Magdiretso sa kaundan

Magdiretso sa secondary menu

Magdiretso sa listahan sang kaundan

Mga Saksi ni Jehova

Hiligaynon

Magmata!  |  Hunyo 2006

Maragtas nga Namansahan Sang Dugo

Maragtas nga Namansahan Sang Dugo

 Maragtas nga Namansahan Sang Dugo

SANG nagligad nga pila ka tuig, ang terorismo nagakatabo lamang sa pila ka duog, subong sang Naaminhan nga Irlandiya, sa Basque Country sa naaminhan nga Espanya, kag sa pila ka duog sang Natung-an nga Sidlangan. Sa karon—ilabi na gid sugod sang Septiembre 11, 2001, sang marumpag ang Twin Towers sa New York—naglapnag ini sa bug-os nga kalibutan, nagtuhaw sa tulad-paraiso nga Bali; sa Madrid sang Espanya; sa London sang Inglaterra; sa Sri Lanka; sa Thailand; kag bisan gani sa Nepal. Apang, indi bag-o ang terorismo. Ano ang kahulugan sang termino nga “terorismo”?

Ang terorismo ginhatagan sing kahulugan subong “ang batok sa kasuguan nga paggamit ukon may pagpamahog nga paggamit sing puersa ukon kasingki sang isa ka tawo ukon sang isa ka organisado nga grupo batok sa mga tawo ukon propiedad sa tuyo nga pahugon ukon piliton ang mga katilingban ukon mga gobierno, sa masami bangod sang ginatindugan nga mga prinsipio ukon bangod sang politika.” (The American Heritage Dictionary of the English Language) Apang, ang manunulat nga si Jessica Stern nagsiling: “Ang estudyante nga nagatuon sang topiko bahin sa terorismo makasumalang sing nanuhaytuhay nga mga kahulugan . . . Apang makilala mo ang terorismo gikan sa iban nga mga sahi sang kasingki paagi sa duha lamang ka butang.” Ano ina? “Una, ginatumod sang terorismo ang mga sibilyan. . . . Ikaduha, ang terorismo nagagamit sing kasingki para sa makahalawhaw nga katuyuan: ang pagtuga sing kahadlok sa tagipusuon sang ginatumod nga mga tawo masami nga mas importante sangsa aktual nga pag-atake. Ining hungod nga pagtuga sing kahadlok amo ang maathag nga nagapatuhay sang terorismo gikan sa kinaandan lamang nga pagpatay ukon pag-atake.”

Sang Una Pa Nagsugod ang Kasingki

Sa Judea sang nahauna nga siglo, ang isa ka masingki nga grupo nga gintawag Zealot nagpanikasog nga matigayon ang independensia sang mga Judiyo gikan sa Roma. Ang pila sa ila masupog gid nga mga sakop gintawag nga Sicarii, ukon manugpunyal nga mga lalaki, isa ka ngalan nga naghalin sa malip-ot nga armas nga ginatago nila sa ila bayo. Nagasimpon ang mga Sicarii sa mga kadam-an kon may piesta sa Jerusalem  kag ginagulot nila ang tutunlan sang ila mga kaaway ukon ginadusak sila sa likod. *

Sang 66 C.E., gin-agaw sang isa ka grupo sang mga Zealot ang kuta sang Masada malapit sa Patay nga Dagat. Ginpamatay nila ang Romano nga mga soldado nga nagabantay sang garison kag ginhimo nila ang kuta sa putukputukan sang bukid nga amo ang base sang ila mga operasyon. Gikan diri, ginsalakay  nila kag gingamo ang Romano nga mga soldado sa sulod sang mga tinuig. Sang 73 C.E., nabawi sang Roman Tenth Legion nga ginapamunuan ni Gobernador Flavius Silva ang Masada, apang wala nila mabihag ang mga Zealot. Ang isa ka istoryador sadto nagsiling nga sa baylo nga mangampo sa Roma, sila nga 960—sila tanan didto luwas sa duha ka babayi kag lima ka kabataan—naghikog.

Ginatamod sang iban ang pag-alsa sang mga Zealot subong panugod sang ginatawag naton karon nga terorismo. Matuod man ini ukon indi, daku ang nangin impluwensia sang terorismo sa kalibutan sugod sadto.

