Yì hosọ lẹ ji

Yì hosọ flinflin lẹ ji

Yì todowhinnu hosọ lẹ tọn ji

Kunnudetọ Jehovah Tọn Lẹ

Gungbe

Atọ̀họ̀-Nuhihọ́ lọ Tọn—Zinjẹgbonu Oplọn Tọn  |  Avril 2014

Mẹdepope Ma Sọgan Yin Afanumẹ Na Ogán Awe

Mẹdepope Ma Sọgan Yin Afanumẹ Na Ogán Awe

“Mẹdepope ma sọgan yin afanumẹ na ogán awe . . . Mìwlẹ ma sọgan yin afanumẹ na Jiwheyẹwhe podọ na Adọkunnu lẹ.”—MAT. 6:24.

1-3. (a) Nuhahun akuẹzinzan tọn tẹlẹ wẹ mẹsusu nọ pehẹ to egbehe, podọ nawẹ mẹdelẹ nọ tẹnpọn nado didẹ yé gbọn? (Pọ́n yẹdide he tin to bẹjẹeji hosọ ehe tọn.) (b) Kanbiọ tẹlẹ wẹ nọ fọndote gando ovi lẹ pinplọn go?

MARILYN dọmọ: “Agbọ́ nọ pé asu ṣie James taun to whenue e lẹkọwa whégbè to azán lẹpo ji, ṣigba akuẹ he e nọ dù lọ ma nọ saba wà nususu hugan nukunpipedo nuhudo mítọn egbesọegbesọ tọn lẹ go. * Enẹwutu, n’jlo na hẹn nulẹ bọawuna ẹn bo gọalọ nado họ̀ onú dagbe delẹ he wehọmẹvigbẹ́ visunnu mítọn Jimmy tọn lẹ tindo na ewọ lọsu.” Marilyn sọ jlo na gọalọna hẹnnumẹ yetọn lẹ, podọ nado pli akuẹ dai na sọgodo. Susu to họntọn etọn lẹ mẹ ko yì otò devo lẹ mẹ nado sọgan dín akuẹ susu dogọ. Ṣigba, to whenue ewọ lọsu lẹnnupọndo tẹnsisẹ etọn ji, e ma yọ́n nuhe e na wà taun. Etẹwutu?

2 Marilyn to budi nado jo whẹndo họakuẹ etọn po tito gbigbọmẹ tọn egbesọegbesọ tọn yetọn lẹ po do. Etomọṣo, e dọna ede dọ mẹdevo lẹ ko yì nọ tògodo na ojlẹ de, ṣogan e taidi dọ enẹ ma bẹpla tito gbigbọmẹ tọn whẹndo yetọn lẹ tọn. Ṣigba, e nọ kanse ede lehe e sọgan plọn Jimmy whẹ́n do to whenue e na tin to fie dẹn do e. Be e sọgan plọn visunnu etọn whẹ́n “to mẹplọnlọ po anademẹ Jehovah tọn po mẹ” po kọdetọn dagbe po gbọn Intẹnẹt ji ya?—Efe. 6:4.

3 Marilyn biọ ayinamẹ. Asu etọn ma jlo dọ ni yì, dile etlẹ yindọ e ma jlo na glọnalina ẹn ma nado yì. Mẹho lẹ po hagbẹ agun lọ tọn devo lẹ po na ẹn ayinamẹ ma nado yì, ṣigba mẹmẹyọnnu susu  dotuhomẹna ẹn nado yì tògodo. Yé dọna ẹn dọmọ: “Eyin a yiwanna whẹndo towe, a dona yì. Podọ a sọgan gbẹ́ to Jehovah sẹ̀n.” Mahopọnna bẹwlu he mẹ Marilyn tin te, e donùnùgo na James po Jimmy po, bo do edabọ na yé bosọ yì tògodo nado yì wazọ́n. E dopagbe na yé dọmọ: “N’na lẹkọ to madẹnmẹ.”

