nga impluwensia. Ang pagpangdaya nangin ordinaryo na lang sa mga adulto—sa dalagku nga mga korporasyon, sa pulitika, sports, kag bisan gani sa puluy-an diin ginadayaan sang mga ginikanan ang ila insurance kag balayran sa buhis. “Kon ang mga ara sa awtoridad ukon ang mga tawo nga ginatahod mo nagapangdaya,” siling ni David Callahan, nga awtor sang The Cheating Culture, “sa banta ko ginapahangop sini sa mga pamatan-on nga OK lang ang pagpangopya kag pagpangodigo.” Pero matuod bala ini? Husto bala ang pagpangdaya kon ang motibo amo ang pagtaas sang grado?

Ngaa Indi Ka Dapat Mangdaya?

Pamangkuta ang imo kaugalingon, ‘Ngaa nagaeskwela ako?’ Indi bala para makatuon ka kon paano atubangon ang mga responsibilidad sa kabuhi, pareho sang pagbinagbinag kag pagsolbar sang mga problema sa ulubrahan? Mahimo indi matun-an sang mga estudyante nga pirme nagapangopya kag nagapangodigo ining importante nga mga ikasarang. Gani, ang mga tawo nga naanad na sa pagpangdaya nagatabon lang sang ila mga kakulangan kag nagabuhin ini sang ila kahigayunan nga magmadinalag-on sa ulihi.

Dugang pa, “ang mga tawo nga nagapahapos lang sang bata pa sila—pareho sang pagpangopya  ukon pagpangodigo pirme sa eskwelahan—mahimo amo gihapon ang batasan kon mag-obra na sila,” siling ni Callahan. Pareho sila sa peke nga bayo ukon relo nga daw tunay kon tulukon pero indi gali.

Siempre, ang mga nagapangopya kag nagapangodigo posible gid nga madakpan kag masilutan. Ang pinakamanubo sini amo ang kahuy-anan. Pero mahimo man sila pahalinon sa eskwelahan ukon padapatan sang mas mabug-at nga disiplina. Ang Biblia nagpaandam: “Kon ano ang ginasab-ug sang tawo, ini man ang iya anihon.” (Galacia 6:7) Pero, ang kahadlok nga madakpan indi amo dapat ang panguna nga rason kon ngaa dapat mangin bunayag. May mas importante pa nga rason.

Pagkabunayag—Importante Para Magmadinalag-on

Ang maalamon nga mga pamatan-on nagatinguha nga makatuon sang mga kinaiya nga magamit nila indi lamang sa eksam kundi sa bug-os nila nga kabuhi. Gani, nagatuon gid sila sing maayo samtang nagaeskwela kag nagatinguha nga mapauswag ang mga batasan nga nagaresulta sa pagrespeto sa kaugalingon. Bangod sini, madali sila mabaton sa obra kag matigayon nila ang dayon nga kalipay.

Ini nga mga batasan ginatudlo sang Biblia, kag ang mga nagasunod sa sini ginapakamaayo gid. Subong sang ginasiling sa 2 Timoteo 3:16, 17, “nasangkapan [sila] sing bug-os para sa tagsa ka maayong buhat.” Ang tin-edyer nga si Jorge nagsiling: “Ang akon mga klasmeyt nagapangopya kay gusto nila magpahapos kag magtaas ang ila grado. Pero gusto ko nga malipay ang Dios sa akon. Sa Hulubaton 14:2, ang Biblia nagsiling nga ang ‘nagalakat sa iya pagkatadlong nagakahadluk sa GINOO, apang ang balingag sa iya mga dalanon nagatamay sa iya.’ Nahibaluan ko nga wala kita sing matago sa Dios. Gani wala ako nagapangopya, kag wala ko man ginapakopya ang iban.”

Ang mga estudyante nga nagasunod sa mga prinsipio sang Biblia mahimo indi pirme amo ang nagapanguna sa klase. Pero sila ang pinakamaalam, kay nagatukod sila sang mabakod nga pundasyon para mangin madinalag-on sing dayon ang ila kabuhi. (Salmo 1:1-3; Mateo 7:24, 25) Dugang pa, mapahalipay nila ang Manunuga kag buligan Niya sila.

[Kahon/Retrato sa pahina 28]

MGA PRINSIPIO NGA DAPAT DUMDUMON

● “Ang mga pulong nga matuod nagapadayon hasta san-o, pero ang mga pulong nga binutig indi magdugay.”—Hulubaton 12:19, APD.

● “Ang tawo nga matutum mabuganaan sing pagpakamaayo.”—Hulubaton 28:20.

● “Ang Dios magadala sang tagsa ka binuhatan sa hukmanan, pati sang tagsa ka butang nga natago, kon ini maayo ukon ini malaut.”—Manugwali 12:14.

● “Luyag namon maggawi sing bunayag sa tanan nga butang.”—Hebreo 13:18.

[Retrato sa pahina 26, 27]

Bangod sa moderno nga teknolohiya, mas mahapos sa mga estudyante nga mangopya ukon mangodigo

[Retrato sa pahina 28]

Ang mga estudyante nga nagapangdaya pareho sa peke nga relo nga maayo lang kon tan-awon