Accessibility setting

De ogbè dopo

Yì hosọ flinflin lẹ ji

Yì todowhinnu hosọ lẹ tọn ji

Yì hosọ lẹ ji

Kunnudetọ Jehovah Tọn Lẹ

Gungbe

ATỌ̀HỌ̀-NUHIHỌ́ LỌ TỌN (ZINJẸGBONU OPLỌN TỌN) JUIN 2014

Gọalọna Mẹdevo lẹ Nado Yí Nugopipe Yetọn lẹ Zan to Gigọ́ Mẹ

Gọalọna Mẹdevo lẹ Nado Yí Nugopipe Yetọn lẹ Zan to Gigọ́ Mẹ

“Yẹn na yí nukun ṣie do dewé hẹ we.”—PS. 32:8.

1, 2. Nukun tẹwẹ Jehovah nọ yí do pọ́n devizọnwatọ etọn he tin to aigba ji lẹ?

EYIN mẹjitọ lẹ to ovi yetọn lẹ pọ́n to whenue yé to aihunda, e nọ saba jiawu na yé nado mọ nugopipe jọwamọ tọn he yọpọvu lẹ tindo. Be hiẹ lọsu ko doayi enẹ go pọ́n ya? Ovi de sọgan tindo nugopipe nado nọ daihun lanmẹyiya tọn de, to whenue nọvi etọn devo na tindo nugopipe nado nọ de yẹdide kavi nado nọ wà anazọ́n lẹ. Ṣigba, mahopọnna nugopipe he ovi yetọn lẹ tindo, homẹ mẹjitọ lẹ tọn nọ hùn nado gọalọna ovi yetọn lẹ nado yí nugopipe yetọn zan to gigọ́ mẹ.

2 Jehovah lọsu nọ tindo ojlo sisosiso to ovi etọn he tin to aigba ji lẹ mẹ. E nọ pọ́n devizọnwatọ egbezangbe tọn etọn lẹ hlan taidi ‘nuhọakuẹ akọta lẹpo tọn.’ (Hag. 2:7) Yé yin nuhọakuẹ titengbe, na yise po mẹdezejo yetọn po wutu. Ṣigba, a sọgan ko doayi e go dọ Kunnudetọ hatọ lẹ tindo nugopipe voovo lẹ. Mẹmẹsunnu delẹ tindo nunina hodidọ tọn, to whenue mẹdevo lẹ tindo nugopipe nado nọ basi titona onú lẹ. Mẹmẹyọnnu susu lẹ tindo nunina ogbè pinplọn tọn bo nọ yí ogbè lọ lẹ zan to lizọnyizọn yetọn mẹ, podọ mẹdevo lẹ tindo nugopipe nado nọ namẹ tuli kavi nado nọ penukundo mẹhe to azọ̀njẹ lẹ go. (Lom. 16:1, 12) Be homẹ mítọn ma hùn dọ mí tindo Klistiani mọnkọtọn lẹ to agun mítọn mẹ ya?

3. Kanbiọ tẹlẹ ji wẹ mí na dọhodo to hosọ ehe mẹ?

 3 Etomọṣo, yisenọ hatọ delẹ, titengbe jọja po mẹmẹsunnu he ṣẹṣẹ yí baptẹm lẹ po sọgan nọ mọdọ emi ma ko tindo nugopipe nado hẹn azọngban de di to agun mẹ. Nawẹ mí sọgan gọalọna yé nado yí nugopipe yetọn lẹ zan to gigọ́ mẹ gbọn? Naegbọn mí dona dovivẹnu nado nọ mọ jẹhẹnu dagbe yetọn lẹ bo gbọnmọ dali pọ́n yé hlan dile Jehovah nọ wà do?

JEHOVAH NỌ MỌ NUDAGBE HE DEVIZỌNWATỌ ETỌN LẸ TO WIWÀ

4, 5. Nawẹ kandai he tin to Whẹdatọ 6:11-16 mẹ dohia dọ Jehovah nọ mọ nugopipe he devizọnwatọ etọn lẹ tindo gbọn?

