Accessibility setting

De ogbè dopo

Yì hosọ flinflin lẹ ji

Yì todowhinnu hosọ lẹ tọn ji

Yì hosọ lẹ ji

Kunnudetọ Jehovah Tọn Lẹ

Gungbe

Hodo Apajlẹ Yise Yetọn Tọn

 WETA FỌTỌ̀N-NUKUNATỌ̀N

E Lẹnnupọndo “Nuhe Onú Ehelẹ Zẹẹmẹdo Ji to Ahun Etọn Mẹ”

E Lẹnnupọndo “Nuhe Onú Ehelẹ Zẹẹmẹdo Ji to Ahun Etọn Mẹ”

1, 2. Basi zẹẹmẹ gbejizọnlin Malia tọn, bosọ dọ nuhewutu e ma do voawu.

MALIA to ede vọjlado nado voawu to kẹtẹkẹtẹ lọ ji. E ko dẹn bọ ewọ tin to kẹtẹkẹtẹ lọ ji. Josẹfu to zọnlinzin to nukọnna ẹn, bo to anadena gbejizọnlin lọ jei Bẹtlẹhẹm he dẹn do yé taun. Sọn ojlẹ de mẹ jẹ devo mẹ, Malia na ko nọ mọdọ ovi he to ohò emitọn mẹ to gòwhàn.

2 Ojlẹ ko sẹyì sọn whenue Malia mọhò; Biblu basi zẹẹmẹ ojlẹ he mẹ e te tọn po hodidọ ehe po dọ “ohò etọn ko whẹ́n.” (Luku 2:5) Dile asu po asi po ehe to gbejizọnlinzin sọn ogle de mẹ jẹ devo mẹ, vlavo e na ko paṣa glesi he to aigba-jlo kavi to jinukun do lẹ nado mọdọ yọnnu he tin to ninọmẹ mọnkọtọn mẹ de to gbejizọnlinzin. Naegbọn Malia do bẹ gbejizọnlin gaa enẹ jẹeji sọn fihe e nọ nọ̀ to Nazalẹti?

3. Azọ́ndenamẹ tẹwẹ Malia mọyi, podọ etẹwẹ mí na gbadopọnna gando ewọ go?

3 Ehe lẹpo bẹjẹeji to osun delẹ jẹnukọn to whenue awhli Juvi ehe mọ azọ́ndenamẹ vonọtaun de yí to whenuho gbẹtọvi tọn mẹ. Ewọ na jivi de he na wá lẹzun Mẹsia lọ, yèdọ Visunnu Jiwheyẹwhe tọn! (Luku 1:35) Dile ojlẹ he mẹ ewọ na jivi te to dindọnsẹpọ wẹ nuhudo lọ fọndote nado zingbejizọnlin ehe. To gbejizọnlin lọ whenu, Malia pehẹ onú delẹ he whlé yise etọn pọ́n. Mì gbọ mí ni gbadopọnna nuhe gọalọna ẹn nado hẹn gbigbọnọ-yinyin etọn go.

Yé Zingbejizọnlin Yì Bẹtlẹhẹm

4, 5. (a) Naegbọn Josẹfu po Malia po do dedo Bẹtlẹhẹm? (b) Dọdai tẹwẹ gbedide Sesali tọn gọalọ nado hẹndi?

4 E ma yin Josẹfu po Malia po kẹdẹ wẹ to gbejizọnlin lọ zìn gba. Sesali Augusti ko de gbedide de tọ́n to ojlẹ enẹ mẹ dọ mẹlẹpo to otò lọ mẹ dona zingbejizọnlin yì fihe yé yin jiji te nado ze yinkọ yetọn dai. Nawẹ Josẹfu yinuwa gbọn? Kandai lọ dọmọ: “Josẹfu ga sọ hẹji yì sọn Galili, sọn tòdaho Nazalẹti tọn mẹ biọ Jude, jẹ tòdaho Davidi tọn mẹ he yè nọ ylọ Bẹtlẹhẹm, (na ewọ yin owhé po hẹnnu Davidi tọn po wutu).”—Luku 2:1-4, Biblu Wiwe lọ—Gun Alada.

