Accessibility setting

Magpili sing lenguahe

Magdiretso sa segundaryo nga menu

Magdiretso sa listahan sang kaundan

Magdiretso sa kaundan

Mga Saksi ni Jehova

Hiligaynon

Nagagahom ang Ginharian sang Dios!

 KAPITULO 9

Resulta sang Pagbantala—“Ang Kaumhan . . . Maputi Na Ini kag Alanihon Na”

Resulta sang Pagbantala—“Ang Kaumhan . . . Maputi Na Ini kag Alanihon Na”

POKUS SANG KAPITULO

Ginpatubo ni Jehova ang mga binhi sang kamatuoran sang Ginharian

1, 2. (a) Ngaa natingala ang mga disipulo? (b) Ano nga pag-ani ang ginatumod ni Jesus?

NATINGALA ang mga disipulo. Ginsilingan sila ni Jesus: “Tuluka ninyo kag tan-awa ang kaumhan. Maputi na ini kag alanihon na.” Gintan-aw nila ang ginatudlo ni Jesus pero nakita nila nga ang kaumhan indi puti kundi berde—ang kolor sang bag-o lang nagtubo nga sebada. ‘Ano ang alanihon?’ mahimo namangkot sila. ‘Binulan pa gani antes mag-abot ang pag-ani.’—Juan 4:35.

2 Pero, wala ginatumod ni Jesus ang literal nga pag-ani. Kundi gingamit niya ini nga kahigayunan para tudluan ang iya mga disipulo sang duha ka importante nga leksion parte sa espirituwal nga pag-ani—ang pag-ani sa mga tawo. Ano nga mga leksion? Para mahibaluan ini, binagbinagon naton sing detalyado ang rekord.

Pagpalig-on nga Magpanghikot kag Saad sang Kalipay

3. (a) Ano ang posible nga rason kon ngaa nagsiling si Jesus: ‘Ang kaumhan maputi na kag alanihon’? (Tan-awa ang footnote.) (b) Paano ginpaathag ni Jesus ang iya ginsiling?

3 Ang pagpakighambal ni Jesus sa iya mga disipulo natabo sa katapusan nga bahin sang 30 C.E., malapit sa Sicar nga isa ka siudad sang Samaria. Sang nag-abot ang iya mga disipulo sa siudad, si Jesus nagpabilin sa bubon diin ginpaambit niya ang espirituwal nga mga kamatuoran sa babayi nga nakahangop sini dayon. Pagbalik sang mga disipulo, naglakat na ang babayi pakadto sa Sicar para sugiran ang iya mga kaingod parte sa dalayawon nga mga butang nga iya natun-an. Ang iya ginsugid nagpainteres gid sa mga tawo amo nga madamo sa ila ang nagkadto sa bubon para makita si Jesus. Mahimo nga sadto, ang gintudlo ni Jesus indi ang kaumhan kundi ang mga Samaritano nga nagapakari, sang nagsiling sia: “Tan-awa ang kaumhan. Maputi na ini kag alanihon na.” * Nian, para ipakita nga ang ginatumod niya, indi literal, kundi espirituwal nga pag-ani, si Jesus nagdugang: “Ang mangangani . . . nagatipon sang patubas para sa kabuhi nga wala sing katapusan.”—Juan 4:5-30, 36.

4. (a) Anong duha ka leksion parte sa pag-ani ang gintudlo ni Jesus? (b) Ano nga mga pamangkot ang aton binagbinagon?

4 Anong duha ka importante nga leksion parte sa espirituwal nga pag-ani ang gintudlo ni Jesus? Una, ang hilikuton hilingagawon. Sang nagsiling sia nga ‘ang kaumhan maputi na kag alanihon,’ ginapalig-on niya ang iya mga sumulunod nga  magpanghikot. Agod ipadaku sa iya mga disipulo kon daw ano ini ka hilingagawon, si Jesus nagdugang: “Ang mangangani nagabaton na sang suhol.” Huo, ang tig-alani nagsugod na—indi na dapat magpabuyanbuyan! Ikaduha, ang mga mangangani malipayon. Ang mga manugsab-ug kag mga mangangani “magakasadya sing magkaupod,” siling ni Jesus. (Juan 4:35b, 36) Subong nga si Jesus mahimo nga nagkalipay gid sang nakita niya nga “madamo nga Samaritano . . . ang nagtuo sa iya,” ang iya mga disipulo magakalipay man samtang bug-os kalag sila nga nagapakigbahin sa pag-ani. (Juan 4:39-42) Ining kasaysayan may espesyal nga kahulugan sa aton kay ginalaragway sini ang nagakatabo subong sa pinakadaku nga espirituwal nga pag-ani. San-o nagsugod ining pag-ani sa moderno nga tion? Sin-o ang nagapakigbahin sa sini? Ano ang nangin resulta?