4 Kandai Biblu tọn susu dohia hezeheze dọ Jehovah nọ mọ dagbe he devizọnwatọ etọn lẹ to wiwà bosọ nọ doayi nugopipe yetọn lẹ go. Di apajlẹ, to whenue Gideoni yin dide nado de omẹ Jiwheyẹwhe tọn lẹ sọn kọgbidinamẹ Midianinu lẹ tọn glọ, e na ko paṣa ẹ to whenue angẹli de dọnudo e dọmọ: “OKLUNỌ tin to dè we, hiẹ sunnu asuka hlọnhlọn tọn.” E họnwun dọ to ojlẹ lọ mẹ Gideoni ma lẹndọ emi yin sunnu “hlọnhlọn tọn.” E ma nọ dejido ede go bosọ nọ yí nukunpẹvi do pọ́n ede. Ṣigba, dile hodọdopọ yetọn he zindonukọn dohia do, e họnwun dọ Jehovah nọ yí nukun nujọnu tọn do pọ́n Gideoni hugan lehe ewọ lọsu nọ pọ́n ede do.—Hia Whẹdatọ 6:11-16.

5 Jehovah tindo jidide dọ Gideoni na whlẹn Islaelivi lẹ, na Ewọ ko doayi nugopipe etọn lẹ go. Di apajlẹ, angẹli Jehovah tọn doayi lehe Gideoni nọ yí huhlọn etọn lẹpo do tùn likun do go. Angẹli lọ sọ doayi onú devo go. To ojlẹ he mẹ Biblu yin kinkan te, glesi lẹ nọ saba tùn likun yetọn lẹ to nọtẹn flala de mẹ na jẹhọn nido gọalọna yé nado fú ofló lẹ sọyi. Ṣigba, nupaṣamẹ wẹ e yin dọ Gideoni to likun tùn to ovẹndanu mẹ to nuglọ nado sọgan whlá jinukun vude etọn do Midianinu lẹ. Nuyiwa nuyọnẹn tọn nankọ die! Abajọ to nukun Jehovah tọn mẹ, Gideoni ma yin glesi he tin to aṣeji de poun, sunnu he tindo zinzin de wẹ ewọ. Mọwẹ, Jehovah mọ nugopipe etọn bo plọnazọ́n ẹn.

6, 7. (a) Nawẹ nukun he Jehovah nọ yí do pọ́n yẹwhegán Amọsi gbọnvo na dehe Islaelivi delẹ nọ yí do pọ́n ẹn gbọn? (b) Etẹwẹ dohia dọ Amọsi ma yin gbẹtọ wunvinọ?

6 Mọdopolọ, Jehovah doayi nugopipe yẹwhegán Amọsi tọn go, dile etlẹ yindọ mẹdevo lẹ sọgan nọ yí nukunpẹvi do pọ́n ẹn. Amọsi dọ dọ lẹngbọhọtọ de wẹ emi bosọ nọ jla atin sikomọle tọn do, yèdọ atin wunmẹ de he wamọnọ lẹ kẹdẹ wẹ nọ dù sinsẹ́n etọn. To whenue Jehovah de Amọsi nado gblewhẹdo ahọluduta whẹndo ao Islaeli tọn he to boṣiọ sẹ̀n lọ, Islaelivi delẹ na ko lẹndọ ewọ ma pegan na azọngban enẹ.—Hia Amọsi 7:14, 15.

7 Amọsi nọ nọ̀ gbétatò he to olá de mẹ, ṣigba nukunnumọjẹnumẹ he e tindo gando aṣa po ahọlu ojlẹ etọn mẹ tọn lẹ po go dohia dọ e ma yin wunvinọ. E na ko yọ́n nuhe to jijọ to Islaeli lẹpo, podọ e sọgan ko yọ́n nuhe to jijọ to akọta he to yakẹ lẹ mẹ gbọn nudọnamẹ he e nọ sè sọn ajọwatọ tomẹyitọ lẹ dè gblamẹ. (Amọ. 1:6, 9, 11, 13; 2:8; 6:4-6) To egbehe, weyọnẹntọ he nọ basi zẹẹmẹ do Biblu ji delẹ pà Amọsi na aliho he mẹ e yí azọ́nyinyọnẹn do kàn owe etọn te. Yẹwhegán lọ yí hogbe he bọawu bo tindo huhlọn lẹ zan bosọ yí hogbe nuyijlẹdonugo tọn lẹ zan. Na nugbo tọn, adọgbigbo he Amọsi yí do dọhona yẹwhenọ Amazia he gblezọn lọ dohia dọ mẹhe sọgbe wẹ Jehovah de bo sọgan yí nugopipe etọn he ma sọawuhia to tintan whenu lẹ zan.—Amọ. 7:12, 13, 16, 17.

