Magdiretso sa kaundan

Magdiretso sa listahan sang kaundan

Ang Simbahan Kag ang Estado sa Byzantium

Ang Simbahan Kag ang Estado sa Byzantium

 Ang Simbahan Kag ang Estado sa Byzantium

ANG tagtukod sang Cristianismo maathag gid nga nagpatuhay sang iya mga sumulunod kag sang kalibutan sang katawhan nga nahamulag sa Dios. Ginsilingan ni Jesus ang iya mga sumulunod: “Kon kamo bahin sang kalibutan, kahamut-an sang kalibutan ang sa iya kaugalingon. Karon bangod kamo indi bahin sang kalibutan, kundi ginpili ko kamo gikan sa kalibutan, sa sining kabangdanan ang kalibutan nagadumot sa inyo.” (Juan 15:19) Si Jesus nagsiling kay Pilato, nga isa ka tiglawas sang politikal nga kagamhanan sa iya tion: “Ang akon ginharian indi bahin sining kalibutan.”​—⁠Juan 18:36.

Agod matuman ang ila responsabilidad nga magbantala “tubtob sa ukbong sang duta,” dapat likawan sang mga Cristiano nga maulamid sa mga hilikuton sang kalibutan. (Binuhatan 1:⁠8) Kaangay ni Jesus, ang una nga mga Cristiano indi dapat

 magpakigbahin sa politika. (Juan 6:15) Talalupangdon sadto nga ang matutom nga mga Cristiano wala sing palangakuan sa gobierno ukon sa pagdumalahan. Apang nagbag-o ini sang ulihi.

“Bahin sang Kalibutan”

Pila ka tion pagkatapos sang kamatayon sang katapusan nga apostol, ang relihioso nga mga lider kinabubut-on nga nagbag-o sang ila pagtamod sa ila kaangtanan sa kalibutan. Nagsugod sila sa pagpanan-aw sang isa ka “ginharian” nga indi lamang sa kalibutan kundi bahin man sini. Ang pag-usisa kon paano ang relihion kag politika nagaangtanay sa Byzantine Empire​—⁠ang East Roman Empire, nga ang kapital sini sa Byzantium (Istanbul karon)⁠​—⁠mangin impormatibo gid.

Sa isa ka katilingban nga ang relihion kinaandan na nga may daku nga papel, ang Byzantine Church, nga ang sentro sini sa Byzantium, may daku nga gahom. Ang istoryador sa simbahan nga si Panayotis Christou nagsiling anay: “Gintamod sang mga taga-Byzantium ang ila emperyo sa duta subong larawan sang Ginharian sang Dios.” Apang, indi amo sini pirme ang pagtamod sang mga naggahom sa emperyo. Bangod sini, nangin magamo kon kaisa ang kaangtanan sang Simbahan kag Estado. Ang The Oxford Dictionary of Byzantium nagasiling: “Ang mga obispo sang Constantinople [ukon Byzantium] nagpakita sing nanuhaytuhay nga panimuot, lakip ang matalaw nga pagpasakop sa isa ka gamhanan nga manuggahom . . . , mabungahon nga pagsuportar sa emperador . . . , kag maisog nga pagpamatok sa luyag sang emperador.”

Ang patriarka sa Constantinople, ang pangulo sang Eastern Church, nangin maimpluwensia katama. Sia ang nagkorona sa emperador, busa ginapaabot nga ang  emperador mangin matutom nga sumalakdag sang Ortodokso. Manggaranon man kaayo ang patriarka, bangod kontrolado niya ang tuman kadamo nga manggad sang simbahan. Ang iya gahom naghalin sa tuman kadamo nga monghe subong man sa iya impluwensia sa lego.

Ang patriarka masami nga makasupak sa emperador. Sarang sia makaekskomunikar​—⁠nagapatuman sang iya pagbuot sa ngalan sang Dios​—⁠ukon makagamit sing iban pa nga metodo nga mahimo mapahalin ang emperador.