AZỌNGBAN WHẸNDO TỌN LẸ PO NUNỌWHINNUSẸ́N BIBLU TỌN LẸ PO

4. Naegbọn mẹsusu do nọ sẹtẹn, ṣigba mẹnu lẹ wẹ nọ saba penukundo ovi omẹ mọnkọtọn lẹ tọn go?

4 Jehovah ma jlo dọ devizọnwatọ etọn lẹ ni yin hẹntọnọ klókló, podọ tẹnsisẹ yin dopo to aliho he nọ yin yiyizan sọn hohowhenu nado tọ́n sọn ohẹ́n mẹ lẹ mẹ. (Ps. 37:25; Howh. 30:8) Tọgbo Jakọbu do visunnu etọn lẹ hlan Egipti nado yì họ̀ núdùdù, na whẹndo lọ nikaa kú huvẹ. * (Gẹn. 42:1, 2) To egbehe, suhugan mẹhe nọ basi nudide nado sẹtẹn lẹ tọn ma nọ wàmọ na huvẹ wutu. Etomọṣo, yé sọgan ko tlọ biọ ahọ́ daho de mẹ. Nuhe mẹdevo lẹ nọ jlo poun wẹ nado hẹn ninọmẹ whẹndo yetọn tọn pọnte to akuẹzinzan-liho. Nado jẹ yanwle yetọn kọ̀n to ninọmẹ akuẹzinzan tọn he vẹawu de mẹ, mẹsusu gbọ bo nọ jo whẹndo yetọn do bo nọ sẹtẹn yì fidevo vlavo to otò yetọn mẹ kavi tògodo. Yé nọ saba jo ovi flinflin yetọn lẹ do na mẹjitọ awetọ lọ, ovi mẹho de, mẹjitọ daho lẹ, hẹnnumẹ sẹpọmẹ devo lẹ kavi họntọn lẹ, na yé nido penukundo yé go. Mahopọnna dọ e nọ vẹawuna mẹhe sẹtẹn yì otò devo mẹ lẹ taun nado jo alọwlemẹ yetọn po ovi yetọn lẹ po do, susu yetọn nọ mọdọ nudevo de ma tin he yé sọgan wà adavo nado yì tògodo.

5, 6. (a) Etẹwẹ Jesu plọnmẹ gando ayajẹ po hihọ́ po go? (b) Agbasanu tẹlẹ go wẹ Jesu plọnnu hodotọ etọn lẹ nado nọ hodẹ̀ gando? (c) Nawẹ Jehovah nọ dona mí gbọn?

5 Mọdopolọ to azán Jesu tọn gbè, mẹsusu wẹ yin wamọnọ kavi agbátọnọ, podọ yé sọgan ko nọ mọdọ emi na yin ayajẹnọ bo tin to hihọ́ mẹ eyin emi tindo akuẹ susu dogọ. (Malku 14:7) Ṣigba, Jesu ma jlo dọ gbẹtọ lẹ ni ze todido yetọn sinai do nuhe ma nọ dẹn-to-aimẹ lẹ ji. E jlo dọ yé ni ganjẹ Jehovah, yèdọ Asisa adọkun madopodo lẹ tọn go. Jesu basi zẹẹmẹ to Yẹwhehodidọ Osọ́ ji tọn etọn mẹ dọ, ayajẹ po hihọ́ nujọnu tọn po ma sinai do agbasanu lẹ tintindo kavi vivẹnudido mítọn titi lẹ ji gba, ṣigba do haṣinṣan he mí tindo hẹ Otọ́ olọn mẹ tọn mítọn ji.

6 To odẹ̀ apajlẹ tọn etọn mẹ, Jesu plọn mí nado nọ hodẹ̀ e ma yin nado tindo hihọ́ he akuẹ nọ hẹnwa gba, ṣigba na nuhudo egbesọ tọn mítọn lẹ, yèdọ “núdùdù mítọn egbehe tọn.” E dọna todoaitọ etọn lẹ tlọlọ dọmọ: “Mì sọ bẹ adọkunnu lẹ pli na mìde do aigba ji ba blo . . . Kakatimọ, mì bẹ adọkunnu lẹ pli na mìde do olọn mẹ.” (Mat. 6:9, 11, 19, 20) Mí sọgan deji dọ Jehovah na dona mí dile e dopagbe etọn do. Nado tindo dona Jiwheyẹwhe tọn ma yin nado tindo nukundagbe etọn kẹdẹ gba, ṣigba dona etọn sọ nọ yin kunnudenu dejidego dọ ewọ na penukundo nuhe mí tindo nuhudo etọn nugbonugbo lẹ go. Na nugbo tọn, aliho dopo gee lọ nado tindo ayajẹ po hihọ́ nujọnu tọn po wẹ nado dejido Otọ́ nukunpedomẹgotọ mítọn go kakati nido yin do akuẹ go.—Hia Matiu 6:24, 25, 31-34.

