Magdiretso sa kaundan

Magdiretso sa listahan sang kaundan

Pirme Ginapadyaan ni Jehova ang mga Mainunungon sa Iya

Pirme Ginapadyaan ni Jehova ang mga Mainunungon sa Iya

 Sugilanon sang Kabuhi

Pirme Ginapadyaan ni Jehova ang mga Mainunungon sa Iya

PANUGIRON NI VERNON DUNCOMBE

Bag-o lang ako makatapos sang akon gab-i na gid nga pamahaw kag subong sa kinaandan nagsindi ako sing sigarilyo. Nian ginpamangkot ko ang akon asawa, si Aileen: “Kamusta ang miting?”

NAGDULOG sia kag nagsiling: “Ginbasa ang isa ka sulat nga nagapahibalo sang bag-o nga mga gintangduan, kag ginsambit ang imo ngalan. Gintangdo ikaw sa pag-atipan sang ­sound system. Ang katapusan nga dinalan sang sulat nagasiling: ‘Kon ang bisan ­sin-o sining ­bag-o gintangdo nga mga utod nagapanabako, obligado sila nga magsulat sa Sosiedad sa pagsiling nga indi nila mabaton ang katungdanan.’” * Nagsabat ako sing mabaskog kag desidido, “Bueno! Kon amo sina ang ginsiling.”

Gin-ugtom ko ang akon mga ngipon kag ginsuso ang sigarilyo sa agbunan sa akon tupad. “Ambot kon ngaa gintangdo ako sa sini. Apang wala pa ako sing napangindian, kag wala ako sing buko nga himuon ina.” Namat-od ako nga indi na liwat manigarilyo. Yadto nga desisyon may daku nga epekto sa akon kabuhi subong isa ka Cristiano kag subong isa ka musikero. Pasugira ako sang pila ka hitabo nga nagdul-ong sa akon pamat-od.

Ang Pagkabuhi Sang Una Upod sa Pamilya

Natawo sa Toronto, Canada, sang Septiembre 21, 1914, ako ang kamagulangan nga anak nga lalaki sang mahigugmaon kag mapisan nga mga ginikanan, sanday Vernon kag Lila, nga nagbuhi sang isa ka pamilya nga may apat ka lalaki kag duha ka babayi. Ang sunod sa akon amo si ­Yorke, dayon si Orlando, Doug­las, ­Aileen, kag ­Coral. Sadtong nuebe anyos pa lang ako, ginpauyatan sa akon sang akon iloy ang byolin kag ginpaeskwela ako sa musika sa Harris ­School of Music. Pigado sadto ang pangabuhi, apang ginmedyusan nanday Nanay kag Tatay ang  akon plete kag inugbayad sa eskwelahan. Sang ulihi nag-eskwela ako sa mga prinsipio kag pagkomposo sang musika sa ­Royal Conservatory of Music sa Toronto, kag sa edad nga 12, nakigbahin ako sa paindis-indis sa musika sa bug-os nga siudad sa ­Massey Hall, ang bantog nga awditoryom sang musika sang siudad. Nagdaug ako kag ginhatagan sing matahom nga byolin nga may kaha nga human sa panit sang buaya.

Sang ulihi, natun-an ko man nga magtokar sing piano kag baho. Sa masami isa kami ka grupo nga nagatokar sa magagmay nga mga sinalusalo sa mga ­gab-i sang Biernes kag Sabado kag sa mga binayle sang praternidad. Sa isa sini nga binayle nga una ko nga nakilala si ­Aileen. Sadtong katapusan ko na nga tuig sa hayskul, nagtokar ako upod sa pila ka orkestra sa bug-os nga siudad. Sang makagradwar na ako gin-imbitar ako nga magbuylog sa ­Ferde Mowry Orchestra, kag nangin isa gid ini ka daku-sing-suweldo kag permanente nga obra tubtob sang 1943.

