Kon Ngaa Ginduaw Namon ang Christmas Island

SUNO SA MANUNULAT SANG MAGMATA! SA FIJI

ANG isla sang Kiritimati (ginamitlang sing Ki-ris-masʹ, ukon Christmas) amo ang labing daku sa 33 ka isla nga nagahuman sang pungsod sang Kiribati sa Pacific Ocean. * Ang kalaparon sini mga 388 kilometros kuadrados, kag pareho ini kadaku sa 32 pa ka isla sang Kiribati kon tingbon. Mga 5,000 ang pumuluyo sang Christmas Island, samtang mga 92,000 ang kabilugan nga pumuluyo sa Kiribati.

Ang Christmas Island isa ka sahi sang isla sang korales nga may linaw sa tunga (coral atoll). Isa lang sa mga isla sa Kiribati ang indi subong sini. Ang Christmas Island indi lamang ang labing daku nga isla sa Kiribati kundi sa bug-os pa nga kalibutan kon amo sini nga sahi sang isla ang pagahambalan.

Talalupangdon man ang Christmas Island bangod pinakamalapit ini sa dulunan nga ginkasugtan sang mga pungsod nga amo ang basehan sang pagsugod sang bag-o nga adlaw (international dateline). Ang mga pumuluyo diri amo ang una nga makaeksperiensia sang bag-o nga adlaw, bag-ong tuig, kag iban pa nga mga selebrasyon, subong sang kamatayon ni Jesucristo. *

Dugang pa, ining malaka lang ginakadtuan nga isla amo ang labing importante nga buluaran sang mga pispis sa Pasipiko. Sining karon lang 25 milyones kuno ka sooty tern ang pirme nagapugad diri.

Nahibaluan Na ang Sekreto sang mga Pispis

Sang ang manuglagulad nga si Captain James Cook nagdungka diri sang 1777 isa ka adlaw antes sang Krismas, wala pa ini ginapuy-an sang tawo. Ginhingadlan ini ni Cook nga Christmas Island. * Sa sulod sang mga tinuig, mga pispis lamang ang nakahibalo sang ginahamtangan sini nga isla.

Sa isa namon ka pagduaw, ginlibot kami sang isa ka nagabantay sa Wildlife conservation Unit. Kag makawiwili gid ini. Samtang ginagiyahan  kami sang manugbantay pakadto sa baybay, ginsugata kami sang matahom nga bukay nga mga tern nga daw nagapangusisa sa amon. Nagalupadlupad nga daw nagapakighampang sa amon, ginabantayan nila ang tagsa namon ka giho.

Sa unhan nayon sang baybayon amo ang pulugaran sang panong sang mga sooty tern. Linibolibo sining mga pispis ang nagakadto sa Christmas Island agod mangitlog. Kon mag-abot ini nga mga pispis, nagapanong sila nga nagasinumbali lupad sa palibot sang ila buluaran samtang nagahuni. Ginahimo nila ini adlaw kag gab-i sa sulod sang pila ka semana tubtob mag-alabot na ang tanan nga pispis, kag nian magaluob na ini sa duta agod mangitlog.

Ang boto sang mga sooty tern nagasugod sa paglagulad sa kadagatan kon magtatlo na ini ka bulan. Mga lima tubtob pito ka tuig pa antes ini magbalik sa baybayon agod mangitlog. Sa sulod sining mga tinuig, halos nagalupad ini pirme, kay ang bulbol sini nagakatuhop kon magdugay ini sa tubig.

Makita namon ang mga black noddy sa ila mga pugad upod sa ila mga piso kag itlog. Apang tuhay gid ang puti nga mga tern kay wala ini nagahimo sing pugad. Sa mga sanga sang kahoy lang sila nagapangitlog. Maayo lang kay mabakod ang mga tiil kag mga kuko sang ila mga boto amo nga makakapyot ini sa mga sanga. Nanamian gid kami sa sining mga boto nga nagakapyot sa mga sanga. Ang mga ginikanan sini matahom man nga mga pispis nga bukay kaayo apang itom ang tuktok.

Samtang nagalibot kami, nagapanilag sa amon ang pispis nga shearwater nga nagaluob sa iya pugad sa isa ka sililungan sa uluunhan lang nayon. Makita sa Christmas Island ang pinakadaku sa kalibutan nga kolonya sang tulutaliwis-ikog nga shearwater nga pispis. Kag isa ini sa katapusan nga nahibaluan nga buluaaran sang Polynesian storm petrel kag sang Phoenix petrel nga mga pispis. Lakip sa madamo pa nga mga pispis nga nagabuad man diri amo ang pula-ikog nga tropic bird, masked booby, kaki nga booby, pula-tiil nga booby, kaki nga noddy, kag frigate bird.

Ang mga frigate bird maayo magsuripsurip sa kahawaan samtang ginadagit nila ang mga isda gikan sa iban nga mga pispis kag nagapakigkompetensia sa pagkuha sang mga isda nga ginpanghaboy sang mga mangingisda. Kinahanglan gid ining ikasarang sa paglupad bangod ini nga mga pispis halos wala nagahugpa sa tubig. Kaangay sang mga sooty tern, madali matuhop ang ila mga bulbol kag mabudlayan sila maglupad halin sa tubig kay kapin sa duha ka metro ang ila pakpak.