7. (a) Mẹnu wẹ Jehovah de azọngban lọ na nado penukundo ovi lẹ go? (b) Naegbọn mẹjitọ awe lẹ dona nọpọ́ do plọn ovi yetọn lẹ?

7 ‘Nado dín dodowiwa Jiwheyẹwhe tọn whẹ́’ nọ biọ dọ mí ni nọ pọ́n azọngban whẹndo tọn mítọn lẹ hlan dile Jehovah nọ wà do. Nunọwhinnusẹ́n ehe tin to Osẹ́n Mose tọn mẹ bo gando Klistiani lẹ go: Mẹjitọ lẹ dona nọ plọnazọ́n ovi yetọn titi lẹ to gbigbọ-liho. (Hia Deutelonomi 6:6, 7.) Mẹjitọ lẹ wẹ Jiwheyẹwhe de azọngban ehe na, e ma yin mẹjitọ daho lẹ kavi mẹdevo depope. Ahọlu Sọlomọni dọmọ: “Ovi ṣie, sè mẹplọngbè otọ́ towe tọn, a gbẹ́ osẹ́n onọ̀ towe tọn dai blo.” (Howh. 1:8) Lẹndai Jehovah tọn wẹ yindọ mẹjitọ awe lẹ ni nọpọ́ nado deanana ovi yetọn lẹ bo plọnnu yé. (Howh. 31:10, 27, 28) Suhugan nuhe ovi lẹ nọ  plọn sọn mẹjitọ yetọn lẹ dè tọn, titengbe dehe gando gbigbọnu lẹ go, nọ wá sọn nuhe yé nọ sè egbesọegbesọ to hodọdopọ mẹjitọ yetọn lẹ tọn gando Jehovah go mẹ, podọ sọn apajlẹ mẹjitọ yetọn lẹ tọn mẹ.

NUHAHUN MADONUKUN LẸ

8, 9. (a) Diọdo tẹlẹ wẹ nọ saba wá aimẹ to whenue mẹjitọ lẹ ma nọ nọpọ́ po ovi lẹ po? (b) Nuyiwadomẹji agọ̀ tẹlẹ wẹ kinklan sọgan hẹnwa to numọtolanmẹ-liho podọ to walọyizan-liho?

8 Whẹpo mẹsusu nido yì tògodo, yé nọ dovivẹnu nado gbeje owù po avọ́sinsan he tẹnsisẹ lọ bẹhẹn lẹ po pọ́n, ṣigba vude poun to yé mẹ wẹ nọ lẹnnupọndo kọdetọn he whẹndo yetọn jijodo na hẹnwa lẹpo ji. (Howh. 22:3) * Tlolo he Marilyn sẹtẹn, e jẹ numọtolanmẹ awufiẹsa tọn tindo ji, na e jo whẹndo etọn do wutu. Nudopolọ wẹ e yin na asu etọn po visunnu yetọn po. Jimmy nọ to kinkanse onọ̀ etọn mapote dọmọ: “Naegbọn mì yì bo jo mi do?” Marilyn lẹn nado yí osun kleun delẹ zan to tògodo, ṣigba dile owhe susu lẹ to yìyì, e doayi e go dọ onú lẹ masọ to yìyì ganji to whẹndo lọ mẹ ba. Ewọ po Jimmy po masọ vẹ́ ba podọ e masọ nọ dọ numọtolanmẹ etọn lẹ na onọ̀ etọn ba. Marilyn dọ po awubla po dọmọ: “E masọ yiwanna mi ba.”