 5 E ma yin gbọn kosọ dali wẹ Sesali do de gbedide enẹ tọ́n to ojlẹ enẹ mẹ gba. Dọdai de he ko yin kinkandai to nudi owhe 700 jẹnukọn dọ dọ Mẹsia lọ na yin jiji to Bẹtlẹhẹm. Tòpẹvi de ka tin to nudi kilomẹtlu 11 poun do Nazalẹti bo nọ yin Bẹtlẹhẹm. Ṣigba, dọdai lọ zinnudeji dọ “Bẹtlẹhẹm Eflata” wẹ Mẹsia lọ na yin jiji te. (Hia Mika 5:2.) Gbejizọnlinzintọ de he tọ́n sọn Nazalẹti na zinzọnlin na nudi kilomẹtlu 130 gbọn lẹdo osó tọn lẹ mẹ bo na gbọn Samalia whẹpo do jẹ tòpẹvi enẹ mẹ. Bẹtlẹhẹm enẹ wẹ Josẹfu jei, na finẹ wẹ whẹndo tọgbo Ahọlu Davidi tọn wá sọn, yèdọ whẹndo he mẹ Josẹfu po Malia po wá sọn.

6, 7. (a) Naegbọn gbejizọnlin zinzin yì Bẹtlẹhẹm na ko yin avùnnukundiọsọmẹnu de na Malia? (b) To whenue Malia lẹzun asi Josẹfu tọn, nawẹ enẹ yinuwado nudide etọn lẹ ji gbọn? (Sọ pọ́n nudọnamẹ odò tọn.)

6 Be Malia na nọgodona nudide Josẹfu tọn nado setonuna gbedide enẹ ya? Nado dọ hójọhó, gbejizọnlin enẹ na vẹawuna ẹn taun. E yọnbasi dọ bẹjẹeji afò-whenu tọn wẹ to owhe lọ mẹ, bọ afò-jikun sọgan ja. Humọ, hogbe lọ “hẹji yì sọn Galili” sọgbe, na Bẹtlẹhẹm tin to lẹdo de mẹ he yiaga na nuhe hugan mẹtlu 760, enẹwutu yé dona hẹ pópló lẹ nado jẹ finẹ, yèdọ adà he vẹawu hugan to gbejizọnlin azán susu tọn enẹ mẹ. Gbejizọnlin lọ na ko yí whenu susu to yé si, na ninọmẹ Malia tọn sọgan biọ dọ ni nọ gbọjẹ whlasusu wutu. To paa mẹ, eyin ojlẹ vijiji tọn sẹpọ na awhlivu de, ewọ ma nọ jlo nado dẹn do whé, fie hẹnnumẹ po họntọn etọn lẹ po na tin to gbesisọ mẹ te nado gọalọna ẹn to whenue e na tin to  ajipanu. Matin ayihaawe, Malia tindo nuhudo adọgbigbo tọn nado sọgan zingbejizọnlin enẹ.

Nado zingbejizọnlin yì Bẹtlẹhẹm ma bọawu paali

7 Etomọṣo, Luku wlan dọ Josẹfu tọ́nyi “nado ze yinkọ dai po Malia” po. E sọ yidogọ dọ Malia “ko yin nina [Josẹfu] to alọwle mẹ . . . dile e ko dopagbe etọn do.” (Luku 2:4, 5) Na Malia ko lẹzun asi Josẹfu tọn todin wutu, e masọ nọ basi nudide na ede ba. E nọ pọ́n asu etọn hlan taidi tatọ́ whẹndo lọ tọn, bo nọ nọgodona ẹn to nudide etọn lẹ mẹ, bo gbọnmọ dali hẹn azọngban he Jiwheyẹwhe dena ẹn taidi alọgọtọ de di. * Enẹwutu, e duto avùnnukundiọsọmẹnu he whlé yise etọn pọ́n enẹ ji gbọn tonusise dali.

8. (a) Nudevo tẹwẹ na ko whàn Malia nado hodo Josẹfu yì Bẹtlẹhẹm? (b) Aliho tẹlẹ mẹ wẹ Malia yin apajlẹ tulinamẹ tọn de na nugbonọ lẹ te?

