Accessibility setting

De ogbè dopo

Yì hosọ flinflin lẹ ji

Yì todowhinnu hosọ lẹ tọn ji

Yì hosọ lẹ ji

Kunnudetọ Jehovah Tọn Lẹ

Gungbe

ATỌ̀HỌ̀-NUHIHỌ́ LỌ TỌN (ZINJẸGBONU OPLỌN TỌN) DÉCEMBRE 2015

Nọ Yí Huhlọn Odẹ́ Towe Tọn Zan Ganji

Nọ Yí Huhlọn Odẹ́ Towe Tọn Zan Ganji

“Gbọ ohó onù ṣie mẹ tọn . . . ni yin alọkẹyi to nukun towe mẹ, OKLUNỌ E.”—PS. 19:14.

OHÀN LẸ: 82, 77

1, 2. Naegbọn e do sọgbe nado yí huhlọn odẹ́ tọn jlẹdo miyọ́n go?

TO BẸJẸEJI octobre 1871 tọn, zungbo de jimiyọ́n bo hẹnnugble to agewaji-whèzẹtẹn Wisconsin tọn, yèdọ miyọ́n he hùmẹ hugan to whenuho États-Unis tọn mẹ. Miyọ́n lọ po yozò sinsinyẹn etọn po hù gbẹtọ 1 200 linlán bosọ fiọ nudi atin liva awe. Vlavo miyọ́n flinflin he nọ gbò dlan to whenue pinpán juwajei gbọn pinpán-gàn ji lẹ wẹ na ko hẹn miyọ́n daho ehe wá. Lehe hogbe Jakọbu 3:5 tọn lẹ yin nugbo do sọ! Wefọ ehe dọmọ: “Mì pọ́n lehe miyọ́n pẹvi de ko pé nado dozò zunkan daho tlala de do sọ!” Ṣigba, naegbọn Biblu-kantọ lọ do dọho mọnkọtọn?

2 Wefọ 6tọ hẹn nuagokun apajlẹ Jakọbu tọn họnwun, dọmọ: “Miyọ́n de wẹ odẹ́ yin.” Odẹ́ nọtena nugopipe mítọn nado dọho. Taidi miyọ́n, hodidọ mítọn lẹ sọgan hẹnnugble taun. Biblu tlẹ dọ dọ “okú po ogbẹ̀ po tin to huhlọn odẹ́ tọn mẹ.” (Howh. 18:21) Ṣigba, dile mí ma nọ doalọtena miyọ́n yiyizan na obu lọ dọ e sọgan hẹnnugble wutu do, mọdopolọ mí ma sọgan doalọtena hodidọ, na mí to budi dọ mí sọgan hẹn awugblena mẹdevo lẹ wutu. Nujọnu lọ wẹ nado nọ pọ́n ohó do dọ. Eyin mí yọ́n miyọ́n zan ganji, mí sọgan yí i do danú, do hú miyọ́n podọ nado mọnú to zánmẹ. Eyin mí nọ dava odẹ́ mítọn, mí sọgan yí huhlọn he e tindo zan nado gbògbéna Jiwheyẹwhe  podọ nado hẹn ale wá na mẹdevo lẹ.—Ps. 19:14.

3. Adà hodidọ tọn atọ̀n tẹlẹ wẹ mí na gbadopọnna?

3 Vlavo mí nọ yí onù kavi alọ mítọn do dọho, nugopipe lọ nado dọ linlẹn po numọtolanmẹ mítọn lẹ po tọ́n yin nunina jiawu de sọn Jiwheyẹwhe dè. Nawẹ mí sọgan nọ yí nunina ehe do jlọmẹdote kakati nado hẹnmẹ gbọjọ gbọn? (Hia Jakọbu 3:9, 10.) Mí na gbadopọnna adà titengbe hodidọ tọn atọ̀n delẹ, enẹ wẹ: whenue mí na nọ dọho, nuhe mí na nọ dọ po lehe mí na nọ dọho do po.