Ang Aton Hari Nagapanguna sa Pinakadaku nga Pag-ani

5. Sin-o ang nagapanguna sa bug-os kalibutan nga pag-ani, kag paano ginpakita sang palanan-awon ni Juan nga hilingagawon ang aton hilikuton?

5 Sa palanan-awon ni apostol Juan, ginapahayag ni Jehova nga gintangdo niya si Jesus nga magpanguna sa pag-ani sang mga tawo sa bilog nga kalibutan. (Basaha ang Bugna 14:14-16.) Sa sini nga palanan-awon, ginlaragway si Jesus nga may korona kag garab. Ang “bulawan . . . nga korona” ni Jesus nagapakita nga nagagahom na sia subong Hari. Ang “ginauyatan [niya] nga matalom nga garab” nagapamatuod sang iya papel subong Mangangani. Paagi sa pagsiling sa anghel nga “ang alanyon sa duta luntay na,” ginapadaku ni Jehova nga ang hilikuton hilingagawon. Sa pagkamatuod, “nag-abot na ang oras sang pag-ani”—indi na dapat magpabuyanbuyan! Bilang pagtuman sa sugo sang Dios nga “gamita ang imo garab,” ginhabyog ni Jesus ang iya garab kag gin-ani ang duta—buot silingon, ang katawhan sang duta. Sa liwat, ginapakita sini sa aton nga ‘ang kaumhan maputi na kag alanihon.’ Mabuligan bala kita sini nga mahibaluan kon san-o nagsugod ang bug-os kalibutan nga pag-ani? Huo!

6. (a) San-o nagsugod ang “tig-alani”? (b) San-o nagsugod ang aktual nga ‘pag-ani sang duta’? Ipaathag.

6 Sa palanan-awon ni Juan sa Bugna kapitulo 14, si Jesus, ang Mangangani, may korona (bersikulo 14), nga nagapakita nga ang pagtangdo sa iya subong Hari sang 1914 natabo na. (Dan. 7:13, 14) Mga pila ka tion pagkatapos sini, ginsugo si Jesus nga sugdan na ang pag-ani (bersikulo 15). Amo man ini ang pagpasunod sang hitabo sa parabola ni Jesus parte sa pag-ani sang trigo, diin nagsiling sia: “Ang pag-ani amo ang hingapusan sang sistema sang mga butang.” Gani, ang tig-alani kag ang hingapusan sini nga sistema sang mga butang nagsugod sing dungan—sang 1914. “Sa tig-alani,” buot silingon sa sina nga hut-ong sang tion, nagsugod ang aktual nga pag-ani. (Mat. 13:30, 39) Kon aton balikan, makita naton nga ang pag-ani, nag-umpisa mga pila ka tuig sugod sang naggahom si Jesus subong Hari. Una, halin sang 1914 asta sa una nga bahin sang 1919, gintinluan ni Jesus ang iya hinaplas nga mga sumulunod. (Mal. 3:1-3; 1 Ped. 4:17) Nian, sang 1919, nagsugod  ‘ang pag-ani sa duta.’ Nagtangdo dayon si Jesus sang matutom nga ulipon para buligan ang aton mga kauturan nga makita ang pagkahilingagawon sang pagbantala. Binagbinaga ang natabo.

7. (a) Ano ang nakabulig sa aton mga utod nga mahangpan nga hilingagawon gid ang pagbantala? (b) Napalig-on ang aton mga utod nga himuon ang ano?