Pagkilala kay Jehova

Una nga nahibaluan sang akon mga ginikanan ang kamatuoran sang Biblia antes gid lang magdabdab ang Bug-os Kalibutan nga Inaway I, sang nagatrabaho si Tatay subong eskaparatista sa isa ka depart­ment ­store sa down­town sang Toronto. Sa palanyagahan, nagapamati sia sa paghambalanay sang duha ka trabahador nga mga Estudyante sang Biblia (subong amo ang pagkilala sa mga Saksi ni Jehova sadto), kag nian ginasugid niya ang iya nabatian kay Nanay kon magpauli sia sa ­gab-i. Pila ka tuig sang ulihi, sang 1927, ang mga Estudyante sang Biblia naghiwat sing daku nga kombension sa Toronto sa Coli­seum sa Canadian Na­tional Exhibition ­Grounds. Ang amon balay, nga duha ka bloke lang gikan sa nakatundan nga alagyan padulong sa koliseyum, ginpadayunan sa 25 ka tawo gikan sa Ohio, E.U.A.

Pagkatapos sadto, isa sang mga Estudyante sang Biblia, si Ada Bletsoe, ang masunson nga nagduaw kay Nanay, nga nagabilin sa iya sang pinaka­bag-o nga literatura. Isa ka adlaw sia nagsiling: “Gng. Dun­combe, madugaydugay ko na ikaw nga ginabilinan sing mga literatura. Nabasa mo bala ang bisan diin man sini?” Bisan pa nagaatipan sa anom ka kabataan, namat-od si Nanay nga basahon ang mga magasin sugod sadto, kag wala gid sia mag-untat. Apang, wala ko ginasapak ang literatura. Nagapanikasog ako nga makatapos sa pag-eskwela, kag nawili gid ako sa musika.

Sang Hunyo 1935, ginkasal kami ni ­Aileen sa simbahan sang Anglikano. Bangod naghalin ako sa ­United Church sa edad nga 13, wala ako sing ginakatapuan nga relihion; busa nagpirma ako sa rehistro sang kasal subong isa sang mga Saksi ni Jehova, bisan nga indi pa ako isa ka Saksi.

Nagalaum gid kami nga magpamilya sa ulihi kag nagahandum nga mangin maayo nga mga ginikanan. Sa amo, nagsugod kami sa pagbasa sang Bag-ong Testamento. Apang, walay sapayan sang amon maayo nga mga tinutuyo, ang iban nga butang nagbalabag. Gintinguhaan namon ini liwat sang ulihi pa apang amo gihapon ang mga resulta. Nian sang Krismas sang 1935, nakabaton kami sing isa ka naputos nga dulot nga libro nga gintig-uluhan The Harp of God. Ang akon asawa nagsiling: “Abaw, isa ini ka tumalagsahon nga dulot sa Krismas nga ginpadala sang imo iloy sa aton.” Walay sapayan sina, sang makahalin na ako agod magtrabaho, ginsugdan niya ang pagbasa sini, kag naluyagan niya ang iya nabasa. Sadto nga mga tion, wala ako sing namang-an tuhoy sini. Tuhoy sa amon handum nga magpamilya, wala ini matuman. Ang amon lapsag nga babayi, nga natawo sang Pebrero 1, 1937, wala mabuhi. Daku gid ang amon kasubo!

Sini nga tion, ang akon pamilya aktibo nga nagapakigbahin sa pagbantala nga hilikuton, kag nabalitaan ko nga si Tatay na lang ang manugbantala sang Ginharian sa pamilya nga wala pa makapahamtang sing isa ka suskripsion sa magasin nga Consolation (Magmata! karon). Amo ini ang tulumuron sa pag-alagad sa latagon sadto nga bulan. Bisan nga wala pa ako makabasa sang bisan ano nga publikasyon sang Sosiedad, naluoy ako sa iya kag nagsiling: “Sige, Tay, hatagi ako sing suskripsion; kag mangin pareho ka man sa iban.” Nag-abot ang tingadlaw, kag ang orkestra nagsaylo halin sa siudad agod magtokar sa isa ka balakasyunan. Nag-abot ang Consolation paagi sa koreo. Nag-abot ang tigragas, kag ang orkestra nagbalik sa Toronto. Padayon nga nag-abot ang mga magasin sa amon ­bag-o nga direksion, kag wala ko gid makuha ang isa sini sa iya putos.