WHENUE MÍ NA NỌ DỌHO

4. Na apajlẹ “whenu abọẹninọ tọn” delẹ tọn.

4 Hodidọ yin apadewhe gbẹzan egbesọ tọn mítọn, etomọṣo e ma yin dandan dọ mí ni nọ dọho to whelẹponu. Na nugbo tọn, Biblu dọ dọ “whenu abọẹninọ tọn” de tin. (Yẹwh. 3:7) Abọẹninọ to whenue mẹdevo lẹ to hodọ sọgan yin ohia sisi tọn de. (Job 6:24) Eyin mí dava odẹ́ mítọn ma nado dọho gando whẹho aṣli tọn de go, ehe nọ dohia dọ mí tindo nuyọnẹn po wuntuntun po. (Howh. 20:19) Nuyiwa nuyọnẹn tọn wẹ e yin nado dava odẹ́ mítọn to whenue mẹde hẹn homẹgble mí.—Ps. 4:4.

5. Nawẹ mí sọgan do pinpẹn-nutọn-yinyọnẹn mítọn hia Jiwheyẹwhe na nunina hodidọ tọn he ewọ na mí gbọn?

5 To alọ devo mẹ, Biblu sọ dọ dọ “whenu hodidọ tọn” tin. (Yẹwh. 3:7) Eyin họntọn de na we nunina dagbedagbe de, e yọnbasi taun dọ a ma na ze e whlá. Kakatimọ, a na do pinpẹn-nutọn-yinyọnẹn hia gbọn yíyí i zan ganji dali. Mí nọ do pinpẹn-nutọn-yinyọnẹn mítọn hia Jehovah na nunina hodidọ tọn he e na mí gbọn yíyí i zan po nuyọnẹn po dali. Ehe wiwà sọgan bẹ numọtolanmẹ po nuhudo mítọn lẹ po didọ, gọna ohó tulinamẹ tọn didọna mẹdevo lẹ po pipà nina Jiwheyẹwhe po hẹn. (Ps. 51:15) Nawẹ mí na wagbọn nado nọ yọ́n ojlẹ dagbe hugan he mẹ mí na nọ dọho te?

6. Etẹwẹ Biblu dọ he dohia dọ nujọnu wẹ e yin nado nọ de ojlẹ he sọgbe nado dọho?

6 Hogbe Howhinwhẹn lẹ 25:11 tọn lẹ do lehe e yin nujọnu nado nọ de ojlẹ he sọgbe na hodidọ do hia dọmọ: “Di agọ̀n sika tọn to ohà fataka tọn mẹ, mọ wẹ ohó he yè dọ to ojlẹ etọn mẹ te.” Aṣọ́donu sika tọn he tindo awusọhia agọ̀n tọn lẹ nọ yọ́npọ́n taun. Podọ eyin yè wá ze yé do núzinzan fataka tọn mẹ, yé sọ nọ yọnwhanpẹ dogọ. Mọdopolọ, sọwhiwhe yíyí do de ojlẹ he sọgbe nado dọho sọgan zọ́n bọ ohó mítọn na dọnmẹdogo dogọ bo nasọ jẹ yanwle etọn kọ̀n. Gbọnna?

7, 8. Nawẹ mẹmẹsunnu mítọn he to Japon lẹ hodo apajlẹ Jesu tọn bo de ojlẹ he sọgbe nado dọho gando fọnsọnku go gbọn?

7 Ohó mítọn sọgan sọgbe pẹpẹ hẹ nuhudo todoaitọ mítọn tọn, ṣigba eyin mí ma dọ ẹ to ojlẹ he sọgbe mẹ, e sọgan nọma jẹ yanwle etọn kọ̀n. (Hia Howhinwhẹn lẹ 15:23.) Di apajlẹ, to mars 2011 aigba sisọsisọ po tsunami de po gbànú to whèzẹtẹn-waji Japon tọn bo gídí tòdaho susu dopọ ji. Gbẹtọ 15 000 linlán wẹ kú. Dile etlẹ yindọ Kunnudetọ Jehovah tọn he to lẹdo lọ mẹ lẹ lọsu jiya to pọmẹ hẹ kọmẹnu yetọn lẹ, yé yí dotẹnmẹ hundote lẹpo zan nado yí Biblu do miọnhomẹna mẹhe to aluẹmẹ lẹ. Ṣigba, susu mẹhe nọ nọ̀ lẹdo lọ mẹ lẹ tọn wẹ yin Buddha-sẹ̀ntọ akonka bo ma yọ́n nususu kavi nudepope gando nuhe Biblu plọnmẹ lẹ go. Mẹmẹsunnu mítọn lẹ mọdọ ojlẹ he bọdo tsunami lọ go tlolo ma yin ojlẹ dagbe hugan lọ nado dọhona mẹhe hẹn mẹyiwanna yetọn bu lẹ gando todido fọnsọnku tọn go. Kakatimọ, yé yí nunina hodidọ tọn yetọn zan nado gọalọna mẹhe to aluẹmẹ lẹ to numọtolanmẹ-liho bo yí Biblu zan nado basi zẹẹmẹ nuhewutu nuylankan mọnkọtọn lẹ do nọ jọ do homẹvọnọ lẹ go tọn na yé.