7 Sang Hulyo 1920, ang Watch Tower nagsiling: “Paagi sa pag-usisa sang Kasulatan, maathag nga ang simbahan ginhatagan sing daku nga pribilehiyo sa pagpahayag sang mensahe parte sa ginharian.” Halimbawa, paagi sa tagna ni Isaias nahangpan sang mga utod nga ang balita sang Ginharian dapat ibantala sa bug-os nga kalibutan. (Isa. 49:6; 52:7; 61:1-3) Wala sila makahibalo kon paano ini matuman, pero nagsalig sila nga buligan sila ni Jehova. (Basaha ang Isaias 59:1.) Bangod nahangpan na sang mga kauturan nga hilingagawon gid ang pagbantala, napalig-on pa gid sila nga mangin masako sa sini. Ano ang ila ginhimo?

8. Sang 1921, anong duha ka kamatuoran parte sa pagbantala ang nahangpan sang aton mga utod?

8 Sang Disiembre 1921, ginpahibalo sang Watch Tower: “Amo ini ang pinakamaayo nga tuig; kag mas madamo nga tawo ang nakabati sang mensahe sang kamatuoran sang 1921 sangsa nagligad nga mga tuig.” Nagsiling pa ini: “Pero madamo pa sing dapat himuon. . . . Himuon naton ini sing malipayon.” Talupangda kon paano nahangpan sang mga utod ang duha ka importante nga kamatuoran parte sa pagbantala nga ginpatudok ni Jesus sa iya mga apostoles: Ang hilikuton hilingagawon, kag ang mga mangangani malipayon.

9. (a) Ano ang ginsiling sang Watchtower sang 1954 parte sa pag-ani, kag ngaa? (b) Ano ang pag-uswag sa kadamuon sang manugbantala sa bilog nga kalibutan sang nagligad nga 50 ka tuig? (Tan-awa ang tsart nga “ Bug-os Kalibutan nga Pag-uswag.”)

9 Sang dekada 1930, sang nahangpan na sang mga kauturan nga may daku nga kadam-an sang iban nga mga karnero nga magabaton sang mensahe sang Ginharian, labi pa gid nga nag-uswag ang pagbantala. (Isa. 55:5; Juan 10:16; Bug. 7:9) Ano ang resulta? Ang mga manugbantala sang Ginharian nagdamo halin sa 41,000 sang 1934 asta 500,000 sang 1953! Husto gid ang ginsiling sang Watchtower sang Disiembre 1, 1954: “Nahimo ining daku nga pag-ani sa bilog nga kalibutan paagi sa espiritu ni Jehova kag sa gahom sang iya Pulong.” *Zac. 4:6.

 

BUG-OS KALIBUTAN NGA PAG-USWAG

Pungsod

1962

1987

2013

Australia

15,927

46,170

66,023

Brazil

26,390

216,216

756,455

France

18,452

96,954

124,029

Italy

6,929

149,870

247,251

Japan

2,491

120,722

217,154

Mexico

27,054

222,168

772,628

Nigeria

33,956

133,899

344,342

Philippines

36,829

101,735

181,236

U.S.A.

289,135

780,676

1,203,642

Zambia

30,129

67,144

162,370

 

PAGDAMO SANG MGA GINATUN-AN SANG BIBLIA

1950

234,952

1960

646,108

1970

1,146,378

1980

1,371,584

1990

3,624,091

2000

4,766,631

2010

8,058,359

 Ang Resulta sang Pag-ani—Gintagna sing Malaragwayon

10, 11. Ano nga aspekto sang pagtubo sang binhi ang ginapadaku sa parabola sang binhi sang mustasa?

10 Paagi sa mga parabola sang Ginharian, gintagna ni Jesus sing malaragwayon ang resulta sang pag-ani. Binagbinagon naton ang parabola parte sa binhi sang mustasa kag ang parte sa lebadura. Pero magapokus kita sa kon paano ini natuman sa tion sang katapusan.

11 Ang parabola sang binhi sang mustasa. Ang tawo nagtanom sang binhi sang mustasa. Dayon nangin isa ini ka kahoy nga ginahulunan sang mga pispis. (Basaha ang Mateo 13:31, 32.) Ano nga aspekto sang pagtubo sang binhi ang ginapadaku sa sini nga parabola? (1) Ang kasangkaron sang pagtubo sini dalayawon gid. Ang “pinakagamay sa tanan nga binhi” nangin isa ka kahoy nga “nagapananga sing dalagku.” (Mar. 4:31, 32) (2) Ang pagtubo sigurado. “Sang nasab-ug na [ang binhi], nagatubo ini.” Si Jesus wala nagsiling nga “Basi magtubo ini.” Kundi, nagsiling sia: “Nagatubo ini.” Ang pagtubo indi mapunggan. (3) Ang nagatubo nga kahoy ginakadtuan kag ginapasilungan. “Ang mga pispis sa langit nagahapon” kag “nagapasilong sa handong sini.” Paano ining tatlo ka aspekto naaplikar sa espirituwal nga pag-ani sa modernong tion?