Gingamit Sang Cristiandad ang Terorismo

Sugod sang 1095 kag padayon sa sulod sang duha ka siglo, ang mga krusado makapila nga nagtabok sa ulot sang Europa kag Natung-an nga Sidlangan. Ang ila kontra amo ang mga Muslim gikan sa Asia kag Aminhan nga Aprika. Gin-agawan nila ang Jerusalem, kag nagtinguha ang tagsa ka bahin nga makabentaha. Sa ila madamo nga pag-inaway, naglab-anay ining “balaan nga mga hangaway.” Gingamit man nila ang ila mga espada kag mga wasay batok sa inosente nga mga tawo. Ginlaragway ni William nga taga-Tiro, isa ka klerigo sang ika-12 nga siglo, ang pagsulod sang mga krusado sa Jerusalem sang tuig 1099:

“Nagsulong sila sa mga kalye nga may mga espada kag mga bangkaw. Ginpanglabo nila kag ginpamatay ang bisan sin-o nga masugata nila, mga lalaki, mga babayi, kag mga bata, wala sing puera . . . . Kadamo gid sang ila ginpamatay sa mga kalye amo nga nagtinangkas ang mga bangkay, kag indi makaagi ang isa luwas kon tapakan niya ang mga bangkay. . . . Kadamo gid sang ginpamatay amo nga napuno sing dugo ang mga kanal kag mga kalog, kag naghinay-ad sa tanan nga kalye sang banwa ang mga patay.” *

Sining ulihi nga mga siglo ang mga terorista nagsugod sa paggamit sing mga bomba kag mga pusil nga may makakulugmat kag makamamatay nga mga resulta.

Minilyon ang Napatay

Ginatamod sang mga istoryador ang Hunyo 28, 1914 subong isa ka daku nga pagbalhin sa maragtas sang Europa. Ginluthang sang isa ka pamatan-on nga lalaki, nga ginakabig sang iban subong isa ka baganihan, ang manunubli nga prinsipe sang Austria nga si Archduke Francis Ferdinand. Amo ina ang gintunaan sang Bug-os Kalibutan nga Inaway I nga natabo sa katawhan. Duha ka pulo ka milyon ang napatay antes natapos yadtong Daku nga Inaway.

Ang Bug-os Kalibutan nga Inaway I ginsundan pa sang Bug-os Kalibutan nga Inaway II, nga nangin tuhay bangod sang mga kampo konsentrasyon, pagpamatay sa mga sibilyan paagi sa pagpanghulog sang mga eroplano sing bomba, kag pagtimalos sa inosente nga mga tawo. Pagkatapos sang inaway, nagpadayon ang pagpamatay. Kapin sa isa ka milyon ka tawo ang napatay sa gintawag nga killing fields sang Cambodia sang katuigan 1970. Kag wala pa maumpawi ang mga taga-Rwanda sa kapin sa 800,000 nga ginmasaker sang katuigan 1990.

Halin sang 1914 tubtob sa aton tion, naapektuhan sang terorismo ang mga tawo sa madamo nga pungsod. Apang, madamo karon ang daw wala makatuon gikan sa maragtas. Sa masami, bangod sang mga pag-atake sang mga terorista ginatos ang nagakapatay, linibo ang nagakahalitan, kag minilyon ang ginakawatan sang ila kinamatarong sa malinong nga panghunahuna kag kaluwasan. Ang mga bomba nagalupok sa mga merkado, ang mga minuro nagakasunog, ang mga babayi ginapanglugos, ang mga kabataan ginapamihag, ang mga tawo nagakapatay. Walay sapayan sang mga layi kag pagpakamalaut sa sini sang bug-os nga kalibutan, ining mapintas nga mga buhat nagapadayon gihapon. May paglaum pa bala nga madula ang terorismo?

[Mga Footnote]

^ par. 5 Suno sa rekord sang Binuhatan 21:38, gin-akusar sang isa ka Romano nga kumandante sang militar si Pablo nga lider sia sang 4,000 ka “manugpunyal nga mga lalaki.”

^ par. 10 Gintudluan ni Jesus ang iya mga disipulo nga ‘higugmaon ang ila mga kaaway,’ indi pagdumtan kag patyon.—Mateo 5:43-45.

[Blurb sa pahina 6]

Sang hunyo 28, 1914, ginsugbo ang kalibutan sa inaway

[Retrato sa pahina 5]

ISTANBUL NOBIEMBRE 15, 2003

[Retrato sa pahina 5]

MADRID MARS0 11, 2004

[Retrato sa pahina 5]

LONDON HULYO 7, 2005

[Retrato sa pahina 5]

NEW YORK SEPTIEMBRE 11, 2001

[Picture Credit Lines sa pahina 5]

From left to right: AP Photo/Murad Sezer; AP Photo/ Paul White; Photo by Peter Macdiarmid/Getty Images

[Picture Credit Line sa pahina 6]

Culver Pictures