Bangod amat-amat nga nagbuhin ang pagdumalahan sa guwa sang kapital, ang mga obispo masami nga amo ang nangin labing gamhanan nga mga tawo sa ila mga siudad, subong ka gamhanan sa mga gobernador sa probinsia, nga ila ginbuligan nga mapilian. Ginaatipan sang mga obispo ang mga kaso sa korte kag ang sekular nga mga butang nga nadalahig ang simbahan​—⁠kag kon kaisa bisan kon wala ini nadalahig. Isa ka kabangdanan amo nga linibo ka pari kag monghe ang sakop sang ila lokal nga mga obispo.

 Politika kag Simoniya

Subong sang ginapakita na, nagaangtanay gid ang politika kag ang pagdumalahan sang simbahan. Isa pa, ang madamong klerigo kag ang ila relihioso nga mga hilikuton nagkinahanglan sing daku nga kantidad sang kuwarta. Ang kalabanan sang mataas sing ranggo nga mga klerigo nagkabuhi sing maluho. Samtang naggamhanan kag nagmanggaranon ang simbahan, nadula ang apostoliko nga kaimulon kag pagkabalaan. Ginbakal sang pila ka pari kag obispo ang ila palangakuan. Kinaandan ang simoniya (ang pagbakal ukon pagbaligya sang isa ka palangakuan sa simbahan) tubtob sa pinakamataas nga posisyon. Ang mga klerigo nga ginsuportahan sang manggaranon nga mga grupo nag-inagaway sang mga palangakuan sa simbahan sa atubangan sang emperador.

Gingamit man ang paghamham agod maimpluwensiahan ang mataas sing ranggo nga relihioso nga mga lider. Sang ginpapatay ni Emperadora Zoe (mga 978-1050 C.⁠E.) ang iya bana nga si Romanus III kag luyag pamanahon ang iya kahagugma nga nangin si Emperador Michael IV, dalidali niya nga ginpatawag si Patriarka Alexius sa palasyo. Nabal-an didto sang patriarka ang tuhoy sa kamatayon ni Romanus kag ang ginapaabot sa patriarka nga seremonya sa kasal. Mabudlay gid yadto nga kahimtangan sa bahin ni Alexius bangod nagasaulog ang simbahan sing Biernes Santo sadto nga gab-i. Apang, ginbaton niya ang madamo nga regalo sang emperadora kag ginhimo ang iya ginpangabay.

Pagpasakop sa Emperador

Kon kaisa sa maragtas sang Byzantine Empire, gingamit sang emperador ang iya mismo kinamatarong sa pagtangdo kon nagapili sing patriarka sa Constantinople. Sa sini nga mga tion, wala sang mangin patriarka ukon makapabilin nga patriarka kon indi luyag sang emperador.

Siam ka beses nga gin-islan ni Emperador Andronicus II (1260-1332) ang mga patriarka. Ang kalabanan sini sa tuyo nga himuon nga patriarka ang isa ka indibiduwal nga labi ka mapinasakupon. Suno sa libro nga The Byzantines, nangako pa gani sa emperador ang isa ka patriarka paagi sa sulat “nga himuon ang tanan niya nga luyag, bisan supak pa ini sa kasuguan, kag likawan ang paghimo sing bisan anong butang nga makapaakig sa emperador.” Duha ka beses nga ginpilit sang mga emperador ang ila luyag sa simbahan paagi sa pagtangdo subong patriarka sing isa ka prinsipe halin sa pamilya sang emperador. Ginhimo nga patriarka ni Emperador Romanus I ang iya anak nga si Theophylact, nga 16 anyos pa lamang.

Kon indi mapahamut-an sang patriarka ang emperador, mahimo sia piliton sang emperador nga maghalin ukon mahimo niya manduan ang isa ka sinodo nga pahalinon ang patriarka. Ang libro nga Byzantium nagsiling: “Sa maragtas sang Byzantium, ang mataas nga mga awtoridad kag bisan ang Emperador pa gani may daku gid nga bahin sa pagpili sing mga obispo.”

