Accessibility setting

De ogbè dopo

Yì hosọ flinflin lẹ ji

Yì todowhinnu hosọ lẹ tọn ji

Yì hosọ lẹ ji

Kunnudetọ Jehovah Tọn Lẹ

Gungbe

ATỌ̀HỌ̀-NUHIHỌ́ LỌ TỌN (ZINJẸGBONU OPLỌN TỌN) SEPTEMBRE 2014

Mẹjitọ lẹ Emi—Mì Nọ Yìn Ovi Mìtọn Lẹ

Mẹjitọ lẹ Emi—Mì Nọ Yìn Ovi Mìtọn Lẹ

“Nọ dovivẹnu nado yọ́n [lehe] lẹngbọpo towe te.”—HOWH. 27:23.

1, 2. (a) Etẹwẹ yin delẹ to azọngban lẹngbọhọtọ Islaeli hohowhenu tọn lẹ tọn mẹ? (b) Nawẹ mẹjitọ lẹ taidi lẹngbọhọtọ lẹ gbọn?

TO ISLAELI hohowhenu tọn, gbẹzan he vẹawu wẹ lẹngbọhọtọ lẹ nọ zan. Gbọnvona dọ yé dona doakọnna yozò po avivọ po, yé sọ dona basi hihọ́na lẹngbọpo yetọn sọn ajotọ po kanlin nuwledutọ lẹ po si. Lẹngbọhọtọ lẹ nọ gbeje lẹngbọ yetọn lẹ pọ́n to gbesisọ mẹ bo nọ penukundo dehe gbleawu kavi to azọ̀njẹ lẹ go. Yé nọ na ayidonugo vonọtaun lẹngbọvu lẹ na yé ma tindo huhlọn sọ lẹngbọ he ko whẹ́n lẹ.—Gẹn. 33:13.

2 To linlẹn de mẹ, mẹjitọ Klistiani lẹ taidi lẹngbọhọtọ lẹ bo nọ do jẹhẹnu họakuẹ lẹngbọhọtọ lẹ tọn hia. Yé tindo azọngban lọ nado plọn ovi yetọn lẹ whẹ́n “to mẹplọnlọ po anademẹ Jehovah tọn po mẹ.” (Efe. 6:4) Be azọ́ndenamẹ he bọawu de wẹ enẹ yin ya? Lala! Ovi lẹ nọ yin kọgbidina gbọn nudọnamẹ oklọ tọn he Satani nọ hẹn gbayipe lẹ po ayilinlẹn mape tọn yetọn titi lẹ po dali. (2 Tim. 2:22; 1 Joh. 2:16) Eyin mẹjitọ de wẹ hiẹ yin, nawẹ a sọgan gọalọna ovi towe lẹ gbọn? Mì gbọ mí ni gbadopọnna onú atọ̀n he mì sọgan wà nado sọgan yìn ovi mìtọn lẹ, enẹ wẹ nado yọ́n yé, penukundo yé go to gbigbọ-liho bo deanana yé.

 YỌ́N OVI TOWE LẸ

3. Etẹwẹ mẹjitọ lẹ dona nọ wà nado “yọ́n” ovi yetọn lẹ?

3 Lẹngbọhọtọ dagbe de nọ gbeje lẹngbọ dopodopo pọ́n po sọwhiwhe po nado hẹn ẹn diun dọ yé to gángán. Hiẹ lọsu sọgan wàmọ to yẹhiadonu-liho. Biblu dọmọ: “Nọ dovivẹnu nado yọ́n [lehe] lẹngbọpo towe te.” (Howh. 27:23) Nado wà ehe, a dona nọ lẹnnupọndo nuyiwa, linlẹn po numọtolanmẹ ovi towe lẹ tọn po ji. Nawẹ a sọgan wà ehe gbọn? Dopo to aliho dagbe hugan lẹ mẹ wẹ nado nọ tindo hodọdopọ hẹ ovi towe lẹ whẹwhẹ.

4, 5. (a) Ayinamẹ tẹlẹ wẹ mẹjitọ lẹ sọgan hodo ehe na gọalọna ovi lẹ nado nọ dọhona yé? (Pọ́n yẹdide he tin to bẹjẹeji hosọ ehe tọn.) (b) Etẹwẹ hiẹ ko wà nado hẹn ẹn bọawuna ovi towe nado nọ dọhona we?