9 Eyin mẹjitọ lẹ po ovi lẹ po ma topọ taidi whẹndo, yé sọgan jiya to numọtolanmẹ-liho podọ enẹ sọgan yinuwado walọyizan yetọn ji to aliho agọ̀ mẹ. * Lehe ovi lẹ pò to ovu bọ mẹjitọ lẹ do jo yé do podọ lehe kinklan lọ dẹn sọ, mọ wẹ kọdetọn lọ nọ sinyẹn do niyẹn. Marilyn basi zẹẹmẹ na Jimmy dọ dagbemẹninọ etọn wutu wẹ emi do to avọ́sinsan basi. Ṣigba na Jimmy, e taidi dọ onọ̀ etọn gbẹ́ ẹ dai wẹ nkọ. To bẹjẹeji, e ma vivi na ẹn dọ onọ̀ etọn yì. Podọ to nukọn mẹ, homẹ etọn ma nọ hùn do onọ̀ etọn go to whenue e wá dla yé pọ́n. Dile e nọ yindo to paa mẹ na ovi he yin jijodo lẹ, Jimmy nọ mọdọ onọ̀ emitọn masọ tindo jlọjẹ na owanyi po tonusise emitọn po ba.—Hia Howhinwhẹn lẹ 29:15.

A ma sọgan gbò ovi towe fán gbọn Intẹnẹt ji (Pọ́n hukan 10)

10. (a) Nawẹ nunina lẹ yiyizan nado súdo tẹnsisẹ mẹjitọ de tọn sọgan yinuwado ovi lẹ ji gbọn? (b) Etẹwẹ nọ jẹdò to whenue mẹjitọ de tẹnpọn nado plọn ovi etọn lẹ whẹ́n sọn fidindẹn?

10 Dile etlẹ yindọ Marilyn tẹnpọn nado súdo tẹnsisẹ etọn tọn gbọn akuẹ po nunina lẹ po didohlan whé dali, e doayi e go dọ haṣinṣan ewọ po ovi etọn po tọn fọ́n bo to gbigble, podọ e mọdọ emi to pinplọn ẹn to mayọnẹn mẹ nado nọ ze agbasanu lẹ do otẹn tintan mẹ, kakati nido yin gbigbọnu lẹ po haṣinṣan whẹndo tọn po. (Howh. 22:6) Jimmy nọ saba dọna ẹn dọ, “Mì ma lẹkọwa whé blo. Mì saa to nunina lẹ dohlan poun!” Marilyn wá jẹ nukunnumọjẹemẹ ji dọ emi ma sọgan plọn visunnu emitọn gbọn wekanhlanmẹ, hodidọ  to alokan ji kavi Intẹnẹt ji gblamẹ. E dọmọ: “Mẹde ma sọgan gbò ovi etọn fán kavi tẹ́ ẹ do ozàn ji gbọn Intẹnẹt ji.”

Owù tẹlẹ wẹ hiẹ sọgan pehẹ to whenue a tin to olá na alọwlemẹ towe? (Pọ́n hukan 11)

11. (a) Nawẹ tẹnsisẹ asu kavi asi de tọn nado yì wazọ́n to fidevo nọ yinuwado alọwle yetọn ji gbọn? (b) Nawẹ mẹmẹyọnnu de wá mọnukunnujẹemẹ dọ emi dona lẹkọyi whẹndo emitọn mẹ gbọn?