Sadtong isa ka tion sang bakasyon sa Krismas, gintan-aw ko ang nahantal nga mga magasin kag naghinakop nga kon ginbayaran ko ini, dapat ko basahon ang pila sini agod mahibaluan ang kaundan sini. Ang una ko nga nabuksan nagpakibot sa akon. Pagbuyagyag yadto sang isa ka isyu sa politika kag kagarukan sadto nga tion. Ginsugid ko ang akon nabasahan sa akon kaupod nga mga musikero. Apang, ginduhaduhaan nila ang pagkamaminatud-on sang  akon ginasiling, kag dapat ako magpadayon sa pagbasa agod mapangapinan ko ang akon kaugalingon. Sing walay hinalung-ong, nagsugod na gali ako sa pagpanaksi tuhoy kay Jehova. Kag sugod sadto nga tion, wala na gid ako mag-untat sa pagbasa sang matahom nga mga publikasyon sa Biblia sang “matutom kag mainandamon nga ulipon.”—Mateo 24:45.

Bisan pa nga masako ako sa trabaho sa bug-os nga semana, nagsugod ako sang ulihi sa pagtambong sa mga miting kon Domingo upod kay ­Aileen. Pag-abot namon sa miting isa ka Domingo sang 1938, duha ka tigulang nga utod nga babayi ang nagtamyaw sa amon, kag ang isa nagsiling: “Lamharon nga Utod, nagdampig ka na bala kay Jehova? Abi mo, ang Armagedon malapit na!” Nahibaluan ko nga si Jehova amo lamang ang matuod nga Dios, kag kumbinsido ako nga amo ini ang iya organisasyon. Luyag ko mangin bahin sini, busa sang Oktubre 15, 1938, ginbawtismuhan ako. Si ­Aileen ginbawtismuhan anom ka bulan sang ulihi. Nalipay ako sa pagsiling nga ang tanan sa akon pamilya nangin dedikado nga mga alagad ni Jehova.

Daw ano nga kalipay ang akon naeksperiensiahan sa pagpakig-upod sa katawhan sang Dios! Wala magdugay, napahamtang ang akon buot sa ila. Kon indi gani ako makatambong, nalangkag ako pirme nga mahibaluan kon kamusta ang mga miting. Yadtong ­gab-i nga ginhinambitan sa pamuno nangin isa ka importante nga tion sa akon pag-alagad kay Jehova.

Isa ka Tion Sang Daku nga Pagbag-o Para sa Amon

Isa pa ka daku nga pagbag-o ang natabo sa amon sang Mayo 1, 1943. Nagtambong kami sa amon unang daku nga kombension, ang New World Theo­cratic Assembly sang Septiembre 1942, sa Cleve­land, Ohio. Didto, samtang nagadabdab ang makakulugmat nga bug-os kalibutan nga inaway, isa ka inaway nga daw wala katapusan, nabatian namon si Utod Knorr, ang presidente sadto sang Watch ­Tower So­ciety, nga naghatag sing maisugon nga pamulongpulong publiko, nga “Peace—Can It Last?” Nadumduman gid namon kon paano niya ginpakita, gikan sa Bugna kapitulo 17, nga may paghidait sa tapos sang inaway diin ang daku nga pagbantala nga hilikuton pagahimuon.

Ang nagpahulag gid sa kalabanan sa amon amo ang nauna nga pamulongpulong ni Utod Knorr, ang “Jephthah and His Vow.” Ang panawagan nian ginhimo para sa dugang nga mga payunir! Nagtulukay kami ni ­Aileen kag nagdungan sa pagsiling (upod sang madamo pa sa sadto nga tion): “Kami ina!” Sa gilayon nagsugod kami sa pagplano sa paghimo sang labi pa ka importante nga hilikuton.

Ang hilikuton sang mga Saksi ni Jehova gindumilian sa Canada sugod sang Hulyo 4, 1940. Sang nagsugod kami sa pagpayunir sang Mayo 1, 1943, ilegal gihapon ang magpanaksi tuhoy kay Jehova kag magtanyag sing mga literatura sang Sosiedad sa pag-alagad sa latagon. Sa pag-alagad subong mga Cristiano, dala lamang namon ang amon personal nga mga kopya sang King ­James nga bersion sang Biblia. Pila ka adlaw lamang nga nakaabot kami sa amon una nga asaynment sa pagpayunir sa Parry ­Sound, Ontario, si ­Stewart Mann, isa ka eksperiensiado nga payunir, ang ginpadala sang sanga talatapan agod mangin kaupod namon sa latagon. Daw ano ka mahigugmaon nga aman! Mabuot si Utod Mann kag palayuhom. Nakatuon kami sa iya kag may makalilipay nga tinion. Nagahiwat na kami sing pila ka pagtuon sa Biblia sang ginsaylo kami sang Sosiedad sa siudad sang Hamilton. Wala magdugay sang ulihi, bisan pa tigulang na ako agod magsoldado, gintawag ako. Ang akon pagdumili sa pag-entra sa soldado nagresulta sa pagdakop sa akon sang Disiembre 31, 1943. Pagkatapos nga naatipan ang mga pormalidad sa korte, ginpamatbatan ako nga mahunong sa kampo sang mga sibilyan nga wala nagakapot sing armas, diin nagpabilin ako didto tubtob sang Agosto 1945.