4 Mẹjitọ delẹ doayi e go dọ e nọ vẹawuna yé dogọ nado tindo hodọdopọ hẹ ovi yetọn lẹ to whenue yé biọ owhe aflanmẹ tọn mẹ. Jọja aflanmẹ lẹ sọgan nọma jlo nado dọ linlẹn po numọtolanmẹ yetọn lẹ po. Eyin mọ wẹ ovi towe lẹ nọ yinuwado, etẹwẹ hiẹ sọgan wà? Kakati nado hẹn ovi towe lẹ gánnugánnu nado sinai bo dọhodopọ na ojlẹ gaa de, nọ tẹnpọn nado dọho hẹ yé to whenue yé voawu. (Deut. 6:6, 7) E sọgan biọ dọ hiẹ ni dovivẹnu dogọ nado nọ wà nususu dopọ hẹ yé. Hiẹ po yé po sọgan zinzọnlin kavi yí mọto zan nado yì disa dopọ, daihun dopọ, kavi wà whégbè-zọ́n delẹ dopọ. Ninọmẹ voovo enẹlẹ sọgan gọalọna jọja aflanmẹ lẹ nado voawu bo dọ linlẹn yetọn lẹ tọ́n.

5 Etẹwẹ hiẹ sọgan sọ wà eyin ovi towe gbẹ́ to awuwhle nado dọho hẹ we? Hiẹ sọgan tẹ́n aliho devo pọ́n. Di apajlẹ, kakati nado kanse viyọnnu towe lehe nulẹ yì do na ẹn to azán lọ gbè, a sọgan dọ lehe nulẹ yì do na we to azán lọ gbè. Enẹ sọgan zọ́n bọ e na dọ lehe nulẹ yì do na ẹn to azán lọ gbè. Kavi nado yọ́n nuhe ovi towe lẹn gando whẹho de go, kàn kanbiọ he ma gando ewọ go tlọlọ lẹ sè e. Hiẹ sọgan kanse e nuhe họntọn etọn de lẹn gando whẹho lọ go. Enẹgodo, a sọgan kanse e ayinamẹ he ewọ na na họntọn lọ.

6. Etẹwẹ a sọgan wà nado dohia ovi towe lẹ dọ a tindo whenu na yé bosọ yọ́n dọnsẹpọ?

6 Na nugbo tọn, eyin ovi towe lẹ na nọ dọhona we, yé dona nọ doayi e go dọ a tindo whenu na yé bosọ yọ́n dọnsẹpọ. Eyin jọja lẹ nọ saba doayi e go dọ alọnu mẹjitọ lẹ tọn ko ján gbau nado dọho, yé na gbọ bo nọ ṣí nuhahun yetọn lẹ ji. Todin, nawẹ a sọgan hẹn ẹn diun dọ a yọ́n dọnsẹpọ gbọn? E ma ko pé nado nọ dọ dọ, “A sọgan wá dè e to whedepopenu.” Jọja aflanmẹ towe lẹ dona mọdọ a nọ ylọ nuhahun yetọn lẹ dọ nujọnu bo ma nọ yinuwa to aliho sinsinyẹn mẹ to whenue yé dọhona we. Mẹjitọ susu ko ze apajlẹ dagbe dai to whẹho ehe mẹ. Kayla, yèdọ viyọnnu de he tindo owhe 19 dọmọ: “N’sọgan dọhona baba ṣie gando whẹho depope go. E ma nọ gbòhódonù na mi, mọ e masọ nọ dawhẹna mi; e nọ dotoaina mi. Enẹgodo, e nọ na mi ayinamẹ dagbe hugan.”

7. (a) Nawẹ mẹjitọ lẹ sọgan nọ jlẹkaji to whenue yé to hodọdo whẹho delẹ taidi họntọn mẹ bibiọ ji gbọn? (b) Nawẹ mẹjitọ lẹ sọgan hẹn homẹgble ovi yetọn lẹ to mayọnẹn mẹ gbọn?