Sa tupad sang patriarka, nagdumala man ang emperador sa mga konsilyo sang simbahan. Gindumalahan niya ang mga debate, naghimo sang mga pagtuluuhan, kag nakigbais sa mga obispo kag mga erehes, nga sa ila ang iya katapusan nga argumento​—⁠amo ang kamatayon sa usok. Ang emperador man ang nagkompirmar kag nagpatuman sang mga pagsulundan nga ginbaton sa konsilyo. Gin-akusahan niya ang mga nagpamatok sa iya indi lamang sing lèse-majesté (isa ka krimen batok sa gumalahom) kundi subong mga kaaway sang simbahan kag sang Dios. “Wala sing dapat himuon sa Simbahan nga supak sa luyag kag mga sugo sang Emperador,” siling sang isa ka patriarka sang ikan-om nga siglo.  Ang mga obispo sa palasyo​—⁠diplomatiko, masinulugton nga mga tawo, mahapos maimpluwensiahan sang mataktikanhon nga mga buhat sang pabor kag tuso nga kasugtanan⁠​—⁠​sa masami wala na nagaprotesta sa ila mga superyor.

Halimbawa, sang wala ginpakomunyon ni Patriarka Ignatius (mga 799-878 C.⁠E.) si Pangulong Ministro Bardas, nagbalos ang ministro. Gin-umid ni Bardas si Ignatius sa isa ka ginpasuni nga paghimbon kag pagluib. Gindakop kag gintapok ang patriarka. Subong tal-us sa iya, gintinguhaan sang ministro nga mapilian si Photius, indi isa ka klerigo nga sa sulod sang anom ka adlaw nakaangkon sing pinakamataas nga posisyon sa simbahan, kag sang ulihi nangin patriarka. Kalipikado bala si Photius agod mangin patriarka? Ginlaragway sia subong isa ka tawo nga “ambisyuso gid, tuman ka arogante, kag di-malabawan nga mapahituon sa politika.”

Mga Doktrina Tungod sa Politika

Ang mga pagbinais sa doktrina kag pagkaerehes masami nga naghinago sang politikal nga pagpamatok, kag madamo nga emperador ang naimpluwensiahan sang politika sa baylo sang handum nga magpakilala sing bag-o nga mga doktrina. Sa masami, may kinamatarong ang emperador sa paghimo sing doktrina kag ipatuman sa simbahan ang iya luyag.

Halimbawa, gintinguhaan gid ni Emperador Heraclius (575-641 C.⁠E.) nga ayuhon ang pagbahinbahin sang simbahan tuhoy sa kinaugali ni Cristo nga nagbutang sa katalagman nga mabungkag ang iya nagahuyang nga emperyo. Nagatinguha nga magkompromiso, ginpakilala niya ang isa ka bag-o nga doktrina nga gintawag Monotelitismo.⁠ * Nian, agod mapat-od ang katutom sang mga probinsia sa bagatnan nga bahin sang iya emperyo, nagpili si Heraclius sing bag-o nga patriarka sa Alexandria, si Cyrus sang Phasis, nga nag-aprobar sang doktrina nga ginsakdag sang emperador. Ginhimo sang emperador si Cyrus nga indi lamang patriarka kundi mataas nga opisyal sa Egipto, nga may awtoridad sa mga gumalahom sa sini nga duog. Upod ang diutay nga paghingabot, nakuha ni Cyrus ang pag-ugyon sang daku nga bahin sang simbahan sa Egipto.

Di-maayo nga Ani

Paano ginpabanaag sini nga mga hitabo ang pulong kag kahulugan sang pangamuyo ni Jesus sang nagsiling sia nga ang iya mga sumulunod ‘indi bahin sang kalibutan’?​—⁠Juan 17:14-16.

Ang mga lider nga nagpangangkon nga Cristiano sang panahon sang Byzantium kag sang ulihi pa nag-ani sing di-maayo nga mga bunga bangod sang ila pagpakigbahin sa mga hilikuton sa politika kag militar sang kalibutan. Ano ang ginasugid sa imo sining malip-ot nga pagbinagbinag sa maragtas? Ginkahamut-an bala sang Dios kag ni Jesucristo ang mga lider sang Byzantine Church?​—⁠Santiago 4:4.