8 Jesu yọ́n ojlẹ he mẹ yè nọ nabọẹ te, podọ e sọ yọ́n ojlẹ he mẹ e sọgbe nado dọho te. (Joh. 18:33-37; 19:8-11) To gbèdopo, e dọna devi etọn lẹ dọmọ: “Yẹn gbẹ́ tindo onú susu nado dọna mì, ṣigba mì ma penugo nado hẹn  yé todin gba.” (Joh. 16:12) Kunnudetọ he to whèzẹtẹn-waji Japon tọn lẹ hodo apajlẹ Jesu tọn. Owhe awe daa to tsunami lọ godo, yé tindo mahẹ to nujijla lẹdo aihọn pé de mẹ nado má Linlin Ahọluduta tọn sọha 38tọ tọn he hosọ etọn yin “Be Oṣiọ lẹ Sọgan Gọwá Nọgbẹ̀ Nugbonugbo Ya?” To ojlẹ enẹ mẹ, mẹsusu wẹ tin to ninọmẹ dagbe mẹ nado kẹalọyi owẹ̀n homẹmiọnnamẹ tọn he gando fọnsọnku go lọ, podọ whétọ susu wẹ kẹalọyi vọkan alọnuwe pẹvi lọ tọn po ayajẹ po. Na nugbo tọn, aṣa po nuyise sinsẹ̀n tọn lẹ po nọ gbọnvo sọn fide jẹ fide, enẹwutu mí dona nọ yí wuntuntun zan nado yọ́n ojlẹ he sọgbe hugan nado dọho.

9. Ninọmẹ tẹlẹ mẹ wẹ ohó mítọn na tindo kọdetọn dagbe hugan te eyin mí de ojlẹ he sọgbe nado dọho?

9 E họnwun dọ ninọmẹ delẹ tin he mẹ e nọ biọ te dọ mí ni yọ́n ojlẹ he sọgbe hugan nado dọho. Di apajlẹ, mẹde sọgan dọho de he hẹn homẹgble mí, mahopọnna dọ linlẹn dagbe mẹ wẹ mẹlọ desọn do dọho lọ. Nuyọnẹnnu wẹ e na yin dọ mí ni yiagbọji bo lẹnnupọn nado yọnẹn eyin whẹho lọ sinyẹn sọmọ bọ e na biọ dọ mílọsu ni gblọnna ẹn. Eyin e biọ dọ mí ni dọho, e ma na yin nuyọnẹnnu nado dọhona mẹhe ṣinuwa do mí lọ to whenue mí to homẹgble ji bọ hogbe mítọn lẹ sọgan sọwhánmẹ. (Hia Howhinwhẹn lẹ 15:28.) Mọdopolọ, mí dona nọ yí zinzin zan to whenue mí to hodọna hẹnnumẹ mítọn he yin mayisenọ lẹ gando nugbo lọ go. Ojlo mítọn wẹ yindọ yé ni wá yọ́n Jehovah, amọ́ mí dona nọ fahomẹ bo nọ yí wuntuntun zan. Ohó he sọgbe lẹ didọna yé to ojlẹ he sọgbe mẹ sọgan gọalọ nado jẹ ahun yetọn mẹ.

NUHE MÍ NA NỌ DỌ

10. (a) Naegbọn mí dona nọ yí sọwhiwhe do ṣinyan hogbe he sọgbe lẹ to whenue mí jlo na dọho? (b) Na apajlẹ hodidọ whánsọmẹ tọn dopo.