7 Eyin a tlẹ to hodọdo whẹho sinsinyẹn delẹ ji taidi nudide lọ nado biọ họntọn mẹ, nọ nọ̀ aṣeji ma nado na avase zẹjlẹgo bo gboawupo nado plọn ovi towe aliho dagbe he mẹ e sọgan duto ninọmẹ lọ ji te. Di apajlẹ, mí ni dọ dọ a yì núdùtẹn de bo mọdọ avase yin nina dọ núdùdù lọ lẹ ko yin hinhẹnflu. Ayihaawe ma tin dọ hiẹ na tlọ́n finẹ bo yì núdùtẹn devo. Ovi towe lẹ sọgan yinuwa to aliho mọnkọtọn mẹ eyin yé wá biọ ayinamẹ sọn dè we ṣigba bọ avase kẹdẹ wẹ a na yé. (Hia Kọlọsinu lẹ 3:21.) Kakatimọ, tẹnpọn nado nọ jlẹkaji. Mẹmẹyọnnu jọja de he nọ yin Emily dọmọ: “Eyin mẹjitọ ṣie lẹ to hodọna mi gando họntọn mẹ bibiọ go, yé ma nọ dohia dọ linlẹn agọ̀ de wẹ. Yé nọ zinnudeji dọ ayajẹnu wẹ e yin dọ mẹde ni yọ́n mẹhe e jlo na wlealọ hẹ ganji podọ nado mọ alọwlemẹ de. Ehe gọalọna mi nado nọ voawu nado dọhona yé do whẹho  enẹ ji. Na nugbo tọn, eyin n’biọ họntọn mẹ hẹ sunnu de, n’ma na whlá ẹ do yé.”

8, 9. (a) Kọdetọn dagbe tẹlẹ wẹ sọgan wá aimẹ eyin mẹjitọ lẹ nọ dotoaina ovi lẹ bo ma nọ gbòhódonù na yé? (b) Kọdetọn dagbe tẹwẹ a ko tindo to whenue a dotoaina ovi towe lẹ po sọwhiwhe po?

8 To kọndopọ mẹ hẹ nuhe Kayla dọ, a sọgan dohia dọ a yọ́n dọnsẹpọ eyin a nọ yí homẹfa do dotoaina ovi towe lẹ. (Hia Jakọbu 1:19.) Onọ̀ godoponọ de he nọ yin Katia dọmọ: “To ojlẹ de mẹ wayi, n’nọ gblehomẹ do viyọnnu ṣie go taun. N’ma tlẹ nọ dikena ni dotana nuhe dọ e te. Onú ko nọ ṣikọna mi gbau nado dotoaina ẹn, kavi n’ma nọ jlo dọ ni dotukla mi. Todin he n’diọ jijọ ṣie, viyọnnu ṣie lọsu diọ. E nọ kọngbedopọ hẹ mi todin taun.”

Nọ dotoai nado sọgan yọ́n yé (Pọ́n hukan 3-9)

9 Onú mọnkọtọn de wẹ jọ do otọ́ de he nọ yin Ronald po viyọnnu etọn he yin jọja aflanmẹ de po go. Ronald dọmọ: “To whenue viyọnnu ṣie dọna mi dọ emi yiwanna visunnu de to wehọmẹ, to tintan whenu adi do mi taun. Ṣigba, to whenue n’lẹnnupọndo lehe Jehovah nọ fahomẹ bo nọ nọ̀ jlẹkaji gando devizọnwatọ etọn lẹ go do ji, n’mọdọ e na yọ́n hugan dọ ma na dotẹnmẹ viyọnnu ṣie nado dọ numọtolanmẹ etọn lẹ whẹpo do na ẹn ayinamẹ. E vivi na mi dọ n’wàmọ! Whla tintan he n’mọnukunnujẹ numọtolanmẹ viyọnnu ṣie tọn lẹ mẹ niyẹn. To whenue e dọho fó, e bọawuna mi nado dọhona ẹn po owanyi po. E paṣa mi taun dọ e dotoaina ayinamẹ ṣie lẹ. E do ojlo ahundopo tọn hia nado basi vọjlado.” Eyin mì nọ dọho hẹ ovi mìtọn lẹ whẹwhẹ, e na bọawuna mì taun nado yọ́n linlẹn po numọtolanmẹ yetọn lẹ po. Enẹ na gọalọna mì nado tindo nuyiwadomẹji sinsinyẹn de do nudide he yé na basi to gbẹ̀mẹ lẹ ji. *

NỌ PENUKUNDO OVI TOWE LẸ GO TO GBIGBỌ-LIHO

10, 11. Nawẹ a sọgan gọalọna ovi towe lẹ ma nado danbú gbọn?

