Magdiretso sa kaundan

Magdiretso sa listahan sang kaundan

Ano ang Dapat Ko Mabal-an sa Pagpanigarilyo?

Ano ang Dapat Ko Mabal-an sa Pagpanigarilyo?

 Pamangkot sang mga Pamatan-on

Ano ang Dapat Ko Mabal-an sa Pagpanigarilyo?

Basaha ang masunod. Butangi sing ✔ kon diin sa sini ang imo ginabatyag.

Curious ako

□ Gina-stress ako

□ Indi ko gusto nga ma-out of place

□ Gusto ko magniwang

KON may gintsekan ka diri, buot silingon pareho ang imo ginabatyag sa mga pamatan-on nga nagapanigarilyo kag sa mga gusto magtilaw sini. * Halimbawa:

Curious. “Curious ako kon ano ang feeling sang nagapanigarilyo, gani ginbaton ko ang gintanyag sang isa ka babayi sa eskwelahan dayon nagpalipodlipod kag nanigarilyo.”—Tracy.

Gina-stress kag indi gusto nga ma-out of place. “Mabatian ko ang mga pamatan-on sa eskwelahan nga nagasiling, ‘Manigarilyo ko bala anay,’ dugaydugay, ‘Hay, ok na ko!’ Gusto ko man ’na kon gina-stress ako.”—Nikki.

Gusto magniwang. “Nagapanigarilyo ang iban nga babayi para magniwang—mas mahapos ini sangsa pagdieta!”—Samantha.

First time mo man ukon indi, antes ka magsindi sang imo sigarilyo magpamensar ka anay. Indi pag-iluga ang isda nga pagkakita sang paon nagatukob dayon. Matuod makakaon ang isda, pero kabuhi niya ang kabaylo sini! Sa baylo sunda ang laygay sang Biblia kag gamita ang imo “panghunahuna.” (2 Pedro 3:1) Sabta ang masunod nga mga pamangkot:

Ano Gid Bala ang Nahibaluan Mo sa Pagpanigarilyo?

Sulati sing husto ukon sala.

a. ․․․ Ang pagpanigarilyo makapahaganhagan sang stress.

b. ․․․ Ginabuga ko man ang halos tanan nga aso.

c. ․․․ Indi pa man ako magbalatian kay bata pa ako.

d. ․․․ Mas madamo ang ma-attract sa akon kon manigarilyo ako.

e. ․․․ Ako man lang ang maapektuhan sini.

f. ․․․ Wala man lang na ’ya sa Dios kon manigarilyo ako ukon indi.

Mga Sabat

a. Ang pagpanigarilyo makapahaganhagan sang stress.—Sala. Bisan makahatag ini sing temporaryo  nga paumpaw sa kahidlaw sa sigarilyo, natukiban sang mga sientipiko nga ang nicotine nagapataas sang stress hormone.

b. Ginabuga ko man ang halos tanan nga aso.—Sala. Ginapakita sang pila ka pagtuon nga sobra 80 porsiento sang mga elemento sa aso (smoke particles) nga imo nasuyop nagapabilin sa imo lawas.

c. Indi pa man ako magbalatian kay bata pa ako.—Sala. Kada magpanigarilyo ka, nagataas ang imo tsansa nga magmasakit. Pero may mga epekto nga insigida mo mabatyagan. Halimbawa, nagakaadik ang iban sa una pa lang nga pagtilaw. Mahimo magluya ang imo baga kag pirme ka ubuhon. Magakurinot man ang imo panit ukon madulaan ka sing gana sa pag-sex, ma-depress, kag mag-panic attack.

d. Mas madamo ang ma-attract sa akon kon manigarilyo ako.—Sala. Suno sa researcher nga si Lloyd Johnston, “madamo ang wala nanamian” sa mga tin-edyer nga nagapanigarilyo.

e. Ako man lang ang maapektuhan sini.—Sala. Linibo ang mga nagakapatay kada tuig bangod sa paghaklo sang aso nga ginabuga sang mga nagapanigarilyo. Mahalitan sini ang imo pamilya, mga abyan, kag bisan ang mga kasapatan.

f. Wala man lang na ’ya sa Dios kon manigarilyo ako ukon indi.—Sala. Kon gusto mo pahamut-an ang Dios, dapat likawan mo ang “tanan nga nagahigko sang lawas.” (2 Corinto 7:1, Maayong Balita nga Biblia, MB) Kabalo gid kita nga ginahigkuan sang sigarilyo ang aton lawas. Kon mahigko ka kag halitan mo ang imo lawas ukon iya sang iban, indi ka puede mangin abyan sang Dios.—Mateo 22:39; Galacia 5:19-21.

Paano Ka Makapangindi?

Ti ano ang himuon mo kon may magtanyag sa imo sang sigarilyo? Masami nga puede na ang diretso nga sabat pareho sang “Sige salamat, wala ko ’gapanigarilyo.” Pero kon piliton ka niya ukon suyaan, dumduma nga desisyon mo ’na. Puede ka makasiling:

● “Nabal-an ko nga may malain ina nga epekto, amo na ngaa wala ko ’gapanigarilyo.”

● “Gusto ko pa maglawig ang akon kabuhi.”