10 Ohó tindo huhlọn nado gbleawunamẹ podọ nado hẹnmẹ jẹgangan. (Hia Howhinwhẹn lẹ 12:18.) To aihọn Satani tọn mẹ, mẹsusu wẹ nọ saba dọho nado sọwhánmẹ. Sinima po aihundida televiziọn ji tọn lẹ po ko zọ́n bọ mẹsusu “nọ gàn odẹ́ yetọn taidi ohí de” bo nọ “wleawuna hogbe whánsọmẹ tọn yetọn lẹ taidi ogába lẹ.” (Ps. 64:3NW) Klistiani de dona dapana walọ ylankan ehe. Apajlẹ “hogbe whánsọmẹ tọn” dopo wẹ mẹṣanko, enẹ wẹ hogbe sinsinyẹn lẹ yiyizan nado de mẹdevo lẹ pò kavi nado gbẹnuna yé. Mẹṣanko nọ saba bẹjẹeji taidi aslan de poun, amọ́ e sọgan wá zẹ̀pá bleun bo lẹzun hodidọ mẹmasi kavi mẹzunzun tọn. Mẹṣanko yin dopo to hogbe mẹzunzun tọn lẹ mẹ he dona “dẹn do” Klistiani lẹ. Aslan-yinyin sọgan hẹn hodidọ mítọn vivi, amọ́ to whenue mí jlo na do nukiko namẹ, mí dona dapana hogbe whánsọmẹ tọn kavi aslan-yinyin mẹṣanko tọn lẹ he nọ gbleawunamẹ kavi demẹpò. Biblu dotuhomẹna mí dọmọ: “Mì dike ohó gbigble de tọ́njẹgbonu sọn onù mìtọn mẹ blo, adavo ohó depope he yọ́n na mẹjlọdote dile ninọmẹ de biọ do, na e nido sọgan wà dagbe na sisètọ lẹ.”—Efe. 4:29, 31.

11. Nawẹ ahun mítọn nọ gọalọna mí nado nọ yí hogbe he sọgbe lẹ zan gbọn?

11 Jesu plọn mí dọ “sọn susugege nuhe tin to ahun mẹ lẹ tọn mẹ wẹ onù nọ dọtọ́n.” (Mat. 12:34) Enẹwutu, eyin mẹde na penugo nado nọ yí hogbe he sọgbe lẹ zan, ahun mẹ wẹ e dona bẹsọn. Hodidọ mítọn lẹ nọ saba do nukun he mí nọ yí do pọ́n mẹdevo lẹ nugbonugbo hia. Eyin ahun mítọn gọ́ na owanyi po awuvẹmẹ po, e yọnbasi taun dọ hodidọ mítọn na nọ sọgbe bo na nọ jlọmẹdote.

12. Nawẹ mí sọgan hẹn nugopipe mítọn nado nọ ṣinyan hogbe he sọgbe lẹ pọnte gbọn?

12 Hogbe he sọgbe lẹ ṣinṣinyan sọ nọ biọ nulẹnpọn sisosiso po wuntuntun yiyizan po. Ahọlu nuyọnẹntọ Sọlomọni lọsu tlẹ “payi dagbedagbe, [bo] dindona” nado ‘mọ ohó vivi lẹ podọ nado wlan onú jijlọ lẹ, yèdọ ohó nugbo tọn lẹ.’ (Yẹwh. 12:9, 10) Be a nọ mọdọ e nọ saba vẹawuna we nado mọ “ohó vivi” he a na  dọ lẹ wẹ ya? Eyin mọ wẹ, e sọgan biọ dọ a ni plọn hogbe susu dogọ. Aliho dopo nado wà ehe wẹ nado nọ na ayidonugo lehe hogbe lẹ yin yiyizan do to Biblu mẹ podọ to owe mítọn lẹ mẹ. Plọn zẹẹmẹ hogbe he a ma jẹakọ hẹ lẹ tọn. Hú popolẹpo, plọn nado nọ yí hogbe lẹ zan to aliho he na wà dagbe na mẹdevo lẹ mẹ. Gando haṣinṣan he tin to Jehovah po Visunnu plọnji etọn po ṣẹnṣẹn go, mí hia dọmọ: “OKLUNỌ Jiwheyẹwhe ko yí odẹ́ nuyọnẹntọ tọn na mi [Jesu], na yẹn nido yọ́n lehe yè nọ dọho do to ojlẹ mẹ hlan mẹhe nuṣikọna.” (Isa. 50:4) Whenu yíyí do lẹnayihamẹpọn do nuhe mí to na dọ ji sọgan gọalọna mí nado mọ hogbe he sọgbe lẹ. (Jak. 1:19) Mí sọgan nọ kanse míde dọ, ‘Be hogbe ehelẹ na do nuhe n’jlo na dọ hia nugbonugbo ya? Nuyiwadomẹji tẹwẹ hogbe he n’jlo na yizan lẹ na tindo do mẹhe n’to ohó na dọna ji?’