10 Lẹngbọhọtọ dagbe de nọ yọnẹn dọ depope to lẹngbọ etọn lẹ mẹ sọgan danbú. Lẹngbọ de sọgan doafọna ogbé-mú he dẹn vude do fie e te, podọ e sọgan sẹyì nukọn vude dogọ, bo gbọnmọ dali klan ede sọn apó lọ go. Mọdopolọ, ovi de sọgan danbú vudevude sọn nugbo lọ mẹ, vlavo na gbẹdido ylankan kavi ayidedai he gblezọn lẹ yinuwadeji wutu. (Howh. 13:20) Nawẹ a sọgan gọalọ nado glọnalina ninọmẹ mọnkọtọn nado sọawuhia gbọn?

11 To whenue a to nuplọn hẹ ovi towe lẹ, eyin a doayi adà he mẹ yé dona basi vọjlado  te lẹ go, a dọngbàn nado yinuwa blo. Dovivẹnu nado hẹn jẹhẹnu Klistiani tọn he ovi towe lẹ tindo pọnte dogọ eyin nuhudo etọn tin. (2 Pita 1:5-8) Sinsẹ̀n-basi whẹndo tọn yin ojlẹ dagbe de he mẹ a sọgan wàmọ te. Lizọnyizọn Ahọluduta Tọn Mítọn octobre 2008 tọn basi zẹẹmẹ tito enẹ tọn dọmọ: “Tatọ́ whẹndo tọn lẹ yin tulina nado didá azọngban yetọn to Jehovah nukọn nado hẹn ẹn diun dọ tito oplọn whẹndo tọn gbesisọ tọn dagbe de nọ yin hihodo.” Be a nọ yí whenu enẹ zan po nuyọnẹn po nado sọgan yìn ovi towe lẹ ya? Deji dọ ovi towe lẹ yọ́n pinpẹn vivẹnu he do a te nado sọgan penukundo nuhudo gbigbọmẹ tọn yetọn lẹ go tọn taun.—Mat. 5:3; Flp. 1:10.

Nọ penukundo yé go to gbigbọ-liho (Pọ́n hukan 10-12)

12. (a) Nawẹ sinsẹ̀n-bibasi whẹndo tọn gbesisọ tọn ko gọalọna jọja lẹ gbọn? (Sọ pọ́n apotin lọ “ Yé Yọ́n Pinpẹn Etọn.”) (b) Ale tẹwẹ sinsẹ̀n-bibasi whẹndo tọn ko hẹnwana hiẹ lọsu?

12 Pọ́n nuhe jọja aflanmẹ de he nọ yin Carissa dọ gando lehe sinsẹ̀n-bibasi whẹndo tọn gọalọna whẹndo etọn do go. E dọmọ: “N’nọ yiwanna dọ mímẹpo ni sinai bo dọhodopọ. Enẹ zọ́n bọ kanṣiṣa mítọn lodo podọ e sọ nọ yin ojlẹ dagbe de he mí na nọ flin to nukọn mẹ. Baba ṣie nọ hẹn ẹn diun dọ mí nọ basi sinsẹ̀n-bibasi whẹndo tọn to gbesisọ mẹ. Tulinamẹnu wẹ e yin nado mọdọ e nọ ylọ ẹ dọ nujọnu, enẹwutu yẹnlọsu nọ ylọ ẹ dọ nujọnu. Enẹ sọ zọ́n bọ n’nọ na ẹn sisi taidi otọ́ ṣie podọ nukọntọ gbigbọmẹ tọn ṣie.” Mẹmẹyọnnu jọja de he nọ yin Brittney dọmọ: “Sinsẹ̀n-bibasi whẹndo tọn ko zọ́n bọ n’dọnsẹpọ mẹjitọ ṣie lẹ dogọ. E dohia mi dọ yé jlo na yọ́n nuhahun ṣie lẹ bo jlo na gọalọna mi nugbonugbo. E gọalọna mí nado hẹn kanṣiṣa whẹndo tọn mítọn lodo bo tin to kọndopọ mẹ.” E họnwun dọ nukunpipedo ovi towe lẹ go to gbigbọ-liho, titengbe gbọn sinsẹ̀n-bibasi whẹndo tọn gblamẹ, yin aliho vonọtaun de nado yin lẹngbọhọtọ dagbe. *