8 Nudevo tẹwẹ na ko whàn Malia nado setonu? Be ewọ yọ́n dọdai lọ he dọ dọ Mẹsia na yin jiji to Bẹtlẹhẹm wẹ ya? Biblu ma dọ. Ṣigba, e yọnbasi dọ Malia ni yọnẹn, na nukọntọ sinsẹ̀n tọn lẹ po gbẹtọ paa lẹ po yọ́n dọdai enẹ. (Mat. 2:1-7; Joh. 7:40-42) Podọ Malia yọ́n Owe-wiwe lẹ ganji. (Luku 1:46-55) Depope he whẹho lọ yin, vlavo Malia zingbejizọnlin lọ nado sọgan setonuna asu etọn, gbedide ahọlu tọn, dọdai Jehovah tọn kavi na whẹwhinwhẹ́n enẹ  lẹpo to pọmẹ wẹo kavi lala, nujọnu lọ wẹ yindọ, e ze apajlẹ dagbe de dai na mí. Jehovah nọ yí nukun nujọnu tọn do pọ́n gbigbọ whiwhẹ po tonusise po tọn he sunnu po yọnnu lẹ po nọ dohia. To egbehe, suhugan gbẹtọ lẹ tọn ma nọ jlo na litaina mẹhe tindo aṣẹpipa do yé ji lẹ, enẹwutu apajlẹ Malia tọn yin tulinamẹnu titengbe de na nugbonọ lẹ.

Klisti Yin Jiji

9, 10. (a) Etẹ ji wẹ Malia po Josẹfu po na ko lẹnnupọndo dile yé to dindọnsẹpọ Bẹtlẹhẹm? (b) Fie wẹ Josẹfu po Malia po dọ́ podọ etẹwutu?

9 Malia na ko gbọ fìn-in to whenue e mọ Bẹtlẹhẹm hlan. Dile yé to pópló lẹ hẹ, bo to zọnlinzin gbọn olivie-gle lẹ mẹ, yèdọ to jinukun godo tọn he na yin gbingbẹ̀n lẹ mẹ, Malia po Josẹfu po sọgan ko lẹnnupọndo otàn tòpẹvi enẹ tọn ji. Tòpẹvi enẹ whè sọmọ bọ e ma sọgan yin yiylọdọ tòdaho de to Juda, kẹdẹdile Mika yẹwhegán lọ dọ do; etomọṣo, finẹ wẹ Boazi, Naomi po Davidi po yin jiji te, to nuhe hugan owhe 1 000 jẹnukọn.

10 Malia po Josẹfu po mọdọ gbẹtọ lẹ ko gọ́ tòpẹvi lọ mẹ. Mẹdevo lẹ ko wá jẹnukọnna yé nado ze yinkọ dai, enẹwutu tẹnmẹ ma pò to ohọ̀ jonọ lẹ tọn mẹ. * Yé ma tindo fidevo nado dọ́ adavo kanlinpa de mẹ. Mí sọgan yí nukun homẹ tọn do pọ́n numọtolanmẹ Josẹfu tọn to whenue e mọ bọ asi etọn tin to awufiẹsa sinsinyẹn mẹ, bọ awufiẹsa lọ fọ́n bo to sinsinyẹn deji. Nọtẹn ehe mẹ wẹ awufiẹsa ajipanu tọn wá bẹjẹeji na Malia te.

11. (a) Naegbọn yọnnu he jivi pọ́n lẹpo sọgan mọnukunnujẹ awufiẹsa Malia tọn mẹ? (b) Aliho tẹlẹ mẹ wẹ Jesu yin ovi “plọnji” te?

11 Yọnnu he jivi pọ́n lẹpo wẹ sọgan mọnukunnujẹ awufiẹsa Malia tọn mẹ. To nudi owhe 4 000 jẹnukọn, Jehovah ko dọ dọdai dọ yọnnu lẹpo na nọ jiya to ajipanu, na yé ko dugu ylando tọn wutu. (Gẹn. 3:16) Ayihaawe ma tin dọ Malia lọsu na ko tindo numimọ enẹ. Kandai Luku tọn ma dọ lehe awufiẹsa ajipanu tọn etọn yì do gba, ṣigba e dọ poun dọmọ: “E ji visunnu de, yèdọ plọnji etọn.” (Luku 2:7) Mọwẹ, ovi “plọnji” etọn wẹ e yin, na Malia jivi susu, e whè gbau ovi ṣinawe. (Malku 6:3) Ṣigba, ovi ehe na gbọnvo na ovi he pò lẹ. E ma yin viplọnji na ewọ kẹdẹ gba, ṣigba “plọnji nudida lẹpo tọn” na Jehovah, yèdọ Visunnu detọ́n dopo akàn Jiwheyẹwhe tọn!—Kọl. 1:15.