Pero mahimo nga pareho sa mga pamatan-on nga ginsambit kaina, matalupangdan mo nga ang pinakamabudlay batuan amo ang imo mismo kaugalingon. Gani, kumbinsiha ang imo kaugalingon paagi sa pagsabat sini nga mga pamangkot:

● May makuha gid bala ako sa pagpanigarilyo? Halimbawa, kon manigarilyo ako para indi lang ma-out of place, tuod gid man bala nga indi ako ma-out of place bisan indi ko masakyan ang iban nila nga ginahimo? Gusto ko gid man bala makig-upod sa mga tawo nga gusto magguba sang akon lawas?

● Ano ang malain nga epekto sang pagpanigarilyo sa akon lawas, sa panan-aw sang iban sa akon, kag sa akon kuarta?

● Handa bala ako nga ibaylo ang akon pagpakig-abyan sa Dios sa isa lang ka sigarilyo?

 Pero ano ang himuon mo kon daw indi mo na mauntatan ang pagpanigarilyo?

Paano Mag-untat

1. Kumbinsiha ang imo kaugalingon. Isulat ang imo mga rason sa pag-untat, kag basaha ini pirme. Makabulig gid sa imo ang handum nga mapahalipay ang Dios.—Roma 12:1; Efeso 4:17-19.

2. Magpabulig. Kon wala sing may nakahibalo nga nagapanigarilyo ka, subong na ang tion nga isugid mo ini sa iban kag magpabulig. Isugid sa ila nga gusto mo na mag-untat kag kinahanglan mo ang bulig nila. Kon gusto mo alagdon ang Dios, ipangamuyo ini sa iya.—1 Juan 5:14.

3. Magtalana sang adlaw sa pag-untat. Hatagi ang imo kaugalingon sing duha ka semana ukon mas malip-ot pa. Markahi ang kalendaryo sa adlaw nga mauntat ka. Isugid ini sa imo pamilya kag mga abyan.

4. Pangitaa kag ipanghaboy. Antes mag-abot ang adlaw nga mauntat ka, pangitaa ang mga sigarilyo sa imo kuarto, salakyan, kag mga bayo. Ipanghaboy ini, pati ang imo lighter, posporo, kag ashtray.

5. Batui ang epekto sang pag-untat. Mag-inom sang madamo nga tubig ukon juice halin sa prutas kag temprano magtulog. Sa primero, malalain ka, pero dumduma nga temporaryo lang ini kag ang benepisyo permanente!

6. Likawi ang mga tentasyon. Likawi ang mga lugar ukon sitwasyon nga makatentar sa imo nga magpanigarilyo. Mahimo nga kinahanglan mo man likawan ang imo mga kakilala nga nagapanigarilyo.—Hulubaton 13:20.

7. Indi magpangita sing rason. Indi pag-intua ang imo kaugalingon sa pagsiling nga “Isa na lang.” Kon himuon mo ini, mabalik ka gid sa imo bisyo.—Jeremias 17:9.

Indi Magpainto

Kada tuig, ang mga kompanya sang sigarilyo nagagasto sing binilyon ka dolyar para lang sa pasayod. Kabalo gid sila nga madamo nga pamatan-on ang maintuan nga manigarilyo kag sa ulihi maadik na sa sini.

Indi pag-ihatag ang imo kuarta sa mga kompanya sang sigarilyo. Ngaa mapainto ka sa ila? Sila ukon ang imo mga abyan nga nagapanigarilyo wala nagapanumdom sang imo kaayuhan. Gani imbes nga mamati sa ila, pamatii ang laygay sang Biblia kag hibalua ‘kon ano ang maayo para sa imo.’—Isaias 48:17, APD.

Ang iban nga mga artikulo sang serye nga “Young People Ask” makita sa Web site nga www.watchtower.org/ype

[Nota]

^ par. 8 Bisan pa pagpanigarilyo ang ginabinagbinag sa sini nga artikulo, ang mga problema kag mga halit sini pareho lang sa mahimo sang pagmaskada kag pagmama.

[Kahon/Mga Retrato sa pahina 27]

ANG GINASILING SANG IBAN

Kon may mamangkot ngaa wala ako nagapanigarilyo, nagasabat ako, ‘Indi ko gusto nga mahigkuan ang akon baga. Gusto ko pa ’ya maglawig ang akon kabuhi.’

Kon may magdahu sa akon sing sigarilyo, nagasabat ako, ‘Indi ko.’ Kon piliton gid ako nila, nagasiling ako, ‘Ngaa piliton mo ko ya? Wala ka sing “right” nga ipahimo sa akon ang indi ko gusto!’ Indi na subong uso ang pilitay!

[Mga Retrato]

Benjamin

Heather

[Kahon sa pahina 28]

NAHIBALUAN MO BALA?

May mas madamo nga nicotine ang maskada ukon mama sangsa mga sigarilyo kag may sobra sa 25 ka ingrediente nga nagapa-kanser sa tutunlan kag baba.

[Kahon sa pahina 28]

PAMANGKUTA ANG IMO GINIKANAN

Kon nakahanda ka, mas mahapos ka nga makapangindi. Puede mo hambalon ang imo ginikanan nga magpraktis kamo sang imo isabat kon may magtanyag sa imo sing sigarilyo. Kuno abi sila ang nagapamilit sa imo nga manigarilyo. Para may ideya ka kon ano ang isabat, gamita ang “Peer-Pressure Planner” sa pahina 132 kag 133 sang libro nga Questions Young People Ask—Answers That Work, Volume 2.

[Retrato sa pahina 28]

Pareho sa isda nga nagtukob sa paon, ang nagapanigarilyo may gamay nga makuha pero may daku nga madula