NỌ DEANANA OVI TOWE LẸ

13. Nawẹ mẹjitọ de sọgan whàn ovi etọn nado sẹ̀n Jehovah gbọn?

13 Lẹngbọhọtọ dagbe de nọ yí opò de zan nado deanana lẹngbọpa etọn bo basi hihọ́na ẹn. Dopo to yanwle etọn tintan lẹ mẹ wẹ nado deanana lẹngbọ etọn lẹ yì “kanlinmadùdù dagbedagbe” lẹ kọ̀n. (Ezek. 34:13, 14) Taidi mẹjitọ de, be hiẹ lọsu ma tindo yanwle mọnkọtọn de to gbigbọ-liho ya? A jlo na deanana ovi towe lẹ nado sẹ̀n Jehovah. A jlo dọ ovi towe lẹ ni tindo numọtolanmẹ Psalm-kantọ lọ tọn nkọ, mẹhe dọmọ: “Homẹ ṣie hùn nado wà ojlo towe, Jiwheyẹwhe ṣie E: nugbo, osẹ́n towe tin to yẹn homẹ dọ́n.” (Ps. 40:8) Jọja he tindo numọtolanmẹ mọnkọtọn lẹ na klan gbẹzan yetọn do wiwe na Jehovah bo yí baptẹm. E họnwun dọ yé dona ze afọdide mọnkọtọn to whenue yé ko whẹ́n jẹ obá lọ mẹ nado basi nudide enẹ bo tindo ojlo nujọnu tọn nado sẹ̀n Jehovah.

14, 15. (a) Etẹwẹ dona yin yanwle mẹjitọ Klistiani lẹ tọn? (b) Etẹwẹ sọgan hẹn jọja aflanmẹ de nado tindo ayihaawe gando sinsẹ̀n nugbo lọ go?

14 Ṣigba, etẹwẹ a sọgan wà eyin e taidi dọ ovi towe lẹ ma to nukọn yì to gbigbọ-liho, vlavo bo tlẹ tindo ayihaawe gando nuyise yetọn lẹ go? Dovivẹnu bo plọn yé nado yiwanna Jehovah Jiwheyẹwhe podọ nado yọ́n pinpẹn nuhe ewọ ko wà lẹpo tọn. (Osọ. 4:11) Enẹgodo, to whenue ojlẹ lọ na sọ̀, yé na penugo nado basi nudide na yede nado sẹ̀n Jiwheyẹwhe.

15 Ṣigba, etẹwẹ a sọgan wà eyin ovi towe lẹ jẹ ayihaawe tindo ji gando nugbo lọ go? Nawẹ a sọgan yìn yé bo gọalọna yé nado yọnẹn dọ Jehovah sinsẹ̀n wẹ yin aliho dagbe hugan lọ nado tindo kọdetọn dagbe to gbẹ̀mẹ bosọ tindo ayajẹ kakadoi gbọn? Tẹnpọn nado yọ́n nuhe zọ́n taun bọ ayihaawe lọ do fọndote. Di apajlẹ, be visunnu towe jẹagọdo nuplọnmẹ Biblu tọn lẹ nugbonugbo wẹ ya, kavi e ma tindo adọgbigbo he jẹ nado yiavùnlọna nuplọnmẹ lọ lẹ  to wehọmẹvigbẹ́ etọn lẹ nukọn? Be viyọnnu towe tindo ayihaawe nugbonugbo dọ nujinọtedo Jiwheyẹwhe tọn lẹ ma yin nuyọnẹnnu wẹ ya, kavi numọtolanmẹ ṣokẹdẹninọ tọn wẹ e tindo poun bo nọ mọdọ mẹdevo lẹ ma kẹalọyi emi?

Nọ deanana yé to aliho yetọn ji (Pọ́n hukan 13-18)

16, 17. Aliho tẹlẹ mẹ wẹ mẹjitọ lẹ sọgan gọalọna ovi yetọn lẹ nado wleawuna haṣinṣan yedetiti tọn hẹ Jehovah te?