11 Gbọnvona enẹ, haṣinṣan he Marilyn tindo hẹ Jehovah podọ hẹ asu etọn James sọ hoapa ga. To osẹ dopo mẹ, whladopo vlavo wẹ e nọ yì opli bo nọ tọ́n na sinsẹ̀nzọn lọ, podọ e sọ dona to aṣeji to whepoponu gando ogán etọn he nọ jlo nado tindo kọndopọ zanhẹmẹ tọn hẹ ẹ go. Na Marilyn po James po ma tin topọ nado gọalọna ode awetọ nado didẹ nuhahun yetọn lẹ wutu, yé omẹ awe lẹ jẹ numọtolanmẹ yetọn dọna mẹdevo lẹ ji bo dibla deayọ. Marilyn wá mọdọ dile etlẹ yindọ ewọ po asu etọn po ma deayọ, yé ma sọgan hodo anademẹ Biblu tọn nado hẹn pekọ wá na nuhudo ode awetọ tọn to numọtolanmẹ-liho podọ to zanhẹmẹ-liho eyin yé ma tin to apá na yede. Yé ma sọgan nọ dọ linlẹn yetọn na ode awetọ, yìn nukun pọ́n yede kavi konu dopọ, mọdopolọ yé ma sọgan sá alọdo yede go, gbò ode awetọ fán, do “owanyi” sisosiso hia yede kavi tlẹ na “jlọjẹ” alọwle tọn ode awetọ. (Ohàn 1:2; 1 Kọl. 7:3, 5) Podọ yé ma sọgan sẹ̀n Jehovah to gigọ́ mẹ to pọmẹ hẹ visunnu yetọn. Marilyn flindọ, “To whenue n’sè to plidopọ agbegbe tọn de ji dọ sinsẹ̀n-bibasi whẹndo tọn bibasi to gbesisọ mẹ yin dandannu na mí nado lùn azán daho Jehovah tọn tọ́n, n’mọnukunnujẹemẹ dọ n’dona lẹkọyi whé. N’dona vọ́ haṣinṣan he n’tin hẹ Jehovah podọ hẹ whẹndo ṣie jlado.”

NUDIDE BIBASI TO AYINAMẸ DAGBE PO YLANKAN PO ṢẸNṢẸN

12. Ayinamẹ Owe-wiwe lẹ tọn tẹwẹ sọgan yin nina mẹhe to olá na whẹndo yetọn lẹ?

12 To whenue Marilyn basi nudide nado lẹkọyi whé, mẹdevo lẹ na ẹn ayinamẹ voovo lẹ. Mẹho agun he mẹ e tin te to tògodo tọn lẹ pà ẹ na nudide yise po adọgbigbo po tọn he e basi. Ṣigba, mẹhe jo alọwlemẹ po whẹndo yetọn po do bo sẹtẹn yì tògodo delẹ ma na ẹn tuli nado lẹkọ. Kakati nado hodo apajlẹ dagbe etọn, yé tẹnpọn nado diọlinlẹnna ẹn. Yé dọna ẹn dọmọ: “Hiẹ na lẹkọwa fi to madẹnmẹ. Nawẹ hiẹ na penugo nado penukundo whẹndo towe go do eyin a lẹkọyi whé?” Kakati nado nọ dọho mẹhẹngbọjọ tọn enẹlẹ, Klistiani lẹ dona nọ “flinnu jọja yọnnu lẹ nado nọ yiwanna asu yetọn lẹ, nado nọ yiwanna ovi yetọn lẹ, nado nọ . . . wazọ́n to whégbè,” yèdọ owhé yetọn titi gbè, “bọ ohó Jiwheyẹwhe tọn ma nado yin nùzan dego.”—Hia Titu 2:3-5.

13, 14. Naegbọn e nọ biọ yise nado ze Jehovah do otẹn tintan mẹ na nujlomẹ whẹndo tọn lẹ? Na apajlẹ.

13 Susu mẹhe sẹtẹn yì tògodo lẹ tọn yin pinplọn whẹ́n to lẹdo he mẹ aṣa po nukunpipedo whẹndo mẹtọn go po, titengbe mẹjitọ lẹ, nọ tin to otẹn tintan mẹ na nudevo depope. Enẹwutu, e nọ biọ yise dolido to Klistiani de si nado jẹagọdo aṣa kavi ojlo whẹndo tọn nado sọgan hẹn homẹ Jehovah tọn hùn.