8. (a) Jide tẹwẹ Jehovah na Davidi? (b) Naegbọn hogbe Psalm 32:8 tọn lẹ vọ́ jide na mẹhe ma nọ dejido nugopipe yetọn lẹ go?

8 Na nugbo tọn, Jehovah nọ doayi nugopipe devizọnwatọ etọn lẹ dopodopo tọn go. E na jide Ahọlu Davidi dọ emi na nọ deanana ẹn to whelẹponu bo na yí ‘nukun emitọn do dewé hẹ ẹ.’ (Hia Psalm 32:8.) Be a mọ nuhewutu enẹ dona yin tulinamẹnu de na mí ya? Eyin mí ma tlẹ nọ dejido míde go,  Jehovah sọgan gọalọna mí nado yinuwa zẹ̀ fie mí lẹndọ mí penugo jẹ go bo jẹ yanwle he mí ma sọgan lẹn lẹ kọ̀n. Kẹdẹdile mẹplọntọ dagbe de sọgan deanana nuplọntọ he ma tindo numimọ de to nuyiwa etọn lẹpo mẹ do, Jehovah nọ deanana mí, na mí nido sọgan yí nugopipe mítọn lẹ zan to gigọ́ mẹ. Jehovah sọgan sọ yí yisenọ hatọ lẹ zan nado gọalọna mí nado yí nugopipe mítọn zan to gigọ́ mẹ. Gbọnna?

NỌ MỌ DAGBE HE WÀ MẸDEVO LẸ TE

9. Nawẹ mí sọgan yí tudohomẹnamẹ Paulu tọn nado “nọ ze nukun do” nuhe yin ale mẹdevo lẹ tọn ji do yizan mẹ gbọn?

9 Paulu dotuhomẹna Klistiani lẹpo nado “nọ ze nukun do” nuhe yin ale yisenọ hatọ lẹ tọn ji. (Hia Filippinu lẹ 2:3, 4.) Nuhe dọ ayinamẹ Paulu tọn te wẹ yindọ mí dona nọ doayi nugopipe he mẹdevo lẹ tindo go bo nọ do nugbo enẹ hia to hodidọ mítọn mẹ. Numọtolanmẹ tẹwẹ mí nọ tindo to whenue mẹde doayi dagbe he mí to wiwà go bo dọ ẹ na mí? To paa mẹ, e nọ whàn mí nado dovivẹnu dogọ, bo yí nugopipe mítọn lẹ zan. Mọdopolọ, eyin mí dohia dọ mí yọ́n nuhọakuẹ-yinyin yisenọ hatọ mítọn lẹ tọn, mí nọ gọalọna yé nado dovivẹnu dogọ bo whẹ́n to gbigbọ-liho.

10. Mẹnu lẹ na taun tọn wẹ sọgan tindo nuhudo ayidonugo mítọn tọn?

10 Mẹnu lẹ na taun tọn wẹ sọgan tindo nuhudo ayidonugo mítọn tọn? Na nugbo tọn, mímẹpo wẹ nọ tindo nuhudo dọ yè ni na mí ayidonugo nujọnu tọn sọn ojlẹ de mẹ jẹ devo mẹ. Ṣigba na taun tọn, jọja kavi mẹmẹsunnu he ṣẹṣẹ yí baptẹm lẹ dona mọdọ yè nọ yí yé zan to nuwiwa agun tọn lẹ mẹ. Enẹ na gọalọna yé nado yọnẹn dọ yelọsu yin nujọnu to mí mẹ. To alọ devo mẹ, eyin mí ma na ayidonugo mẹmẹsunnu mọnkọtọn lẹ, yé sọgan whleawu nado dovivẹnu na azọngban susu dogọ, yèdọ nuhe Ohó Jiwheyẹwhe tọn dotuhomẹna yé nado wà.—1 Tim. 3:1.

11. (a) Nawẹ mẹho agun tọn de gọalọna jọja sunnu de nado duto winyan ji gbọn? (b) Etẹwẹ hiẹ plọn sọn numimọ Julien tọn mẹ?