12. Fitẹ wẹ Malia tẹ́ viyẹyẹ lọ do, podọ nawẹ filọ gbọnvo na lehe mẹdelẹ nọ de yẹdide filọ tọn do gbọn?

12 Todin, kandai lọ yí nudọnamẹ ayidego tọn ehe dogọ dọmọ: “E sọ blá ẹ do avọ̀ de mẹ bo tẹ́ ẹ do otò de mẹ.” (Luku 2:7) Mẹdelẹ nọ de yẹdide ninọmẹ he mẹ Jesu yin jiji te tọn to aliho de mẹ  nado hẹn awuji gbẹtọ lẹ. Ṣigba, mì gbọ mí ni pọ́n lẹdo nujijọ lọ tọn. Atin he yè kùn homẹ na bo nọ ba núdùdù demẹ na kanlin lẹ wẹ nọ yin yiylọdọ otò. Flindọ, kanlinpa de mẹ wẹ whẹndo lọ mọ adọtẹn do, yèdọ nọtẹn de he nọ saba kudiho bo nọ lunwán. Na nugbo tọn, mẹjitọ tẹwẹ na basi dide nado jivi etọn to ofi mọnkọtọn eyin e mọ fidevo? Suhugan mẹjitọ lẹ tọn nọ jlo nuhe yin dagbe hugan na ovi yetọn lẹ. Nẹmunẹmu wẹ Malia po Josẹfu po ma na jlo nado wà nuhe go yé pé lẹpo na Visunnu Jiwheyẹwhe tọn!

13. (a) Nawẹ Malia po Josẹfu po wà nuhe go yé pé lẹpo nado penukundo ovi yetọn go po nuhe yé tindo lẹ po gbọn? (b) To egbehe, nawẹ mẹjitọ lẹ nọ ze yanwle Josẹfu po Malia po tọn nkọ donukọnna yede gbọn?

13 Etomọṣo, yé ma ze ayidonugo yetọn do nugomape yetọn lẹ ji; kakatimọ yé wà nuhe go yé pé lẹpo nado penukundo ovi yetọn go po nuhe yé tindo lẹ po. Di apajlẹ, doayi e go dọ Malia lọsu wẹ penukundo viyẹyẹ lọ go bo bu i do avọ̀ mẹ, bo yí sọwhiwhe do tẹ́ ẹ do otò lọ mẹ na e nido damlọn, bo gbọnmọ dali hẹn ẹn diun dọ viyẹyẹ lọ mọ hihla bo tin to hihọ́ glọ. Etlẹ yin to ninọmẹ sinsinyẹn ehe mẹ, Malia wà nuhe go e pé lẹpo nado penukundo visunnu etọn go. Humọ, ewọ po Josẹfu po yọnẹn dọ nujọnu hugan he yé sọgan wà na ovi lọ wẹ nado penukundego to gbigbọ-liho. (Hia Deutelonomi 6:6-8.) To egbehe, mẹjitọ lẹ nọ gbọn nuyọnẹn dali ze yanwle dopolọ donukọnna yede nado plọn ovi yetọn lẹ whẹ́n to aihọn he ma nọ ylọ Jiwheyẹwhe sinsẹ̀n dọ nujọnu ehe mẹ.

Dlapọn Tulinamẹ Tọn De

14, 15. (a) Naegbọn lẹngbọhọtọ lọ lẹ tin to jejeji nado mọ viyẹyẹ lọ? (b) Etẹwẹ lẹngbọhọtọ lọ lẹ wà to whenue yé mọ Jesu to aimimlọn to otò mẹ?