 14 Lẹnnupọndo apajlẹ Carin tọn ji. E dọmọ: “To whenue n’ji visunnu ṣie Don, yẹn po asu ṣie po to azọ́nwa to tògodo, bọ n’ṣẹṣẹ jẹ Biblu plọn ji. Hagbẹ whẹndo ṣie tọn lẹpo to nukundo dọ ma do Don hlan whé na mẹjitọ ṣie lẹ nido penukundo e go kakajẹ whenue mí na tindo alọnu jẹ obá de mẹ.” To whenue Carin tẹkudeji dọ emi lọsu wẹ na plọn Don whẹ́n, hẹnnumẹ etọn lẹ dọ dọ adidọnọ wẹ ewọ bo nọ kò e. Carin dọmọ: “Nado dọ hójọhó, to ojlẹ enẹ mẹ, n’ma yọ́n nuhe ylan to e mẹ nado dike na mẹjitọ ṣie lẹ ni penukundo Don go na owhe vude, ṣigba n’yọnẹn dọ Jehovah deazọ́n nukunpipedo visunnu mítọn go tọn na mí, yèdọ mẹjitọ etọn lẹ.” To whenue Carin mọhò devo asu etọn he ma yin Kunnudetọ de biọ to e si nado dehò lọ. Nudide dagbe he Carin ko basi wayi hẹn yise etọn lodo, podọ whladopo dogọ e nọtegli to adà Jehovah tọn mẹ. Todin, e nọ vivi na ewọ, asu etọn gọna ovi yetọn awe lẹ dọ yemẹpo tin topọ. Eyin Carin ko dike bọ mẹdevo lẹ plọn ovi yetọn dopo kavi awe lẹ whẹ́n wẹ, kọdetọn lọ na ko gbọnvo taun.

15, 16. (a) Numimọ tẹwẹ mẹmẹyọnnu de tindo to whenue e tin to ovu? (b) Naegbọn e do basi nudide devo gando viyọnnu etọn titi go?

15 Kunnudetọ de he nọ yin Vicky dọmọ: “Onọ̀ daho ṣie penukundo go e na owhe vude to whenuena mẹjitọ ṣie lẹ to nukunpedo nọviyọnnu ṣie go. To whenue n’lẹkọwa mẹjitọ ṣie lẹ dè, numọtolanmẹ he n’nọ tindo na yé dai ko diọ. Nọviyọnnu ṣie nọ voawu nado dọ numọtolanmẹ etọn na yé, nado gbò yé fán, podọ e tindo haṣinṣan pẹkipẹki de hẹ yé. Amọ́, yẹn po mẹjitọ ṣie lẹ po ma vẹ́, podọ etlẹ yin to whenue n’wá whẹ́n mẹho, n’ma nọ penugo nado do numọtolanmẹ ṣie hia yé. Yẹn po nọviyọnnu ṣie po hẹn mẹjitọ mítọn lẹ deji dọ mí na penukundo yé go eyin yé poyọnho. Ṣigba, yẹn na penukundo yé go na mananọmawà wutu, to whenue nọviyọnnu ṣie na wàmọ na owanyi he e tindo na yé wutu.”

16 Vicky zindonukọn dọmọ: “Todin onọ̀ ṣie jlo dọ ma do viyọnnu ṣie hlan emi na ewọ nido penukundo e go kẹdẹdile e do mi hlan onọ̀ etọn dè do. Ṣigba, n’yí ayiha do gbẹ́ na ẹn. Yẹn po asu ṣie po jlo na plọn ovi mítọn titi lẹ whẹ́n to aliho Jehovah tọn lẹ ji. Podọ n’ma jlo dọ haṣinṣan he n’tindo hẹ viyọnnu ṣie ni gble to nukọn mẹ.” Vicky mọdọ aliho kọdetọn dagbenọ dopo gee he tin wẹ nado ze Jehovah po nunọwhinnusẹ́n etọn lẹ po do otẹn tintan mẹ kakati nido yin yanwle akuẹ tọn po aṣa whẹndo tọn lẹ po. Jesu basi zẹẹmẹ dọmọ: “Mẹdepope ma sọgan yin afanumẹ na ogán awe,” yèdọ na Jiwheyẹwhe podọ na Adọkunnu lẹ.—Mat. 6:24; Eks. 23:2.