12. Paano ang parabola sang binhi sang mustasa naaplikar sa pag-ani karon? (Tan-awa man ang tsart nga “ Pagdamo sang mga Ginatun-an sa Biblia.”)

12 (1) Kasangkaron sang pagtubo: Ginpadaku sang parabola ang pagtubo sang mensahe sang Ginharian kag sang Cristianong kongregasyon. Halin sang 1919, ang makugi nga mga mangangani gintipon sa ginpasag-uli nga Cristianong kongregasyon. Diutay lang sila sadto, pero madasig sila nga nagdamo. Sa pagkamatuod, ang pagtubo sini halin sa temprano sang katuigan 1900 asta karon dalayawon gid. (Isa. 60:22) (2) Sigurado: Ang pagtubo sang Cristianong kongregasyon indi mapunggan. Bisan ano pa kadamo nga kaangay bato nga pagpamatok ang itampok sang mga kaaway sang Dios sa sining magamay nga binhi, padayon ini nga nagatubo—nga ginalutsan ang tanan nga balagbag. (Isa. 54:17) (3) Ginapasilungan: “Ang mga pispis sa langit” nga nagapasilong sa kahoy nagapatuhoy sa minilyon ka tawo halin sa mga 240 ka kadutaan nga nagbaton sang mensahe sang Ginharian kag nangin bahin sang Cristianong kongregasyon. (Ezeq. 17:23) Nagabaton sila diri sing espirituwal nga pagkaon, kaumpawan, kag pangamlig.—Isa. 32:1, 2; 54:13.

Ginapakita sang parabola parte sa binhi sang mustasa nga ang mga nagadangop sa Cristianong kongregasyon may pasilungan kag proteksion (Tan-awa ang parapo 11, 12)

13. Ano nga aspekto sang pagtubo ang ginapadaku sa parabola sang lebadura?

13 Ang parabola sang lebadura. Sang ginsamo sang babayi ang lebadura sa harina, nagkumbo ang bug-os nga linamas. (Basaha ang Mateo 13:33.) Ano nga aspekto sang pagtubo ang ginapadaku sa sini nga parabola? Binagbinagon naton ang duha. (1) Ang pagtubo nagresulta sa pagbag-o. Ang lebadura naglatom “tubtob nga nagkumbo ang bug-os nga linamas.” (2) Ang pagtubo lapnag. Ang lebadura nagpakumbo sa “tatlo ka dalagku nga sukob sang harina”—sa bug-os nga linamas. Paano ining duha ka aspekto naaplikar sa espirituwal nga pag-ani sa modernong tion?

14. Paano ang parabola sang lebadura naaplikar sa pag-ani subong?

 14 (1) Pagbag-o: Ang lebadura nagapatuhoy sa mensahe sang Ginharian, kag ang linamas nagapatuhoy sa katawhan. Subong nga ang lebadura nagapabag-o sa harina pagkatapos nga samuon ini, ang mensahe sang Ginharian makapabag-o man sa tagipusuon sang mga indibiduwal kon batunon nila ini. (Roma 12:2) (2) Lapnag: Ang paglatom sang lebadura nagapatuhoy sa paglapnag sang mensahe sang Ginharian. Ang lebadura nagapanalupsop sa harina asta nga naglatom ini sa bug-os nga linamas. Sing kaanggid, ang mensahe sang Ginharian naglapnag “tubtob sa pinakamalayo nga bahin sang duta.” (Binu. 1:8) Ini nga aspekto sang parabola nagapakita man nga bisan sa mga lugar nga ginadumilian ang aton hilikuton, ang mensahe magalapnag, bisan pa ang aton pagbantala indi matalupangdan sang kalabanan.

15. Paano natuman ang Isaias 60:5, 22? (Tan-awa man ang mga kahon nga “ Ginpaposible Ini ni Jehova,” kag “ Kon Paano Nangin ‘Gamhanan’ ang ‘Gamay nga Pungsod.’”)