11 Ludovic, yèdọ mẹho agun tọn de he mọaleyi to whenue mẹdevo na ẹn ayidonugo to jọja whenu etọn dọmọ: “Eyin n’do ojlo nujọnu tọn hia mẹmẹsunnu de, e nọ yawu yinukọn to gbigbọ-liho.” Ludovic dọho gando Julien, yèdọ jọja he nọ kuwinyan de go dọmọ: “Julien nọ jlo na wà nususu, ṣigba na e nọ gboawupo to nuyiwa etọn lẹ mẹ wutu, e nọ biọ bẹwlu mẹ. Ṣigba, n’doayi e go dọ e jọmẹ bo nọ jlo na gọalọna mẹdevo lẹ to agun lọ mẹ. Enẹwutu, kakati nado tindo ayihaawe gando mẹwhinwhàn etọn lẹ go, n’ze ayidonugo do jijọ dagbe etọn lẹ ji bo tẹnpọn nado na ẹn tuli.” To ojlẹ de godo, Julien pegan nado sẹ̀n taidi devizọnwatọ lizọnyizọnwiwa tọn podọ e sọ yin gbehosọnalitọ whepoponu tọn todin.

GỌALỌNA YÉ NADO NỌ YÍ NUGOPIPE YETỌN LẸ ZAN TO GIGỌ́ MẸ

12. Jẹhẹnu titengbe tẹwẹ mí dona wleawuna eyin mí na gọalọna mẹde nado yí nugopipe etọn lẹ zan to gigọ́ mẹ? Na apajlẹ.

12 E họnwun dọ eyin mí na penugo nado gọalọna mẹdevo lẹ nado yí nugopipe yetọn lẹ zan to gigọ́ mẹ, mí dona nọ na yé ayidonugo. Dile numimọ Julien tọn dohia do, mí dona mọnú zẹ̀ madogán mẹde tọn go nado sọgan mọ jẹhẹnu dagbe po nugopipe etọn he sọgan yin hinhẹn pọnte dogọ po. Aliho enẹ mẹ wẹ Jesu nọ pọ́n apọsteli Pita hlan te. Dile etlẹ yindọ Pita yinuwa to whedelẹnu taidi mẹhe ma lodo de, Jesu mọdọ e na wá lodo taidi osé.—Joh. 1:42.

13, 14. (a) Nawẹ Balnaba do zinzin hia to whẹho jọja Malku tọn mẹ gbọn? (b) Nawẹ mẹmẹsunnu jọja de mọaleyi sọn alọgọ he nkọ Malku mọyi mẹ gbọn? (Pọ́n yẹdide he tin to bẹjẹeji hosọ ehe tọn.)

13 Aliho dopolọ mẹ wẹ Balnaba yinuwa te to whẹho Johanu tọn mẹ, mẹhe sọ tindo yinkọ Lomu tọn he nọ yin Malku. (Owalọ 12:25) To gbejizọnlin mẹdehlan tọn tintan he Paulu po Balnaba po basi whenu, Malku to “devizọnwa” na yé, vlavo bo to nukunpedo  nuhudo agbasa tọn yetọn lẹ go. Ṣigba, to whenuena yé jẹ Pamfilia, Malku jo gbẹdohẹmẹtọ etọn lẹ do to ojlẹ sinsinyẹn de mẹ. Yé zindonukọn to gbejizọnlin yetọn mẹ gbọn agewaji to lẹdo he mẹ jaguda lẹ sù te de mẹ. (Owalọ 13:5, 13) Ṣigba to nukọn mẹ, Balnaba ze ayidonugo do jijọ dagbe Malku tọn lẹ ji kakati nido yin do awugbopo etọn lẹ ji, podọ e yí dotẹnmẹ hundote lẹ zan nado plọnazọ́n ẹn. (Owalọ 15:37-39) Ehe gọalọna dẹpẹ lọ nado lẹzun devizọnwatọ Jehovah tọn he whèwhín de. E jẹna ayidego dọ to whenue Paulu tin to gànpamẹ to Lomu, Malku tin to e dè bọ yé nọpọ́ do dó nudọdomẹ hlan Klistiani he tin to agun Kọlọsi tọn mẹ lẹ podọ apọsteli lọ dọho dagbe lẹ gando ewọ go. (Kọl. 4:10) Yí nukun homẹ tọn do pọ́n ayajẹ he Balnaba na ko tindo to whenue Paulu biọ alọgọ Malku tọn!—2 Tim. 4:11.

