Magdiretso sa kaundan

Magdiretso sa listahan sang kaundan

Ang mga Problema sa Indi Pag-alalangay

Ang mga Problema sa Indi Pag-alalangay

 Ang mga Problema sa Indi Pag-alalangay

“ANG PAG-ALALANGAY MAHIMO NGA ISA KA KINAMATARONG, APANG WALA SING GAHOM SA DUTA NGA MAKAPAHANABO SINI.”

Amo sini ang ginsiling ni Honoré de Balzac, isa ka Pranses nga nobelista sang ika-19 nga siglo. Nagaugyon ka bala sa iya? Madamo ang kinaugali nga nagabatyag nga sayop ang indi pag-alalangay. Apang, bisan sa sining ika-21 nga siglo, ang tawhanon nga katilingban nabahinbahin gihapon sa indi alalangay nga mga kahimtangan.

SI Calvin Coolidge, nga presidente sang Estados Unidos kutob sang 1923 tubtob 1929, nabalaka sa problema nga indi pag-alalangay sa katilingban kag naghambal nga “dulaon sing bug-os ang alta sosiedad.” Apang, pagligad sang mga 40 ka tuig nga nangin presidente si Coolidge, ang Kerner Commission, nga gintangdo sa pagtuon sa mga kaangtanan sang mga rasa, nagpabutyag sang kahadlok nga ang Estados Unidos indi malikawan nga mangin duha ka katilingban: “isa itom, isa puti​—⁠napain kag indi alalangay.” Ang pila nagsiling nga ining pakotpakot nangin matuod na kag “nagasangkad ang kal-ang sa ekonomiya kag rasa” sa sina nga pungsod.

Ngaa mabudlay gid nga mangin alalangay ang mga tawo? Ang isa ka daku nga rason amo ang tawhanon nga mga panimuot. Ang anay kongresista sa Estados Unidos nga si William Randolph Hearst nagsiling: “Ang tanan nga tawo gintuga nga alalangay sa isa ka bahin, sa di-magkubos, kag ina nga bahin amo ang ila handum nga indi matupungan.” Ano ang iya buot silingon? Ayhan mas maathag ang ginsiling sang ika-19 nga siglo nga Pranses nga dramatista nga si Henry Becque: “Ang nagapabudlay gid sa pagtigayon sing pag-alalangay amo nga luyag lamang naton nga mangin tupong sa mas mataas sa aton.” Buot silingon, luyag lamang sang mga tawo nga mag-alalangay sila sang mas mataas sa ila sing kahimtangan sa katilingban; apang indi madamo ang handa nga limitehan ang ila mga pribilehiyo kag mga benepisyo paagi sa paghatag sing pagkaalalangay sa sadtong ginakabig nila nga manubo sa ila.

Sang nagligad nga mga dag-on, ang mga tawo nabun-ag subong mga timawa, subong katapo sang aristokrasya, ukon subong mga katapo pa gani sang harianon nga pamilya. Matuod gihapon ini sa pila ka duog. Apang, sa kalabanan nga duog karon, ang kuwarta​—⁠ukon ang kakulang sini⁠​—⁠​amo ang nagapat-od kon bala ang isa imol, may sarang, ukon manggaranon. Apang, may iban pa nga talaksan nga nagapat-od sang tindog sang isa sa katilingban, subong sang rasa, edukasyon, kag pagkahibalo magbasa kag magsulat. Kag sa iban nga duog, ang sekso amo ang panguna nga rason sang pag-ihig-ihig, diin ginatamod ang mga babayi nga manubo sing kahimtangan.

 May Paglaum Bala?

Ang kasuguan tuhoy sa tawhanon nga mga kinamatarong nakabulig sa pagguba sang pila ka balagbag sa indi pag-alalangay. Ang mga antisegregation law (mga kasuguan batok sa indi pag-alalangay) ginpatuman sa Estados Unidos. Ang apartheid (pagpainpain sa rasa) gindula sa Bagatnan nga Aprika. Ang pag-ulipon, bisan pa nga nagaluntad gihapon, indi legal sa madamo nga duog sa kalibutan. Ang mga desisyon sang mga korte nagpatuman sa pagbaton sang mga kinamatarong nga makapanag-iya sang duta ang pila ka tumandok nga tribo, kag ang batok sa pag-ihig-ihig nga mga kasuguan naghatag sing pinansial nga mga benepisyo sa imol nga mga grupo.

Nagapakita bala ini nga madula na ang indi pag-alalangay sa katilingban? Indi gid. Bisan pa nga ang pila ka indi pag-alalangay mahimo nga naghaganhagan na karon, ang bag-o nga mga balagbag nagsugod sa pagtuhaw. Ang libro nga Class Warfare in the Information Age nagsiling: “Ang mga grupo sang mga kapitalista kag sang mga mamumugon daw indi na nagakaigo nga ipatuhay karon, apang amo gid sini ang kahimtangan bangod ining dalagku nga mga grupo nabahinbahin sa mas magagmay nga mga grupo sang akig nga mga tawo.”

Ang indi pag-alalangay bala magapain sa mga tawo sing dayon? Ti, subong sang ipakita sang masunod nga artikulo, ang kahimtangan may paglaum pa.