Sang mahilway ako, nakabaton kami sa gilayon ni ­Aileen sing isa ka asaynment sa pagpayunir sa Corn­wall, Ontario. Wala magdugay pagkatapos sadto, nagsaylo kami sa probinsia sang Quebec upod  ang isa ka asaynment tuhoy sa espesyal nga korte sang pulis gikan sa Legal nga Departamento sang Sosiedad. Panahon yadto ni Duplessis sa Quebec sang nangin mabaskog gid ang paghingabot sa mga Saksi ni Jehova. Madamo nga adlaw kada semana, yara ako sa nagkalainlain nga korte sa pagbulig sang amon mga kauturan. Makakulunyag kag makapabakod sing pagtuo yadto nga mga tion.

Pagkatapos sang kombension sa Cleve­land sang 1946, gintangdo kami sa sirkito kag distrito nga hilikuton nga nagpakadto sa amon sang akon asawa sa bug-os nga Canada. Madasig nga natabo ang mga butang. Sang 1948 gin-imbitar kami sa ika-11 nga klase sang Watch­tower ­Bible School of ­Gilead. Sanday Utod Albert ­Schroeder kag Maxwell ­Friend amo ang amon duha ka instruktor, kag ang amon klase sang 108 ka estudyante naglakip sa 40 ka hinaplas. Kaupod sang madamong madugay na nga alagad ni Jehova, makapalig-on kag makapaladya gid yadto nga eksperiensia!

Isa ka adlaw ginduaw kami ni Utod Knorr gikan sa Brook­lyn. Sa iya pamulongpulong, nanawagan sia sing 25 ka boluntaryo sa pagtuon sang lenguahe sang Japan. Ang tanan nga 108 nagboluntaryo! Katungdanan gihapon sang presidente ang magpili kon ­sin-o ang dapat tudluan. Sa banta ko gintuytuyan ni Jehova ang pagpili bangod nangin maayo gid ini. Madamo sang 25 nga ginpili kag nakapribilehiyo nga magbukas sang hilikuton sa Japan ang yara gihapon sa ila asaynment—huo, tigulang na, apang didto gihapon. Ang pila, subong nanday Lloyd kag Melba Barry, ang ginsaylo gikan sa Japan pakadto sa iban nga asaynment. Si Lloyd miembro anay sang Nagadumala nga Hubon tubtob sang napatay sia sang nagligad nga tuig. Nalipay kami upod sa ila tanan bangod sang padya nga ginhatag ni Jehova.

Nag-abot ang gradwasyon, kag gin-asayn kami sa Jamaica. Apang, bangod sang wala pa madesisyunan nga mga problema sa korte sa Quebec, ginsilingan kami nga magbalik sa Canada.

Dugang Pa nga Musika!

Bisan pa nga ginbiyaan ko ang musika bangod sang pagpayunir, daw indi magbiya sa akon ang musika. Sang masunod nga tuig ang presidente sang Sosiedad, si ­Nathan Knorr, kag ang iya sekretaryo, si Milton Henschel, nagkadto sa ­Maple ­Leaf Gardens sa Toronto. Ang pamulongpulong publiko ni Utod Knorr nga gintig-uluhan sing “Mas Malapit Ini Sangsa Imo Ginahunahuna!” nagpahulag sa tanan. Sa una nga tion, ako ang gin-agda nga mag-atipan sang orkestra sang kombension. Naghanda kami sing mga tunog sang waltz para sa pila ka bantog nga mga ambahanon sa King­dom Ser­vice Song ­Book (1944). Daw naluyagan ini sang mga kauturan. Sang natapos ang programa sang Sabado sang hapon, gin-ensayo namon ang amon ginplano nga programa para sa Domingo. Nasiplatan ko si Utod Henschel nga nagapakadto sa amon, kag gin-untat ko ang orkestra agod masug-alaw ko sia. Namangkot sia, “Pila ka musikero ang yari diri sa imo orkestra?” “Kon yara ang tanan, mga 35,” sabat ko. “Ti, doblehon ina sa New York sa masunod nga tig-ilinit,” sabat niya.