JEHOVAH NỌ HẸN VIVẸNUDIDO MÍTỌN LẸ TINDO KỌDETỌN DAGBE

17, 18. (a) Depope he ninọmẹ lọ sọgan yin, nudide tẹwẹ Klistiani lẹ sọgan nọ basi? (b) Gblọndo kanbiọ tẹlẹ tọn wẹ mí na mọ to hosọ he bọdego mẹ?

17 Otọ́ mítọn Jehovah ko dopagbe nado gọalọna mí nado tindo nuhe mí tindo nuhudo etọn nugbonugbo lẹ, eyin mí ze Ahọluduta lọ po dodowiwa etọn po do otẹn tintan mẹ to gbẹzan mítọn mẹ. (Mat. 6:33) Enẹwutu, depope he ninọmẹ lọ sọgan yin, Klistiani nugbo lẹ sọgan mọ nudide dagbe he yé na nọ basi. Jehovah dopagbe nado “deali” de na mí he ma na biọ dọ mí ni tùnafọ nunọwhinnusẹ́n Biblu tọn lẹ ji mahopọnna whlepọn depope he mí na pehẹ. (Hia 1 Kọlintinu lẹ 10:13.) Eyin mí “yí [homẹfa] do nọtepọn” Jehovah bo “dotudo ewọ go” gbọn nuyọnẹn po anademẹ po bibiọ ẹ to odẹ̀ mẹ dali, podọ gbọn gbedide po nunọwhinnusẹ́n etọn lẹ hihodo po dali, whenẹnu ‘ewọ na yinuwado ota mítọn mẹ.’ (Ps. 37:5, 7) E na dona vivẹnu he mí to dido po ahundopo po nado sẹ̀n ewọ he yin Ogán nugbo dopo gee lọ. Eyin mí ze e do otẹn tintan mẹ, ewọ na hẹn gbẹzan mítọn “yọnwhanpẹ” kavi tindo kọdetọn dagbe.—Yijlẹdo Gẹnẹsisi 39:3 go.

18 Etẹwẹ mẹde sọgan wà nado vọ́ kọdetọn ylankan he tẹnsisẹ etọn ko hẹnwa lẹ jlado? Afọdide yọ́n-na-yizan tẹlẹ wẹ mí sọgan ze nado penukundo whẹndo mítọn lẹ go matin tẹnsisẹ? Podọ nawẹ mí sọgan gbọn owanyi dali na tuli mẹdevo lẹ nado basi nudide he sọgbe to whẹho ehe mẹ gbọn? Mí na mọ gblọndo kanbiọ ehelẹ tọn to hosọ he bọdego mẹ.

^ huk. 1 Yinkọ lẹ ko yin didiọ.

^ huk. 4 To gbejizọnlin dopodopo he visunnu Jakọbu tọn lẹ basi yì Egipti whenu, e dẹn gbau yé sọgan ko nọla na whẹndo yetọn lẹ na osẹ atọ̀n. To whenue Jakọbu po visunnu etọn lẹ po wá sẹtẹn yì Egipti to godo mẹ, yé plan asi yetọn lẹ po ovi yetọn lẹ po hẹn.—Gẹn. 46:6, 7.

^ huk. 8 Pọ́n hosọ lọ Émigration: Rêves et Réalités to Réveillez-vous! février 2013 tọn mẹ.

^ huk. 9 Linlin delẹ sọn otò voovo lẹ mẹ dohia dọ nado jo alọwlemẹ po ovi mẹtọn lẹ po do nado yì wazọ́n to tògodo, yin dopo to nuhe ko yidogọna nuhahun sinsinyẹn to whẹho mẹdelẹ tọn mẹ lẹ mẹ. Delẹ to nuhahun ehelẹ mẹ wẹ ayọdide alọwlemẹ dopo kavi awe lẹ tọn, zanhẹmẹ to mẹhe tindo vijinu dopolọ lẹ ṣẹnṣẹn, zanhẹmẹ to hẹnnumẹ lẹ ṣẹnṣẹn, podọ ovi lẹ nọ tindo nuhahun to wehọmẹ, nọ wadanu, nọ hanú, apọ̀ nọ ṣì yé kavi yé nọ jlo nado hù yede.