15 Mga 800 ka tuig antes ginsambit ni Jesus ining mga parabola, malaragwayon nga gintagna ni Jehova paagi kay Isaias, ang kasangkaron sang espirituwal nga pag-ani sa moderno nga tion kag ang kalipay nga resulta sini. * Ginlaragway ni Jehova nga ang  mga tawo “halin sa malayo” nagadugok sa iya organisasyon. Ginapatuhuyan ang “babayi,” nga nagalaragway sa nagkalabilin nga mga hinaplas sa duta, nagsiling sia: “Makita mo kag magabanaag ka, kag ang imo tagipusuon magakasadya kag mapuno sing kalipay, bangod magakadto sa imo ang manggad sang dagat; magaabot sa imo ang manggad sang mga pungsod.” (Isa. 60:1, 4, 5, 9) Nangin matuod gid ini! Sa karon, ang madugay na nga mga alagad ni Jehova nagakalipay gid samtang ginasaksihan nila kon paano ang diutay nga mga manugbantala sa ila pungsod nangin linibo.

Kon Ngaa ang Tanan nga Alagad ni Jehova May Rason sa Pagkalipay

16, 17. Ano ang isa ka rason kon ngaa “ang manugsab-ug kag ang mangangani magakasadya sing magkaupod”? (Tan-awa man ang kahon nga “ Duha ka Tract nga Nagtandog sa Duha ka Tagipusuon sa Amazon.”)

16 Madumduman mo nga ginsilingan ni Jesus ang iya mga apostoles: “Ang mangangani . . . nagatipon sang patubas para sa kabuhi nga wala sing katapusan, gani ang manugsab-ug kag ang mangangani magakasadya sing magkaupod.” (Juan 4:36) Paano kita “magakasadya sing magkaupod” sa bug-os kalibutan nga pag-ani? Sa madamo nga paagi. Binagbinagon naton ang tatlo.

17 Una, nalipay kita nga makita ang papel ni Jehova sa hilikuton. Kon magbantala kita sang mensahe sang Ginharian, nagasab-ug kita sing binhi. (Mat. 13:18, 19) Kon ginabuligan naton ang isa nga mangin disipulo sang Cristo, nagaani kita. Kag tanan kita nagabatyag sing tudok nga kalipay samtang ginaobserbahan naton kon paano ginapahanabo ni Jehova nga ‘magtubo kag magtaas’ ang binhi. (Mar. 4:27, 28) Ang pila ka binhi nga ginasab-ug naton nagatubo sa ulihi kag ginaani sang iban. Mahimo nga may eksperiensia ka pareho sang kay Joan, isa ka utod sa Britain nga 60 ka tuig na nga nabawtismuhan. Nagsiling sia: “Nakasalapo ako sang mga indibiduwal nga nagsiling sa akon nga nagtanom ako sang binhi sa ila tagipusuon sang nagbantala ako sa ila tinuig na ang nagligad. Lipod sa akon, gintudluan sila gali sang Biblia sang iban nga Saksi kag ginbuligan nga mangin alagad ni Jehova. Nalipay ako nga ang binhi nga gintanom ko nagtubo kag gin-ani.”—Basaha ang 1 Corinto 3:6, 7.

18. Ano nga rason sa pagkalipay ang ginsambit sa 1 Corinto 3:8?

18 Ikaduha, nagapabilin kita nga malipayon kon ginadumdom naton ang ginsiling ni Pablo: “Ang kada tawo magabaton sing padya suno sa iya binuhatan.” (1 Cor. 3:8) Ang padya ginahatag suno sa binuhatan, indi suno sa resulta sinang binuhatan. Makapalig-on gid ini para sa mga nagabantala sa mga teritoryo nga halos wala sing nagabaton! Sa pagtamod sang Dios, ang tanan nga Saksi nga bug-os tagipusuon nga nagapakigbahin sa pagsab-ug “nagapamunga sing madamo” kag may rason gid nga magkalipay.—Juan 15:8; Mat. 13:23.

19. (a) Ano ang kaangtanan sang tagna sa Mateo 24:14 sa aton kalipay? (b) Ano ang dapat naton dumdumon kon wala kita nagamadinalag-on sa paghimo sang disipulo?