 Nahibal-an namon sang ulihi nga ang diutay kag kaki nga pispis nga nakita na namon amo ang golden plover sa Pasipiko. Isa ini sang nagasaylosaylo nga mga pispis nga nagahugpa sa Christmas Island agod magpahuway sing makadali kag magpanginaon pagkatapos maghalin sa ila ginapugaran nga linibo ka kilometro ang kalayuon didto sa Arctic Circle. Bangod sang tumalagsahon nga ikasarang sini nga matultulan ang iya padulungan, nakalab-ot ini sa sining duog nga mga 2,100 ka kilometros ang kalayuon halin sa Honolulu, Hawaii.

Ang Pinasahi nga Rason Kon Ngaa Nagduaw Kami

Pirme namon ginakadtuan ang isla nga Christmas, apang indi agod tan-awon ang mga pispis kundi agod makig-upod sa mga kauturan didto kag magtambong sa mga miting kag magbantala. May pila ka problema ining mga kauturan bangod malayo sila. Halimbawa, sang mapatay ang isa ka Saksi pila ka tuig ang nagligad, wala sing iban nga puede magdiskurso sa lubong. Apang luyag gid sang asawa nga mabatian sang mga nagkumpanyar ang paglaum sang mga patay pasad sa Biblia, amo nga sia na mismo ang nagdiskurso sa lubong.​—Juan 11:25; Binuhatan 24:15.

Magluwas sa tatlo ka maayo gid nga badbad sang Biblia, pila lamang ka publikasyon sa Biblia ang nasulat sa tumandok nga pinulungan. Apang ang mga Saksi ni Jehova nagabalhag sing de-kolor nga magasin nga Lalantawan kada bulan sa Gilbertese nga lenguahe upod sa iban pa nga balasahon sa Biblia. Madamo ang nakibot sa sini kay wala pa makalab-ot sa 100,000 ka tawo sa bug-os nga kalibutan ang nagahambal sini nga lenguahe. Bangod sining mga publikasyon nga pasad sa Biblia, tayuyon na nga mahiwat sining napain nga grupo sang mga Saksi ni Jehova ang ila mga miting kag matuman na nila ang sugo ni Jesus nga ibantala ang maayong balita sang Ginharian sang Dios.​—Mateo 24:14; Hebreo 10:24, 25.

Ang paglakbay isa ka hangkat sa mga dumuluaw. Apang, sa Christmas Island mahimo malakbay sang isa ang dalan halin sa London pakadto sa Poland agi sa Tennessee sa sulod lamang sang tatlo ka oras! Paano ini mahimo? Makawiwili nga ang ngalan sang mga minuro Banana, London, Paris, Poland, Tennessee, kag Tabwakea. Ginasugid sini kon sin-o ang una nga mga dumuluaw sa sini nga isla.

Sa isa namon ka pagduaw, ginhagad kami sang isa ka mabuot nga doktor nga makadto sa Poland, amo nga nakabantala kami didto sa nahauna nga tion. Bangod duha lang kami ka oras sa Poland, nagdalagan kami agod mabantalaan namon ang tanan nga mga balay. Ang tanan nga nasugilanon namon naluyag gid mamati sa amon mensahe halin sa Biblia kag nagkuha sila sing mga literatura. Daw indi sila makapati nga sa ila lenguahe ini nga mga literatura.

Nahamuot gid kami sa mabuot nga mga tawo sa sining malayo nga isla sang Christmas Island. Nanamian man kami sa matahom nga mga pispis nga nagapuyo sa sini. Mahimo nga sang una ginbatyag ni Captain Cook nga ining isla para lamang sa mga pispis, apang madamo nga tawo didto karon ang indi mag-ugyon sa sini, kay naluyagan man nila ini.

[Mga nota]

^ par. 3 Gintawag anay ang Kiribati nga Gilbert Islands. Sa karon indi lamang ang 16 ka isla sang Gilbert Islands ang sakop sang Kiribati kundi pati man ang grupo nga mga isla sang Phoenix kag Line kag ang Banaba (Ocean Island).

^ par. 5 Bilang pagtuman sa sugo ni Jesus, ginasaulog sang mga Saksi ni Jehova kada tuig ang iya kamatayon suno sa petsa nga napatay sia.​—Lucas 22:19.

^ par. 8 May isla man nga Christmas sa Indian Ocean.

[Mga mapa sa pahina 16]

(Para sa aktual nga pormat, tan-awa ang publikasyon)

Christmas Island

Banana

Tabwakea

London

Paris

Poland

International date line

[Retrato sa pahina 16]

Mga “frigate bird”

[Credit Line]]

GaryKramer.net

[Retrato sa pahina 17]

Bukay nga “tern”

[Credit Line]

©Doug Perrine/​SeaPics.com

[Retrato sa pahina 17]

Mga kaki nga “booby”

[Credit Line]

Valerie & Ron Taylor/​ardea.com

[Retrato sa pahina 18]

Nagabantala upod sa mga Saksi didto

[Credit Line sang retrato sa pahina 18]

GaryKramer.net