14 Alexandre he ṣẹṣẹ yin mẹho agun tọn de flin lehe e mọaleyi do to whenue mẹmẹsunnu de yinuwa hẹ ẹ po zinzin po bo dọmọ: “To whenue n’yin jọja de, e ma nọ bọawuna mi nado hodẹ̀ to mẹsusu nukọn. Mẹho agun tọn de gọalọna mi nado nọ wleawu jẹnukọn podọ nado nọ voawu. Kakati ma nado nọ yí mi zan na dẹ̀hiho ba, e nọ deazọ́nna mi nado hodẹ̀ whẹwhẹ to opli sinsẹ̀nzọn kunnudegbe tọn lẹ whenu. To ojlẹ vude godo, n’wleawuna adọgbigbo.”

15. Nawẹ Paulu do pinpẹn-nutọn-yinyọnẹn hia na mẹmẹsunnu etọn lẹ gbọn?

15 Eyin mí doayi e go dọ Klistiani de tindo jẹhẹnu dagbe de, be mí nọ dohia dọ mí yọ́n pinpẹn jijọ dagbe enẹ tọn ya? To Lomunu lẹ weta 16 mẹ, Paulu pà yisenọ hatọ etọn he hugan 20 na jẹhẹnu dagbe yetọn he e yiwanna lẹ wutu. (Lom. 16:3-7, 13) Di apajlẹ, Paulu dohia dọ Andloniku po Junia po ko to devizọnwana Klisti owhe susu jẹnukọnna emi, bo zinnudo akọndonanu yetọn ji. Paulu sọ dọho dagbe gando onọ̀ Lufu tọn go, na e penukundo ewọ go po owanyi po to ojlẹ de mẹ wayi wutu.

Frédéric (to amiyọn mẹ) dotuhomẹna Rico nado hẹn gbemima etọn nado sẹ̀n Jehovah go (Pọ́n hukan 16)

16. Etẹwẹ sọgan yin kọdetọn lọ eyin mí nọ pà jọja lẹ?

16 Eyin mí nọ yí ahundopo do pà mẹdevo lẹ, enẹ sọgan hẹn kọdetọn dagbe lẹ wá. Lẹnnupọndo Rico ji, yèdọ jọja de to France, mẹhe gbọjọ na otọ́ etọn he ma yin Klistiani de ma jlo dọ Rico ni yí baptẹm. Rico lẹndọ emi dona nọte kakajẹ whenue emi na tindo owhe 18 whẹpo do sẹ̀n Jehovah to gigọ́ mẹ. E sọ nọ blawu, na mẹṣanko he e nọ pehẹ to wehọmẹ lẹ wutu. Frédéric, mẹho agun tọn de he yin dide nado plọn Biblu hẹ visunnu lọ dọmọ: “N’pà Rico bo dọna ẹn dọ nukundiọsọmẹ mọnkọtọn dohia dọ e tindo adọgbigbo sọmọ nado nọ dọ nuyise etọn lẹ.” Hogbe mẹpipa tọn ehelẹ whàn Rico nado yidogọna gbemima etọn nado yin apajlẹ dagbenọ bo gọalọna ẹn nado dọnsẹpọ otọ́ etọn dogọ. Rico yí baptẹm to whenue e tindo owhe 12.

Jérôme (to adusi mẹ) gọalọna Ryan nado pegan na sinsẹ̀nzọn mẹdehlan tọn (Pọ́n hukan 17)

17. (a) Nawẹ mí sọgan gọalọna mẹmẹsunnu mítọn lẹ nado yinukọn to gbigbọ-liho gbọn? (b) Nawẹ mẹdehlan de nọ do ojlo hia mẹmẹsunnu jọja lẹ gbọn, podọ etẹwẹ nọ yin kọdetọn lọ?