Apang, antes mag-abot yadto nga tig-ilinit, gin-agda ako sa Brooklyn. Bangod sang mga sirkumstansia, wala anay makaupod sa akon si ­Aileen. Wala pa matapos ang ­bag-o nga tinukod sa 124 Columbia ­Heights, gani ginhatagan ako sing hiligdaan sa orihinal nga puluy-an sang ­Bethel, sa isa ka diutay nga hulot upod sa duha ka hinaplas nga utod—ang tigulang nga si Utod ­Payne kag si Karl ­Klein, nga nakilala ko sa nahauna nga tion. Gutok bala ini? Huo. Walay sapayan, nagsahuay gid kami. Ang tigulang nga mga utod mainantuson kag pasensioso. Gintinguhaan ko gid nga indi magsinabad! Isa yadto ka maayo nga leksion sa kon ano ang mahimo sang espiritu sang Dios. Ang makilala kag magpanghikot upod kay Utod ­Klein nagdala sa akon sing madamo nga pagpakamaayo! Mabuot gid sia kag mabinuligon. Nagsahuay kami kag nagpabilin nga suod nga mag-abyan sa kapin sa 50 ka tuig.

Pribilehiyo ko nga makabulig sa musika sa mga kombension sa Yankee Stadium sang 1950, 1953, 1955, kag 1958, subong man sa pagtimbang kay Al Kavelin sa mga katungdanan sa orkestra sa 1963 nga kombension nga ginhiwat sa ­Rose Bowl sa Pasadena, Cali­fornia. Sang 1953 nga kombension sa Yankee Stadium, isa ka programa sa musika ang ginpresentar sang Domingo antes sang pamulongpulong publiko. Ginpakilala ni Erich Frost si Edith ­Shemionik ­(Weigand sang ulihi), isa ka soprano, nga nag-amba sang iya komposisyon nga “Sulong, mga Saksi!” nga ginaakompanyaran sang amon orkestra. Nian nalipay kami sang amon nabatian, sa nahauna nga tion, ang bilog kag matahom nga mga tingog sang aton mga kauturan sa Aprika. Nagdala ang misyonero nga si Harry Arnott sing isa ka matahom nga rekording sa ­tape gikan sa Naaminhan nga Rhodesia (Zambia karon) agod pamatian namon. Nagguob ang tunog sa bug-os nga istadyum.

 Pagrekord Sang 1966 nga Songbook

Nadumduman mo bala ang songbook nga duag rosas, ang “Sing­ing and Accom­panying Your­selves With Music in Your ­Hearts”? Sang malapit na matapos ang paghanda sa sini, si Utod Knorr nagsiling: “Magahimo kita sang pila ka plaka. Luyag ko nga mag-organisar ikaw sing isa ka diutay nga orkestra, pila lang ka byolin kag duha ka plawta. Indi ko luyag nga may isa nga ‘magpatunog sang iya budyong’!” Ang Kingdom Hall sa Bethel amo ang amon studio, apang may pila ka kabalaka sa paggamit sini. Ano ang matabo kon maglanog ang tunog sa wala sing kurtina nga mga dingding, tayl nga salog, kag sa mapilopilo nga salsalon nga mga pulungkuan? ­Sin-o ang makabulig sa amon sa paglubad sang mga problema sang indi maayo nga tunog? Ang isa nagpanugda: “Si Tommy Mitchell! Nagatrabaho sia sa ABC Network Studios.” Nakig-angot kami kay Utod Mitchell, nga nalipay sa pagbulig.