Ang matuod nga Cristianismo wala gid mabuligan sining ambisyuso nga relihiosong mga lider kag sang ila mga kahagugma sa politika. Ining di-balaan nga pagsimpon sang relihion kag politika sayop nga nagrepresentar sa putli nga relihion nga gintudlo ni Jesus. Kabay nga makatuon kita gikan sa maragtas kag magpabilin nga ‘indi bahin sang kalibutan.’

[Nota]

^ par. 22 Pasad sa Monotelitismo, bisan pa may duha ka kinaugali si Cristo subong Dios kag tawo, isa lang ang iya kabubut-on.

[Kahon/Retrato sa pahina 10]

“KAANGAY SANG ISA KA DIOS NGA NAGALAKATLAKAT SA KALANGITAN”

Ang mga natabo kay Patriarka Michael Cerularius (mga 1000-1059) amo ang kinaandan nga papel nga ginatungdan sang pangulo sang simbahan sa mga hilikuton sang Estado kag bangod sang ambisyon. Sa tapos nga mangin patriarka, naghandum pa sing kapin si Cerularius. Ginlaragway sia subong arogante, makahas, kag indi masuay​—⁠“nagapakunokuno sa iya paggawi kaangay sang isa ka dios nga nagalakatlakat sa kalangitan.”

Bangod sang handum nga pakataason ang iya kaugalingon, ginsugyot ni Cerularius ang pagsipak sa papa sang Roma sang 1054, kag ginpilit ang emperador nga batunon ang pagsipak. Bangod sini nga kadalag-an, ginpadihutan ni Cerularius nga mangin emperador si Michael VI kag ginbuligan sia nga magbakod sa gahom. Pagligad sang isa ka tuig, ginpilit ni Cerularius nga maghalin ini nga emperador kag ginhimo nga emperador si Isaac Comnenus (mga 1005-1061).

Naglala ang bangigay sa ulot sang patriarka kag emperador. Si Cerularius​—⁠nga nagasalig sa suporta sang publiko⁠—​namahog, namilit, kag naggamit sing kasingki. Ang isa ka kadungan nga istoryador nagsiling: “Gintagna niya ang pagkapukan sang Emperador sa kinaandan kag maparas nga paghambal, nga nagasiling, ‘Ginbayaw ko ikaw, ikaw nga buangbuang; apang pukanon ko ikaw.’ ” Apang, ginpadakop sia ni Isaac Comnenus, ginbilanggo, kag gintapok sa Imbros.

Ginapakita sini nga mga halimbawa kon daw ano ka daku nga problema ang matuga sang patriarka sang Constantinople kag kon daw ano kaisog nga makapamatok sia sa emperador. Masami nga nagpakig-angot ang emperador sa amo sini nga mga tawo, nga malantipon nga mga politiko, makasarang sa pagsupak sa emperador kag sa hangaway.

[Mapa/Retrato sa pahina 9]

(Para sa aktual nga pormat, tan-awa ang publikasyon)

Ang Pinakadaku nga Sakop sang Byzantine Empire

Ravenna

Rome

MACEDONIA

Constantinople

Black Sea

Nicaea

Ephesus

Antioch

Jerusalem

Alexandria

Mediterranean Sea

[Credit Line]

Map: Mountain High Maps® Copyright © 1997 Digital Wisdom, Inc.

[Mga retrato sa pahina 10, 11]

Si Comnenus

Si Romanus III (sa wala)

Si Michael IV

Si Emperadora Zoe

Si Romanus I (sa wala)

[Credit Lines]

Comnenus, Romanus III, kag Michael IV: Sa maayong kabubut-on sang Classical Numismatic Group, Inc.; Emperadora Zoe: Hagia Sophia; Romanus I: Ang retrato sa maayong kabubut-on sang Harlan J. Berk, Ltd.

[Retrato sa pahina 12]

Si Photius

[Retrato sa pahina 12]

Si Heraclius kag ang iya anak

[Credit Lines]

Heraclius kag iya anak: Ang retrato sa maayong kabubut-on sang Harlan J. Berk, Ltd.; ang tanan nga desinyo, pahina 8-​12: Halin sa libro nga L’Art Byzantin III Ravenne Et Pompose