14 To ajiji mẹ, mẹdelẹ wá dla yé pọ́n. Lẹngbọhọtọ delẹ biọ kanlinpa lọ mẹ bo to jejeji nado pọ́n whẹndo lọ podọ titengbe nado mọ ovi lọ. Sunnu ehelẹ to aglinjẹ, podọ nukunta yetọn gọ́ na ayajẹ. Yé zọ̀n plaplaji wá sọn lẹdo osó tọn mẹ fie yé nọ nọ̀ po lẹngbọpa yetọn lẹ po. * Yé dọ nujijọ jiawu he yé ṣẹṣẹ mọ lọ na mẹjitọ lọ lẹ, podọ dlapọn yetọn paṣa mẹjitọ ehelẹ. Angẹli de wẹ sọawuhia yé to ajiji mẹ to lẹdo osó tọn lọ mẹ to zánhomẹ. Gigo Jehovah tọn họ́n lẹdo yé pé, bọ angẹli lọ dọna yé dọ Klisti, kavi Mẹsia lọ ṣẹṣẹ yin jiji to Bẹtlẹhẹm. E yidogọ dọ yé na mọ viyẹyẹ lọ yin biblá do avọ̀ mẹ bo yin titẹ́ do otò de mẹ. Enẹgodo, nuhe tlẹ jiawu hugan mọ de jọ, angẹli susugege sọawuhia bo to gigopana Jiwheyẹwhe!—Luku 2:8-14.

 15 E ma yin nupaṣamẹ de dọ sunnu whiwhẹnọ enẹlẹ zọ̀n plaplaji wá Bẹtlẹhẹm! Awú na ko ji yé nado mọ viyẹyẹ lọ to aimimlọn to finẹ kẹdẹdile angẹli lọ dọna yé do. Yé ma ze wẹndagbe enẹ whlá. “Yé hẹn ohó . . . lọ lẹ zun yinyọnẹn. Awú sọ ji mẹlẹpo he sè nuhe lẹngbọhọtọ lọ lẹ dọna yé lẹ.” (Luku 2:17, 18) E họnwun dọ sinsẹ̀ngán ojlẹ enẹ mẹ tọn lẹ ma nọ yí nukun nujọnu tọn do pọ́n lẹngbọhọtọ lẹ. Matin ayihaawe, Jehovah yọ́n pinpẹn sunnu whiwhẹnọ podọ nugbonọ enẹlẹ tọn. Ṣigba, nawẹ dlapọn yetọn yinuwado Malia ji gbọn?

Matin ayihaawe, Jehovah yọ́n pinpẹn lẹngbọhọtọ whiwhẹnọ podọ nugbonọ lọ lẹ tọn

16. Nawẹ Malia dohia dọ emi nọ lẹnayihamẹpọn do whẹho lẹ ji gbọn, podọ etẹwẹ gọalọna ẹn nado hẹn yise he lodo de go?

16 Matin ayihaawe, onú na ko ṣikọna Malia to vijiji lọ godo, etomọṣo e yí sọwhiwhe do dotoaina lẹngbọhọtọ lọ lẹ. Humọ, “Malia yí onú ehe lẹpo whlá do ayiha mẹ bo to nulẹnpọn do nuhe onú ehelẹ zẹẹmẹdo ji to ahun etọn mẹ.” (Luku 2:19) Na nugbo tọn, yọnnu he nọ lẹnayihamẹpọn do whẹho lẹ ji de wẹ ewọ yin. E yọnẹn dọ owẹ̀n he angẹli lọ do yin nujọnu taun. Jehovah, Jiwheyẹwhe etọn jlo dọ ni yọ́n mẹhe visunnu etọn yin bosọ yọ́n pinpẹn etọn. Enẹwutu, ewọ ma dotoai poun gba. E whlá nuhe lẹngbọhọtọ lọ lẹ dọ do ahun mẹ nado sọgan nọ lẹnayihamẹpọn deji sọn ojlẹ de mẹ jẹ devo mẹ to nukọn mẹ. Ehe yin whẹwhinwhẹ́n titengbe he wutu Malia penugo nado hẹn yise he lodo de go to gbẹzan etọn mẹ.—Hia Heblu lẹ 11:1.