13. Naegbọn hodidọ to aliho he họnwun mẹ do yin nujọnu?

13 To Islaeli, yè nọ kún opẹ̀n nado ylọ gbẹtọ lẹ pli, nado dohia dọ ojlẹ sọ̀ nado yì, podọ nado na tuli awhànpa de nado funawhàn. E sọgbe dọ Biblu yí nudidọ opẹ̀n tọn zan nado do nuhewutu e yin nujọnu nado nọ dọho to aliho he họnwun mẹ hia. Opẹ̀n-gbè he ma tátá sọgan hẹn nugbajẹmẹji wá awhànpa he to awhàngbenu de ji. Mọdopolọ, eyin mí nọ dọho to aliho mọmọ tọn mẹ kavi ohó mítọn ma nọ họnwun, e sọgan ze omẹ do bẹwlu mẹ kavi hẹnmẹ buali. To ojlẹ dopolọ mẹ, whenue mí to vivẹnudo nado dọho to aliho he sọgbe bo họnwun mẹ, e na yọ́n dọ mí ni nọ dapana hodidọ matin lẹnpọn kavi matin zinzin.—Hia 1 Kọlintinu lẹ 14:8, 9.

14. Na apajlẹ lehe Jesu yí hogbe he bọawu nado mọnukunnujẹemẹ lẹ zan do tọn.

14 Jesu ze apajlẹ dagbe hugan lọ dai na nuhe dù hogbe he sọgbe lẹ ṣinṣinyan. Lẹnnupọndo hodidọ etọn he ma dite bo ka dohuhlọn de ji, ehe yin kinkan do Matiu weta 5 jẹ 7 mẹ. Jesu ma dọho susu kavi yí hogbe he gẹdẹ lẹ zan; mọdopolọ e ma zan hogbe he sinyẹn kavi he na hẹn awugblemẹ lẹ. Kakatimọ, e ṣinyan hogbe he họnwun bo bọawu lẹ nado jẹ ahun todoaitọ etọn lẹ tọn mẹ. Di apajlẹ, nado miọnhomẹna mẹhe yin magbọjẹnọ na núdùdù egbesọ tọn yetọn wutu lẹ, Jesu yí apajlẹ lehe Jehovah nọ penukundo ohẹ̀ agahomẹ tọn lẹ go do tọn zan. E yí todoaitọ etọn lẹ jlẹdo ohẹ̀ lẹ go bo kanse dọmọ: “Be mìwlẹ ma họakuẹ hú yé?” (Mat. 6:26) Lehe tudohomẹnamẹ owanyinọ ehe bọawu nado mọnukunnujẹemẹ bo yinuwadomẹji do sọ! Todin, mì gbọ mí ni gbadopọnna adà titengbe hodidọ tọn atọ̀ntọ.

LEHE MÍ NA NỌ DỌHO DO

15. Naegbọn hodidọ mítọn lẹ dona nọ gọ́ na ojọmiọn?

15 Lehe nuhe mí dọ yin nujọnu do, mọ wẹ aliho he mẹ mí dọ ẹ te sọ yin nujọnu do niyẹn. To whenue Jesu dọho to sinagọgu Nazalẹti tọn mẹ, enẹ wẹ tòdaho he mẹ e wá sọn, “[awuji gbẹtọ lẹ] gando ohó ojọmiọn tọn he to tintọ́n sọn onù etọn mẹ lẹ go.” (Luku 4:22) Hodidọ he gọ́ na ojọmiọn nọ hẹn ahun jaya podọ e ma nọ de huhlọn odẹ́ mítọn tọn pò to aliho depope mẹ. Na nugbo tọn, ojọmiọn yíyí do dọho sọgan zọ́n bọ hodidọ mítọn na dutomẹji. (Howh. 25:15) Mí sọgan hodo apajlẹ lehe Jesu nọ yí ojọmiọn do dọho do tọn eyin mí nọ jọmẹ bo nọ na sisi mẹdevo lẹ bosọ nọ hò numọtolanmẹ yetọn pọ́n. To whenue Jesu mọ vivẹnu he gbẹtọgun de do nado dotoaina ẹn, onú yetọn wàlẹblanuna ẹn bọ e “jẹ onú susu plọn yé ji.” (Malku 6:34) Etlẹ yin to whenue yè to zunzun Jesu, ewọ ma ylangbè namẹ.—1 Pita 2:23.