Nag-abot ang una nga aga sang Sabado para sa pagrekord, kag samtang ginpakilala ang mga musikero, ang isa ka utod may suludlan sang trom­bone. Nadumduman ko ang paandam ni Utod Knorr: “Indi ko luyag nga may isa nga ‘magpatunog sang iya budyong’!” Karon, ano ang akon himuon? Nagalantaw ako samtang ginakuha sang utod ang iya trom­bone gikan sa suludlan sini, ginplastar ang ­slide sini, kag ginhuypan ini. Ang utod amo si Tom Mitchell, kag ang iya nahauna nga mga nota matahom. Ginpatunog niya ang trombone nga daw byolin! Sa hunahuna ko, ‘ini nga utod dapat magpabilin!’ Wala gid magpamatok si Utod Knorr.

Sa sadto nga orkestra, may isa kami ka grupo sang maayo nga mga musikero nga mahigugmaon man nga mga kauturan. Wala sing mabudlay pakigbagayan! Ang pagrekord isa ka mabudlay nga trabaho, apang wala sing nagareklamo. Sang natapos ang hilikuton, naghibi kami sang magbulagay; kag ang isa ka mabakod nga pag-abyanay ang nagpabilin sa sadtong nakigbahin. Kada isa sa amon nalipay sa pribilehiyo, kag bangod kay Jehova, nahimo namon ini.

Dugang nga Makapaladya nga mga Pribilehiyo

Pagkatapos sang madamo nga tinuig, padayon ako nga nalipay sa bug-os tion nga ministeryo. May 28 ka tuig sang asaynment sa sirkito kag distrito nga hilikuton—ang kada isa sa ila makalilipay. Ginsundan ini sang lima ka tuig nga pagdumala sa Norval Assembly Hall sa Ontario. Bangod kada talipuspusan sang semana may sirkito nga asambleya subong man distrito nga mga kombension sa dumuluong nga lenguahe, masako kami ni ­Aileen. Sang 1979/80, ang mga arkitekto kag mga enhinyero naggamit sang mga pasilidad sa Assembly Hall samtang ginaplano nila ang palaabuton nga sanga sang Sosiedad sa Halton Hills. Pagkatapos sang amon hilikuton sa Assembly Hall, ang isa pa ka asaynment nagdul-ong sa dugang nga pagpakigbahin sa patag sang musika sa Brook­lyn, kutob sang 1982 tubtob 1984.

Napatay ang akon pinalangga nga asawa sang Hunyo 17, 1994, pito lang ka adlaw pagkatapos sang ika-59 nga anibersaryo sang amon kasal. Natapos namon ang 51 ka tuig sang debotado nga pag-alagad subong payunir nga magkaupod.

Samtang ginapanumdom ko ang akon madamo nga mga eksperiensia sa kabuhi, nadumduman ko kon paano ang Biblia nangin tuman ka hamili nga tuytoy. Kon kaisa, ginagamit ko ang personal nga Biblia ni ­Aileen kag nagakalipay sing daku sa pagtalupangod sang nagtandog sang iya tagipusuon—bug-os nga mga bersikulo, espesipiko nga mga dinalan, kag mga tinaga nga iya ginmarkahan. Kaangay ni ­Aileen, may mga kasulatan man nga may pinasahi nga kahulugan sa akon. Ang isa ka dinalan amo ang ika-137 nga Salmo, nga nagapabutyag sining matahom nga pangamuyo kay Jehova: “Kabay nga indi na gid ako makapatokar sang arpa liwat kon malipatan ko ikaw, Jerusalem! Kabay nga indi na gid ako makaamba liwat kon indi ko madumduman ikaw, kon indi ko ikaw mahunahuna subong akon pinakadaku nga kalipay!” (Salmo 137:5, 6, Today’s English ­Version) Bisan pa mahuyugon ako sa musika, ang akon pinakadaku nga kalipay amo ang pag-alagad sing mainunungon kay Jehova, nga nagpadya sa akon sing isa ka makalilipay kag makaalayaw nga kabuhi.

[Nota]

^ par. 5 Ang Lalantawan sang Disiembre 1, 1973, nagpaathag kon ngaa sugod sadto nga tion padayon, kinahanglan ang indibiduwal mag-untat sa pagpanigarilyo antes sia mabawtismuhan kag mangin isa sang mga Saksi ni Jehova.

[Retrato sa pahina 28]

Upod kay Aileen sang 1947

[Retrato sa pahina 30]

Sa nauna nga sesyon sang pagrekord