Malia yí sọwhiwhe do dotoaina lẹngbọhọtọ lọ lẹ bo hẹn nuhe yé dọ lẹ do ahun mẹ

17. Nawẹ mí sọgan hodo apajlẹ Malia tọn na nuhe dù ayihamẹlinlẹnpọn do onú gbigbọmẹ tọn lẹ ji gbọn?

17 Be hiẹ na hodo apajlẹ Malia tọn ya? Ohó Jehovah tọn bẹ nugbo titengbe lẹ hẹn. Ṣigba, nugbo enẹlẹ ma na wà dagbe depope na mí adavo mí na yé ayidonugo. Mí nọ wàmọ gbọn Biblu hihia to gbesisọ mẹ dali, mí ma nọ hia ẹ taidi owe tata de gba, ṣigba taidi Ohó gbọdo Jiwheyẹwhe tọn. (2 Tim. 3:16) Enẹgodo, taidi Malia, mí dona nọ hẹn nudọnamẹ gbigbọmẹ tọn enẹlẹ do ayiha mẹ, bo nọ lẹnayihamẹpọn do yé ji. Eyin mí wàmọ, bosọ nọ dín aliho he mẹ mí sọgan yí anademẹ Jehovah tọn lẹ do yizan mẹ to gigọ́ mẹ te, enẹ na zọ́n bọ yise mítọn na lodo dogọ.

Nudọnamẹ Devo lẹ He Malia Hẹn Do Ayiha Mẹ

18. (a) Nawẹ Malia po Josẹfu po setonuna Osẹ́n Mose tọn to whenue Jesu tin to ovu gbọn? (b) Etẹwẹ avọ́nunina he Josẹfu po Malia po basi to tẹmpli mẹ dohia gando ninọmẹ akuẹzinzan tọn yetọn go?

18 To whenue ovi lọ tindo azán ṣinatọ̀n, Malia po Josẹfu po gboadà na ẹn dile Osẹ́n Mose tọn biọ do, bo do yinkọ na ẹn dọ  Jesu, dile angẹli lọ degbena yé do. (Luku 1:31) Enẹgodo, to azán 40tọ gbè, yé hẹn ẹn yì tẹmpli mẹ to Jelusalẹm he dẹn do Bẹtlẹhẹm na nudi kilomẹtlu 10, podọ yé na avọ́nunina lẹ̀wé tọn sọgbe hẹ nuhe Osẹ́n lọ biọ to wamọnọ lẹ si, enẹ wẹ owhlé awe kavi awhànnẹvu awe. Eyin winyan tlẹ hù yé, na yé ma penugo nado yí lẹngbọ de do na avọ́nunina lọ dile mẹdevo lẹ nọ wà do, yé ma dike enẹ ni glọnalina yé ma nado na owhlé he go yé pé gba. Depope he whẹho lọ yin, yé mọ tulinamẹ nujọnu tọn yí to finẹ.—Luku 2:21-24.

19. (a) Nudọnamẹ devo tẹlẹ wẹ Simeoni na Malia, ehe ewọ hẹn do ayiha mẹ? (b) Nawẹ Anna yinuwa gbọn to whenue e mọ Jesu?

19 Dawe yọnhonọ de he nọ yin Simeoni dọnsẹpọ yé bo dọho susu na yé, ehe Malia hẹn do ayiha mẹ. Jehovah ko dopagbe na dawe enẹ dọ ewọ na mọ Mẹsia lọ whẹpo do kú, podọ gbigbọ wiwe Jehovah tọn dohia ẹ dọ viyẹyẹ lọ wẹ yin Whlẹngántọ dopagbe lọ. Simeoni sọ na avase Malia gando awufiẹsa he ewọ na doakọnna to gbèdopo go. E dọna ẹn dọ e na tindo numọtolanmẹ taidi dọ ohí de sọ́ ẹ luntọ́n wẹ nkọ. (Luku 2:25-35) Dile etlẹ yindọ hogbe enẹlẹ na avase Malia gando nujijọ ylankan de go, yé sọgan ko gọalọna ẹn nado doakọnnanu to whenue nujijọ lọ wá aimẹ to owhe 33 godo. To whenue Simeoni dọho godo, yẹwhegán-yọnnu he nọ yin Anna mọ viyẹyẹ lọ Jesu bo jẹ hodọ gando ewọ go ji na mẹhe tindo todido to whlẹngán Jelusalẹm tọn mẹ lẹ.—Hia Luku 2:36-38.