16, 17. (a) Nawẹ mí sọgan hodo apajlẹ Jesu tọn gbọn to whenue mí to hodọ hẹ hagbẹ whẹndo tọn lẹ kavi hẹ họntọn vivẹ́ mítọn lẹ to agun lọ mẹ? (Pọ́n yẹdide he tin to bẹjẹeji hosọ ehe tọn.) (b) Na apajlẹ lehe hodidọ he gọ́ na ojọmiọn nọ hẹn ale wá do tọn.

16 E sọgan nọ vẹawuna mí nado yí walọmimiọn po zinzin po do dọho, titengbe eyin mí  má do mẹhe mí jlo na dọhona lọ ganji. Mí sọgan mọdọ mí vò nado dọ hójọhó na ẹn. Ehe sọgan jọ to whenue mí to hodọ hẹ hagbẹ whẹndo tọn de kavi hẹ họntọn vivẹ́ de to agun Klistiani tọn mẹ. Be Jesu mọdọ na emi tindo haṣinṣan pẹkipẹki de hẹ devi emitọn lẹ wutu, emi vò nado nọ ylangbè na yé wẹ ya? Paali! To whenue hodotọ vivẹ́ etọn lẹ to nudọn pludopludo gando mẹhe klohugan to yé mẹ go, Jesu yí hogbe he jọmẹ lẹ po apajlẹ ovi pẹvi de tọn po zan nado jla pọndohlan yetọn do. (Malku 9:33-37) Mẹho agun tọn lẹ sọgan hodo apajlẹ Jesu tọn gbọn ayinamẹ nina “to gbigbọ walọmimiọn tọn mẹ” dali.—Gal. 6:1.

17 Etlẹ yin to whenue mẹde ṣì hodọna mí, hogbe he gọ́ na ojọmiọn lẹ yíyí do gblọn sọgan hẹn ale wá. (Howh. 15:1) Di apajlẹ, onọ̀ he yin mẹjitọ godoponọ de tindo visunnu aflanmẹ de he to gbẹzan awe zan. Mẹmẹyọnnu ahundoponọ de dọna onọ̀ lọ dọmọ: “E blawu dọ a ma penugo nado plọn ovi towe ganji.” Onọ̀ lọ lẹnnupọn na ojlẹ de bo dọmọ: “Nugbo wẹ dọ nulẹ ma to yìyì ganji todin, amọ́ n’na gbẹ́ to pinplọn ẹn zọnmii. Gbọ mí ni nọte jẹ Amagẹdọni godo, whenẹnu wẹ mí na pọ́n.” Gblọndo he gọ́ na ojọmiọn ehe zọ́n bọ jijọho tin to mẹmẹyọnnu awe lọ lẹ ṣẹnṣẹn, podọ ehe na tuli visunnu lọ he gblató hodọdopọ lọ. E mọdọ onú emitọn gbẹ́ nọ duahunmẹna onọ̀ emitọn. Ehe whàn ẹn nado doalọtena gbẹdido ylankan. To nukọn mẹ, e yí baptẹm, podọ e wá sẹ̀n to Bẹtẹli. Vlavo mí topọ hẹ mẹmẹsunnu mítọn lẹ, hagbẹ whẹndo tọn mítọn lẹ, kavi hẹ jonọ lẹ, mí dona nọ dike ohó mítọn “ni nọ gọ́ na ojọmiọn, na ojẹ̀ ni nọ pé e” to whepoponu.—Kọl. 4:6.

18. Nawẹ apajlẹ Jesu tọn hihodo to hodidọ mẹ na gọalọna mí nado nọ yí huhlọn odẹ́ mítọn tọn zan ganji gbọn?

18 Nugopipe he mí tindo nado nọ yí hogbe lẹ do dọ linlẹn po numọtolanmẹ mítọn lẹ po tọ́n jiawu taun. Mì gbọ mí ni hodo apajlẹ Jesu tọn nado nọ de ojlẹ he sọgbe bo nọ tẹnpọn nado ṣinyan hogbe he sọgbe lẹ bosọ nọ dovivẹnu nado hẹn hodidọ mítọn lẹ gọ́ na ojọmiọn. Gbọnmọ dali, huhlọn odẹ́ mítọn tọn na hẹn ale wá na mẹhe mí to hodọna lẹ bo nasọ hẹn homẹ Jehovah tọn hùn, yèdọ Mẹhe na mí nunina họakuẹ hodidọ tọn.