16 Depope he whẹwhinwhẹ́n lọ yin, a sọgan gọalọna ovi towe nado duto ayihaawe he e tindo gando nugbo lọ go ji. Gbọnna? Mẹjitọ susu mọdọ aliho dagbe dopo he nọ saba tindo kọdetọn dagbe wẹ nado whàn ovi yetọn lẹ nado dọ nuhe tin to ahun mẹ na yé lẹ tọ́n gbọn kinkanse yé dali dọ: “Be a lẹndọ e bọawu nado yin Klistiani ya kavi e vẹawu? Ale tẹwẹ a lẹndọ mẹhe yin Klistiani lẹ tindo? Avùnnukundiọsọmẹnu tẹlẹ wẹ e bẹhẹn nado yin Klistiani? Be a lẹndọ avùnnukundiọsọmẹnu enẹlẹ ko suhugan ale susu lọ lẹ, yèdọ dehe mí to mimọyi to alọnu din po dehe Jiwheyẹwhe dopagbe etọn na mí na sọgodo lẹ po wẹ ya? Etẹwutu a lẹnmọ?” E họnwun dọ a dona kàn kanbiọ enẹlẹ sè to hogbe towe titi lẹ mẹ, podọ to aliho he jọmẹ de mẹ, e ma yin taidi ponọ he to hokanse sẹ́nhẹngbatọ de gba. To hodọdopọ lọ whenu, a sọgan dọhodo Malku 10:29, 30 ji. Jọja delẹ sọgan jlo nado kàn nuhe yé lẹn lẹ dai debọdo-dego do adà awe ji, bọ adà tintan na bẹ avùnnukundiọsọmẹnu lọ lẹ hẹn podọ adà awetọ na bẹ ale lọ lẹ hẹn. Mọwiwà sọgan gọalọna hiẹ po ovi towe lẹ po nado doayi nuhahun he yé to pipehẹ lẹ go bo gọalọna yé nado didẹ yé. Eyin mí nọ plọn owe Biblu Plọn Mí po Mì Gbọṣi Owanyi Jiwheyẹwhe Tọn Mẹ po hẹ jlodotọ lẹ, nẹmunẹmu wẹ mí ma na plọn yé hẹ ovi mítọn titi lẹ! Be hiẹ nọ wàmọ ya?

17 Dile ojlẹ to yìyì, ovi towe lẹ na wá basi nudide yedetiti tọn nado sẹ̀n Jehovah kavi lala. Ma lẹndọ yé na basi nudide nado sẹ̀n Jehovah, na hiẹ basi dide enẹ wutu blo. Yé dona tindo haṣinṣan yetọn titi hẹ Jehovah. (Howh. 3:1, 2) Eyin e vẹawuna ovi de nado wàmọ, naegbọn hiẹ ma na gọalọna ẹn nado lẹnnupọndo kanbiọ delẹ ji taidi: “Nawẹ n’wagbọn do yọnẹn dọ Jiwheyẹwhe tin? Etẹwutu n’kudeji dọ Jehovah Jiwheyẹwhe nọ hò ṣie pọ́n? Naegbọn n’yise dọ nujinọtedo Jehovah tọn lẹ tin na dagbe ṣie nugbonugbo?” Do dewe hia taidi lẹngbọhọtọ dagbe de. Yí homẹfa do gọalọna ovi towe lẹ nado hẹn ẹn họnwun na yede dọ Jehovah sinsẹ̀n wẹ aliho gbẹninọ tọn dagbe hugan lọ. *Lom. 12:2.

18. Nawẹ mẹjitọ lẹ sọgan hodo apajlẹ Jehovah, yèdọ Lẹngbọhọtọ Daho hugan lọ tọn gbọn?

18 Klistiani nugbo lẹpo wẹ nọ jlo nado hodo apajlẹ Lẹngbọhọtọ Daho hugan lọ tọn. (Efe. 5:1; 1 Pita 2:25) Titengbe mẹjitọ lẹ dona yọ́n lẹngbọpo yetọn, yèdọ ovi họakuẹ yetọn lẹ, bo wà nuhe go yé pé lẹpo nado deanana yé nado mọ dona he Jehovah dopagbe etọn lẹ yí. Enẹwutu, to ovi towe lẹ yìn bo plọn yé whẹ́n to aliho nugbo lọ tọn ji!

^ huk. 12 Na nudọnamẹ susu dogọ, pọ́n hosọ lọ “Sinsẹ̀n-Bibasi Whẹndo Tọn Yin Nujọnu Na Whlẹngán!” to Atọ̀họ̀-Nuhihọ́ lọ Tọn 15 octobre 2009 tọn mẹ, weda 29-31.

^ huk. 17 Adà ehe yin hodọdeji yinukọn dogọ to Atọ̀họ̀-Nuhihọ́ lọ Tọn [Flansegbe] 1er février 2012 mẹ, weda 18-21.