17 Whedepopenu he mí pà yisenọ hatọ mítọn lẹ, na yé hẹn azọ́ndenamẹ de di to aliho dagbe mẹ kavi na vivẹnudido yetọn wutu, mí  nọ whàn yé nado to Jehovah sẹ̀n to gigọ́ mẹ. Mẹmẹyọnnu Sylvie * he to sinsẹ̀n to Bẹtẹli France tọn sọn owhe susu die dọ dọ mẹmẹyọnnu lẹ lọsu sọgan nọ pà mẹmẹsunnu lẹ. E dọ dọ mẹmẹyọnnu lẹ sọgan doayi adà devo lẹ kavi vivẹnudido mẹmẹsunnu lẹ tọn go bo do pinpẹn-nutọn-yinyọnẹn hia yé. Enẹwutu, e yidogọ dọ, “Hogbe mẹpipa tọn mítọn lẹ sọgan yidogọna pipà he mẹmẹsunnu numimọnọ lẹ ko na mẹde. N’mọdọ azọngban ṣie wẹ nado nọ pà mẹdevo lẹ.” (Howh. 3:27) Jérôme, he yin mẹdehlan to Guyane française ko gọalọna mẹmẹsunnu jọja susu nado pegan na sinsẹ̀nzọn mẹdehlan tọn. E dọmọ: “N’doayi e go dọ eyin n’pà mẹmẹsunnu jọja lẹ, na onú tangan de he yé wà to lizọnyizọn lọ mẹ kavi na gblọndo dagbe de he yé na wutu, yé nọ wleawuna jide dogọ. Taidi kọdetọn de, yé nọ hẹn nugopipe yetọn lẹ pọnte dogọ.”

18. Naegbọn azọ́nwiwa to pọmẹ hẹ mẹmẹsunnu jọja lẹ sọgan hẹn ale wá?

18 Mí sọ sọgan whàn yisenọ hatọ lẹ nado yinukọn to gbigbọ-liho eyin mí nọ wazọ́n to pọmẹ hẹ yé. Mẹho agun tọn de sọgan biọ to mẹmẹsunnu jọja he yọ́n ọdinatẹẹ zan ganji de si nado nọ zín nudọnamẹ lẹ sọn nọtẹn Intẹnẹt tọn jw.org ji, ehe sọgan yin yiyizan nado na tuli mẹhomẹ he ma tindo ọdinatẹẹ lẹ. Eyin hiẹ to azọ́nwa to Plitẹnhọ Ahọluduta tọn mẹ, naegbọn hiẹ ma na biọ to mẹmẹsunnu jọja de si nado wazọ́n to pọmẹ hẹ we? Afọdide mọnkọtọn sọgan na we dotẹnmẹ nado doayi jọja lẹ go bo pà yé bosọ mọ kọdetọn he e na hẹnwa lẹ.—Howh. 15:23.

GỌALỌNA MẸDEVO LẸ NADO PEGAN NA AZỌNGBAN TO NUKỌN MẸ

19, 20. Naegbọn mí dona gọalọna mẹdevo lẹ nado yinukọn to gbigbọ-liho?

19 To whenue Jehovah de Jọṣua nado deanana Islaelivi lẹ, E sọ degbena Mose nado “dotuhomẹna” Jọṣua bosọ “na huhlọn ẹn.” (Hia Deutelonomi 3:28.) Gbẹtọ susu lẹ wẹ to awukọndopọ hẹ mí to agun lẹ mẹ lẹdo aihọn pé. Klistiani numimọnọ lẹpo wẹ sọgan gọalọna mẹmẹsunnu jọja lẹ po mẹhe ṣẹṣẹ yí baptẹm lẹ po nado yí nugopipe yetọn lẹ zan to gigọ́ mẹ, e ma yin mẹho agun tọn lẹ kẹdẹ gba. Gbọnmọ dali, mẹsusu dogọ na biọ sinsẹ̀nzọn whenu-gigọ́ tọn mẹ, podọ mẹsusu dogọ na “pegan mlẹnmlẹn nado plọn mẹdevo lẹ.”—2 Tim. 2:2.

20 Vlavo mí tin to agun de mẹ fie wẹnlatọ sù te kavi to kándo pẹvi de mẹ, mì gbọ mímẹpo ni to alọgọna mẹdevo lẹ nado pegan na azọngban to nukọn mẹ. Nado jẹ yanwle enẹ kọ̀n, onú titengbe wẹ e yin dọ mí ni nọ hodo apajlẹ Jehovah tọn, mẹhe nọ mọ dagbe he devizọnwatọ etọn lẹ to wiwà to whelẹponu.

^ huk. 17 Yinkọ lọ ko yin didiọ.