Malia po Josẹfu po mọ tulinamẹ susu yí to tẹmpli Jehovah tọn mẹ to Jelusalẹm

20. Naegbọn mí sọgan dọ dọ nudide dagbe wẹ Josẹfu po Malia po basi nado hẹn Jesu yì tẹmpli mẹ to Jelusalẹm?

 20 Nudide dagbe nankọ die Josẹfu po Malia po basi nado hẹn viyẹyẹ yetọn yì tẹmpli Jehovah tọn mẹ to Jelusalẹm! Gbọnmọ dali, enẹ yin bẹjẹeji dagbe de na visunnu yetọn nado nọ yì tẹmpli Jehovah tọn mẹ to gbesisọ mẹ to gbẹzan etọn blebu mẹ. To whenue yé tin to finẹ, yé basi nunina de na Jehovah sọgbe hẹ nugopipe yetọn bosọ mọ anademẹ po tulinamẹ po yí. Matin ayihaawe, yise Malia tọn lodo dogọ to whenue e lẹkọ sọn tẹmpli lọ mẹ podọ e mọ nudọnamẹ gbigbọmẹ tọn lẹ yí, ehe ji e na lẹnayihamẹpọn do bosọ má hẹ mẹdevo lẹ.

21. Etẹwẹ mí sọgan wà nado hẹn ẹn diun dọ yise mítọn na lodo hugan gbede pọ́n taidi Malia tọn?

21 To egbehe, ayajẹnu wẹ e nọ yin nado mọdọ mẹjitọ susu nọ tẹnpọn nado hodo apajlẹ enẹ. Mẹjitọ he yin Kunnudetọ Jehovah tọn lẹ nọ gbọn nugbonọ-yinyin dali plan ovi yetọn lẹ yì opli Klistiani tọn lẹ. Mẹjitọ mọnkọtọn lẹ nọ basi nunina he go yé pé, bo nọ na tuli yisenọ hatọ yetọn lẹ gbọn hodidọ yetọn lẹ dali. Yé nọ gọ́ na ayajẹ to whenue yé lẹkọ sọn opli lẹ, bọ yise yetọn nọ jideji, podọ yé nọ tindo nudọnamẹ susu he yé na má hẹ mẹdevo lẹ. Ayajẹ nankọ die nado nọ pli dopọ hẹ yé! Eyin mí nọ wàmọ, mí na doayi e go dọ yise mítọn na lodo hugan gbede pọ́n taidi Malia tọn.

^ huk. 7 Doayi vogbingbọn ehe po nuhe yin didọ gando gbejizọnlin etọn he jẹnukọn de po go: “Malia fọ́n . . . bo yì” dla Elizabẹti pọ́n. (Luku 1:39) To ojlẹ enẹ mẹ, Malia sọgan ko nọma dọho hẹ Josẹfu whẹpo do yinuwa, na ewọ tin to họntọn mẹ ṣigba bo ma ko wlealọ wutu. To whenue yé wlealọ godo, Biblu dohia dọ Josẹfu wẹ basi nudide gbejizọnlin yetọn tọn, e ma yin Malia.

^ huk. 10 Aṣa gbẹtọ lẹ tọn to ojlẹ enẹ mẹ wẹ nado nọ wleawu adọtẹn tọn na jonọ lẹ kavi mẹhe zingbejizọnlin to pọmẹ lẹ.

^ huk. 14 Nugbo lọ dọ lẹngbọhọtọ ehelẹ tin to gbonu to ojlẹ enẹ mẹ po lẹngbọpa yetọn lẹ po dohia dọ todohukanji ojlẹ hihia Biblu tọn sọgbe: Enẹ wẹ yindọ Klisti ma yin jiji to osun décembre tọn mẹ, na to ojlẹ enẹ mẹ, gbẹtọ lẹ nọ bẹ lẹngbọ yetọn lẹ do apó mẹ to fie sẹpọ whégbè. Kakatimọ, ewọ yin jiji to nudi bẹjẹeji osun octobre tọn.