19 Ikatlo, nagakalipay kita nga ang aton hilikuton nagatuman sang tagna. Binagbinaga ang sabat ni Jesus sa iya apostoles sang namangkot sila: “Ano bala ang tanda sang imo presensia kag sang hingapusan sang sistema sang mga butang?” Ginsilingan niya sila  nga ang isa ka bahin sina nga tanda amo ang bug-os kalibutan nga pagbantala. Ginapatuhuyan bala niya ang paghimo-disipulo nga hilikuton? Wala. Nagsiling sia: “Ining maayong balita sang Ginharian ibantala sa bug-os nga duta subong panaksi.” (Mat. 24:3, 14) Gani, ang pagbantala—pagsab-ug sang binhi—isa ka bahin sang tanda. Sa amo, samtang nagabantala kita sang maayong balita sang Ginharian, ginadumdom naton nga bisan pa indi kita magmadinalag-on sa paghimo sing disipulo, nagamadinalag-on kita sa ‘pagpanaksi.’ * Huo, bisan ano pa ang reaksion sang mga tawo, nagapakigbahin kita sa pagtuman sa tagna ni Jesus kag may kadungganan subong “mga masigkamanugpangabudlay sang Dios.” (1 Cor. 3:9) Isa gid ka maayo nga rason sa pagkalipay!

“Halin sa Pagbutlak sang Adlaw Tubtob sa Pagtunod Sini”

20, 21. (a) Paano nagakatuman ang ginasiling sang Malaquias 1:11? (b) Kon tuhoy sa pag-ani, ano ang imo determinasyon, kag ngaa?

20 Sang unang siglo, ginbuligan ni Jesus ang iya mga apostoles nga makita nga hilingagawon ang pag-ani. Halin sang 1919 padayon, ginbuligan man ni Jesus ang iya mga disipulo sa moderno nga tion nga mahangpan ini nga kamatuoran. Gani, ang katawhan sang Dios labi nga nangin makugi. Ang matuod, ang pag-ani indi gid mapunggan. Suno sa gintagna ni propeta Malaquias, ang pagbantala ginahimo subong “halin sa pagbutlak sang adlaw tubtob sa pagtunod sini.” (Mal. 1:11) Huo, halin sa pagbutlak tubtob sa pagtunod sang adlaw—halin sa sidlangan asta sa katundan, bisan diin man sa duta—ang mga manugsab-ug kag mangangani nagapanghikot kag nagakasadya sing magkaupod. Kag halin sa pagbutlak tubtob sa pagtunod sang adlaw—halin sa aga asta sa gab-i, sa bilog nga adlaw, nagapanghikot kita nga may pagkahilingagawon.

21 Kon balikan naton ang nagligad nga 100 ka tuig kag makita kon paano ang diutay nga grupo sang mga alagad sang Dios nangin isa ka pungsod nga “gamhanan,” ang aton tagipusuon “magakasadya kag mapuno sing kalipay.” (Isa. 60:5, 22) Kabay nga inang kalipay kag gugma kay Jehova, ang “Agalon sang alanyon,” magapahulag sa aton nga padayon nga himuon ang aton masarangan nga tapuson ang pinakadaku nga pag-ani sa kasaysayan!—Luc. 10:2.

^ par. 3 Sang nagsiling si Jesus nga ang ‘kaumhan maputi na,’ mahimo nga ginapatuhuyan niya ang puti nga bayo sang nagapadulong nga guban sang mga Samaritano.

^ par. 9 Para sa dugang nga impormasyon parte sa sini nga mga tinuig kag sa nagsunod pa, ginapalig-on ka namon nga basahon ang pahina 425-520 sang Jehovah’s Witnesses—Proclaimers of God’s Kingdom, nga nagasaysay sang nahimo sang pag-ani halin sang 1919 asta 1992.

^ par. 15 Para sa mga detalye parte sa sining matahom nga tagna, tan-awa ang pahina 303-320 sang Tagna ni Isaias—Kapawa Para sa Tanan nga Tawo II.

^ par. 19 Ining importante nga kamatuoran nahangpan na sang mga Estudyante sang Biblia sadto. Ang Zion’s Watch Tower sang Nobiembre 15, 1895, nagsiling: “Bisan pa diutay lang nga trigo ang matipon, puede gihapon mahimo ang daku nga panaksi sa kamatuoran. . . . Ang tanan makabantala sang ebanghelyo.”