Magdiretso sa kaundan

Magdiretso sa listahan sang kaundan

Ang Kuarta nga May Apat ka Tiil

Ang Kuarta nga May Apat ka Tiil

 Ang Kuarta nga May Apat ka Tiil

“DIRI sa amon, ang baboy importante gid para sa isa ka pamilya, gani ang pagsagod sini isa gid ka daku nga responsibilidad,” siling sang 17 anyos nga si Enmarie Kani, nga nagaistar sa kabukiran sang Papua New Guinea. “Sang ginpasagod ni Tatay sa akon ang idik, excited gid ako pero ginakulbaan kay basi mapatay ini kay gamay pa kaayo.”

Paano ginsagod ni Enmarie ang iya idik? Kag ngaa sa Papua New Guinea ang baboy pareho kaimportante sa kuarta? Ari ang iya gin-istorya sa Magmata!

Diin kamo nagaistar?

Upod kanday Nanay kag Tatay kag sa akon apat ka manghod—duha ka babayi kag duha ka lalaki—nagaistar kami sa payag nga nipa ang atop sa kabukiran sang Western Highlands. Mga 50 ang nagaistar diri, kag paryente ko sila tanan. Malapit kami sa isa ka gamay nga suba nga nagalikoliko sa mga kabakuluran nga madabong ang kagulangan.

Ang kalabanan diri mga mangunguma. Ang amon pamilya may malapad nga lagwertahan. May tanom kami nga kamote, kalabasa, pipino, kape, kag iban pa. Nanamian ako magpananom  sang utanon bisan pa mabug-at ini nga obra. Ako man ang nagapaninlo sang balay, nagapanglaba, kag siempre, nagasagod sang amon baboy.

Paano mo ginaatipan ang inyo baboy?

Sang ginbakal ni Tatay ang amon baboy sang nagligad nga tuig, gamay ini kaayo kag puede ko pa kuguson. Kada adlaw, ginabahugan ko ini sang binukbok nga isda nga may samo nga gindunot nga kamote, tubig, asin, kag duga sang tubo. Kon gab-i nga matugnaw na, ginapatulog ko ini sa sako nga nabitay sa balayan malapit sa dapog. Sa salog ako nagatulog malapit sa sini. Gani, nagdaku ang baboy kag wala napatay.

Wala ko ginngalanan ang amon baboy. Gintawag ko lang sia nga Baboy. Gin-atipan ko si Baboy nga daw bata ko lang—ginapakaon ko sia, ginapaliguan, kag ginahampang sing inoras. Mahagop gid si Baboy sa akon amo nga ginasunodsunod niya ako bisan diin ako makadto.

Sang magdakudaku na si Baboy, gintudluan ko ini sang bag-o nga hilikuton nga ginahimo namon asta subong. Ginahigtan ko sia kag ginaguyod pakadto sa amon lagwertahan nga 15 minutos halin sa balay. Dayon ginagaid ko sia sa kahoy kag ginapaungad sa lagwerta. Ginaungad niya ang duta kag ginapangita ang mga gamot kag mga lago. Gani nagahabok kag nagatambok ang duta. Pagkahapon, ginaguyod ko sia pauli kag ginapakaon sang hilaw kag tinanok nga kamote. Dayon, sa tangkal ko na sia ginapatulog.

 Ngaa importante gid ang baboy para sa inyo?

May hulubaton kami, Ang kuarta baboy kag ang baboy kuarta. Sang wala pa sing kuarta sa amon lugar, baboy ang ginagamit sang mga tawo bilang kuarta kag amo gihapon asta subong. Halimbawa, ang isa ka manugbaligya sang salakyan nagtanyag sadto nga paamanan niya sang isa ka baboy ang kada salakyan nga mabakal. Masami nga ginahusay sang mga tribo ang ila away paagi sa pagbayluhanay sang kuarta kag mga baboy. Kag madamo nga nobyo ang nagahatag sing baboy sa ginikanan ukon pamilya sang nobya bilang bahin sang dote.

Buot bala silingon nga kon kaunon mo ang imo baboy pareho lang nga ginkaon mo man ang kapital?

Eksakto ka! Bangod mahal ang baboy, ginakaon lang namon ini kon may espesyal nga mga okasyon pareho sang lubong kag iban pa nga importante nga mga seremonya. Ang iban nga tribo nagaihaw sing ginatos ka baboy sa dalagku nga mga seremonya para ipabugal ang ila manggad ukon agod bayaran ang ila utang nga mga kabalaslan.

Ano ang himuon ninyo sa inyo mga baboy?

Husto ka nga “mga baboy,” kay may mga idik na si Baboy kag sining karon lang ginbaligya namon ang isa sa bili nga 100 kina (halos $40 U.S.). Amo ini ang amon ginplete sa bus para magtambong sa distrito nga kombension sang mga Saksi ni Jehova sa pihak nga banwa sang Banz. Mahimo nga ibaligya man ni Tatay ang iban nga idik para may galastuhon kami sa balay.

Ngaa indi ninyo pagdamuon ang inyo ginasagod nga baboy para daku man ang inyo kita?

Wala man kami sing tuyo nga magmanggaranon kundi para may gamiton lang kami sa pagkaon, panapton, kag puluy-an. Ginauna gid namon ang espirituwal nga mga butang. Nalakip sa sini ang pag-alagad sa Dios nga si Jehova, pagtambong sa Cristiano nga mga pagtilipon, pagbulig sa iban sa amon masarangan—sa materyal man ukon sa espirituwal—kag paghimo sang mga hilikuton subong pamilya. Simple lang ang amon kabuhi, pero suod kami kag malipayon.

Subong nagalagwerta ako kag nagasagod sing mga baboy para may kita, pero part-time ko lang ini nga obra. Ang panguna ko gid nga obra amo ang pag-alagad subong Cristianong ministro, nga nagatudlo sang kamatuoran sa Biblia sa iban. Masako ako sa sini nga hilikuton, nga ginsugo ni Jesus sa iya mga sumulunod. (Mateo 28:19, 20) Handum ko nga makaalagad sa branch office sang mga Saksi ni Jehova sa Port Moresby. Didto gina-translate ang mga balasahon parte sa Biblia sa lokal nga mga lenguahe. Pero bisan indi ina matuman, mangin malipayon gihapon ako sa pag-alagad kay Jehova kag pag-una sang espirituwal nga mga butang. Nagapasalamat man ako sa bulig sang kuarta nga may apat ka tiil.

[Kahon/Retrato sa pahina 12]

PARTE SA BABOY

● Sa isla sang New Guinea, indi magnubo sa duha ka milyon ang ginasagod nga baboy. May 1 ka baboy sa kada 3 ka tawo.

● Sobra katunga sang populasyon sa uma ang may baboy.

[Mapa sa pahina 10]

(Para sa aktual nga pormat, tan-awa ang publikasyon)

INDONESIA

PAPUA NEW GUINEA

AUSTRALIA

INDONESIA

PAPUA NEW GUINEA

PORT MORESBY

WESTERN HIGHLANDS

AUSTRALIA

[Retrato sa pahina 10]

Makadto na sa lagwerta

[Retrato sa pahina 11]

Maligo na

[Retrato sa pahina 11]

Mahampang na